Rutin Harian yang Meletihkan
Apabila jam loceng berbunyi pada pukul 5:30 pagi, Encik Alan Wang dan kumpulan 4,000 pelajarnya hanya mempunyai lapan minit untuk bangun, mengemas katil dan berkumpul di padang. Pada pukul 5:38 pagi, larian harian sejauh 1.6 km bermula. Selepas itu, mereka menjalani sesi belajar selama 16 jam yang memeritkan dan jarang berakhir sebelum pukul 10:00 malam. Lampu di asrama dipadamkan pada pukul 10:10 malam. Itulah rutin mereka, tujuh hari seminggu selama tiga tahun di Sekolah Menengah No. 2 Hengshui di wilayah Hebei. Encik Wang, kini berusia 23 tahun, mengimbas kembali disiplin ketat di situ: selimut dilipat menjadi segi empat tepat yang sempurna, cadar tanpa satu pun kedutan, dan hanya 15 minit untuk sarapan serta makan malam. Setiap jam yang lain dikhususkan untuk belajar. Matlamat jadual yang amat ketat ini hanya satu: cemerlang dalam gaokao, peperiksaan kemasukan kebangsaan ke kolej di China, dan mendapat tempat di universiti berprestij seperti Universiti Tsinghua atau Universiti Peking.
Kandungan
Dikenali sebagai "model Hengshui", pendekatan pendidikan ini mendapat reputasi buruk kerana mengubah sekolah menjadi kilang peperiksaan. Namun, data terkini mencetuskan perdebatan tentang keberkesanan dan kemampanan kaedah ekstrem sedemikian. Sekolah Menengah Hengshui, yang mempelopori rejim ketat ini, dilaporkan hanya menghantar 45 pelajar ke dua universiti terkemuka China pada 2025, merosot ketara daripada kemuncaknya sebanyak 275 orang pada 2019. Carta dalam talian menunjukkan kemasukan terus merosot sejak 2021. Kemerosotan ini mendorong netizen China mempersoalkan sama ada model tersebut gagal atau mencerminkan masalah yang lebih mendalam dalam sistem pendidikan. Sesetengah pengkritik berpendapat pengalaman itu mematikan semangat pelajar untuk belajar, manakala penyokongnya mendakwa model itu menawarkan struktur dan peluang berbanding sekolah tempatan yang lain.
Simbol Tekanan
Perdebatan mengenai Hengshui bukan sekadar berkisar tentang statistik sebuah sekolah. Ia menjadi simbol tekanan hebat yang sebati dalam sistem pendidikan China yang berteraskan peperiksaan. Gaokao dianggap secara meluas sebagai laluan paling jelas untuk meningkatkan taraf hidup, serta peristiwa yang menentukan kehidupan bagi jutaan keluarga. Tekanan ini bertambah akibat perubahan demografi; dasar seorang anak yang diamalkan selama beberapa dekad menyebabkan keluarga meletakkan segala harapan dan keresahan mereka pada seorang anak sahaja. Profesor Sang Guoyuan dari Universiti Normal Beijing menyatakan bahawa walaupun gaokao mempunyai keterbatasan dalam mengukur kreativiti atau kemahiran insaniah, ia kekal sebagai mekanisme pemilihan paling cekap bagi negara dengan jumlah pelajar yang amat besar. Menggantikannya tanpa menjejaskan tanggapan tentang keadilan merupakan cabaran sukar, menjadikan pembaharuan dalaman satu-satunya pilihan yang berdaya maju.
Kira-kira 13.35 juta pelajar menduduki peperiksaan itu pada 2025. Walaupun sekitar 80% melanjutkan pelajaran ke peringkat pengajian tinggi, kurang daripada 0.5% diterima masuk ke Universiti Tsinghua dan Universiti Peking secara gabungan. Profesor Sang berhujah bahawa bagi pelajar daripada keluarga berpendapatan rendah, kawasan luar bandar atau etnik minoriti, sistem berasaskan peperiksaan ini boleh mengubah kehidupan kerana menawarkan peluang yang jarang diperoleh untuk meningkatkan taraf sosial. Beliau sendiri mendapat manfaat daripada sistem itu setelah berhijrah dari kawasan luar bandar di wilayah Qinghai ke sebuah universiti terkemuka di Beijing melalui gaokao. Namun, kos kemanusiaan yang ditanggung akibat sistem ini amat tinggi. Setiap tahun, ketika tempoh peperiksaan pada bulan Jun, bandar-bandar di seluruh China seakan-akan terhenti: trafik dilencongkan, kerja pembinaan dihentikan dan laluan penerbangan diubah bagi mengurangkan bunyi untuk calon peperiksaan.
Mekanisme Kilang
Walaupun dibandingkan dengan sekolah menengah China yang lain, yang turut bersaing sengit, model Hengshui menonjol kerana disiplin ala ketenteraannya. Jadual harian tidak memberi banyak ruang untuk perkara selain kegiatan akademik. Namun, pakar berpendapat kejayaan sekolah itu pada masa lalu mungkin bukan semata-mata hasil kaedah pengajarannya yang ketat. Profesor Xiong Bingqi, pengarah Institut Penyelidikan Pendidikan Abad Ke-21, menunjukkan bahawa selama bertahun-tahun Sekolah Menengah Hengshui giat merekrut pelajar dengan markah tertinggi dari seluruh wilayah. Amalan ini, walaupun menyalahi undang-undang, dibiarkan pihak berkuasa tempatan sehingga sekitar 2017. Hasilnya, sekolah itu menghimpunkan bakat terbaik wilayah berkenaan dan menjamin keputusan kemasukan yang mengagumkan. Setelah pihak berkuasa mengehadkan pengambilan pelajar merentas wilayah ini, keupayaan sekolah untuk mencatat angka tertinggi secara semula jadi merosot. Sekolah lain yang cuba meniru model Hengshui sering gagal kerana mereka meniru rutin ketatnya tanpa mendapatkan pelajar terbaik.
Kesan psikologi persekitaran ini mendapat kritikan hebat. Pengkritik menuduh sistem tersebut melayan pelajar seperti mesin peperiksaan. Dakwaan melampau di media sosial, seperti sekolah memasang jeriji besi pada tingkap untuk mencegah bunuh diri, turut tersebar meskipun sering dinafikan. Khabar angin ini menyerlahkan keresahan mendalam yang diproyeksikan masyarakat terhadap institusi seperti Hengshui. Namun, sesetengah ibu bapa menolak tanggapan buruk itu. Wang Luan, ibu kepada seorang bekas pelajar Sekolah Menengah Hengshui, berpendapat sekolah itu menyediakan persekitaran yang positif dengan guru yang bertanggungjawab. Katanya, pelajar juga mendapat cuti ketika tahun peperiksaan mereka, berbeza dengan sesetengah institusi lain. Bagi ramai ibu bapa di kawasan yang kurang berada, disiplin yang ditawarkan Hengshui dilihat sebagai pengorbanan yang perlu demi peluang untuk masa depan yang lebih baik.
Punca Tekanan Sistemik
Penganalisis menegaskan bahawa pilihan sekolah secara individu tidak dapat menyelesaikan masalah sistemik. Tekanan terhadap pelajar berpunca daripada cara pihak berkuasa lebih tinggi menilai sekolah. Profesor Sang menjelaskan bahawa pihak berkuasa pendidikan wilayah sering mengenakan tekanan persaingan kedudukan berdasarkan keputusan peperiksaan. Di banyak kawasan, kenaikan pangkat pengetua dan ganjaran sekolah berkait secara langsung dengan jumlah pelajar yang berjaya memasuki universiti terkemuka. Selagi ukuran penilaian ini tidak berubah, sekolah tidak banyak dorongan untuk mengurangkan beban kerja atau memperluas kurikulum. Persaingan sengit ini mewujudkan kitaran berulang: sekolah perlu meningkatkan tekanan untuk mengekalkan kedudukan, manakala pelajar pula perlu berkorban lebih banyak untuk mengikutinya.
Persekitaran ini menyumbang kepada krisis kesihatan mental dalam kalangan belia. Dalam sebuah forum pendidikan baru-baru ini, ahli akademik terkemuka memberi amaran bahawa sistem China yang amat kompetitif tidak memenuhi keperluan majoriti pelajar. Mereka menyebut keletihan akademik yang meluas dan kadar kemurungan yang semakin meningkat. Para sarjana itu menggesa pembaharuan yang tidak hanya bergantung pada markah peperiksaan, sebaliknya mengiktiraf bakat dan laluan perkembangan yang berbeza-beza. Ini selari dengan inisiatif kerajaan yang lebih luas seperti dasar "pengurangan berganda" yang diperkenalkan pada 2021, bertujuan meringankan beban dengan mengurangkan kerja rumah dan membendung kelas tuisyen berbayar. Namun, selagi gaokao kekal sebagai penentu utama kejayaan, kesan dasar sokongan ini terbatas. Selagi satu peperiksaan menentukan penempatan ke universiti, dorongan untuk memaksimumkan markah akan mengatasi usaha menggalakkan kesejahteraan menyeluruh.
Memperbaharui Sistem yang Sukar Dielakkan
Kerajaan China telah berusaha lebih sedekad untuk memperbaharui sistem gaokao bagi menangani masalah pembelajaran secara hafalan dan ketidaksaksamaan. Usaha pembaharuan semasa, yang dimulakan Majlis Negara pada 2014, bertujuan membangunkan sistem pemilihan bakat yang lebih menyeluruh. Antara perubahan utama ialah pemansuhan pembahagian tegar antara aliran sastera dan sains. Dalam model baharu, pelajar mengambil tiga mata pelajaran wajib (bahasa Cina, matematik dan bahasa asing) serta memilih tiga mata pelajaran elektif tambahan daripada pelbagai pilihan. Sesetengah wilayah menggunakan model "3+3", manakala wilayah lain menggunakan model "3+1+2". Fleksibiliti ini bertujuan menyelaraskan pendidikan dengan minat dan laluan kerjaya masa depan pelajar.
Satu lagi pembaharuan penting ialah kerangka kemasukan "dua asas, satu rujukan". Kerangka ini mengubah pengambilan pelajar universiti daripada proses yang hanya berasaskan markah kepada penilaian yang lebih seimbang. "Dua asas" merujuk kepada markah gaokao tradisional dan gred peperiksaan kecekapan akademik sekolah menengah yang diduduki sepanjang tiga tahun persekolahan. "Satu rujukan" pula ialah sistem Penilaian Kualiti Keseluruhan, yang menilai kemahiran insaniah seperti tanggungjawab sosial, kesihatan fizikal dan mental, serta pencapaian dalam bidang seni. Sistem ini dirancang untuk memberi universiti gambaran lebih menyeluruh tentang kebolehan pelajar dan, secara teori, mengurangkan pertaruhan hidup atau mati dalam peperiksaan akhir.
Realiti di Lapangan
Walaupun struktur sistem berubah, pengalaman sebenar ramai pelajar menunjukkan tekanan tidak berkurangan. Di wilayah perintis seperti Zhejiang, peluang menduduki bahagian tertentu peperiksaan beberapa kali sepatutnya mengurangkan keresahan. Sebaliknya, pelajar melaporkan bahawa mereka berasa lebih tertekan kerana persediaan bermula lebih awal dan dilakukan dengan lebih kerap. Guru sering menghabiskan silibus dua tahun dalam tempoh setahun untuk menyesuaikan diri dengan jadual peperiksaan baharu. Yao Nanfang, pelajar di Zhejiang, menceritakan bahawa dia belajar sehingga pukul 1:00 atau 2:00 pagi setiap hari. Katanya, walaupun diberi peluang mengulang peperiksaan, ibu bapa dan guru menganggap setiap sesi seolah-olah itulah peluang terakhir dan satu-satunya. Ketakutan bahawa markah tidak meningkat selepas peperiksaan diulang menimbulkan tekanan psikologi yang amat besar.
Selain itu, peralihan yang dijanjikan kepada pendidikan menyeluruh masih lambat diterapkan di bilik darjah. Pengetua mengakui bahawa pengajaran masih tertumpu sepenuhnya pada persediaan peperiksaan dan bukannya perkembangan menyeluruh. Pelajar turut menyuarakan pandangan yang sama. Mereka berkata, meskipun format soalan berubah, strateginya tetap latihan tanpa henti untuk menguasai corak peperiksaan. Yao Nanfang menyindir bahawa pelajar tidak memerlukan pendidikan jasmani, makanan atau tidur, sebaliknya hanya lebih banyak latihan. Hakikatnya, selagi kemasukan universiti bergantung terutamanya pada markah peperiksaan, kaedah pengajaran pasti akan tertumpu pada usaha memaksimumkan markah tersebut.
Cabaran Kesaksamaan dan Migrasi
Kesaksamaan kekal sebagai isu utama dalam proses pembaharuan. Dari segi sejarah, gaokao dikaitkan dengan sistem pendaftaran isi rumah, atau hukou, yang memaksa anak-anak migran pulang ke kampung halaman untuk menduduki peperiksaan. Hal ini menimbulkan gangguan besar kepada keluarga yang telah menetap di bandar selama bertahun-tahun. Pembaharuan yang dilaksanakan sejak 2012 secara beransur-ansur melonggarkan sekatan ini, sekali gus membolehkan anak-anak migran yang layak menduduki peperiksaan di wilayah tempat mereka tinggal. Penyelidikan menunjukkan dasar ini meningkatkan dengan ketara kemungkinan anak-anak usia sekolah menengah berhijrah, membolehkan keluarga tinggal bersama dan anak-anak mendapat akses kepada sumber pendidikan bandar.
Namun, jurang mutu pendidikan antara wilayah masih wujud. Wilayah dan bandar yang lebih kaya mempunyai kemudahan yang lebih baik, guru lebih berpengalaman dan akses lebih luas kepada aktiviti pengayaan. Walaupun kerajaan melaksanakan pelan kemasukan khas untuk meningkatkan kuota pelajar dari wilayah tengah dan barat, jurang sumber terus mempengaruhi keputusan. Sistem mata bonus, yang sebelum ini memberikan mata tambahan untuk pertandingan atau pencapaian, dikurangkan dengan ketara bagi menghalang keluarga berada daripada memanipulasi sistem. Namun, keluarga kaya masih membelanjakan berbilion-bilion untuk pendidikan tambahan dan mengekalkan kelebihan yang sukar dihapuskan melalui peraturan.
Krisis Kesihatan Mental
Impak tekanan akademik yang tidak berkesudahan terhadap kehidupan manusia semakin ketara. Kajian tentang kadar bunuh diri dalam kalangan remaja di China menunjukkan trend membimbangkan: pelajar daripada keluarga berada dan berpendidikan tinggi kadangkala menghadapi risiko lebih tinggi berbanding mereka daripada keluarga miskin. Hal ini berbeza daripada corak global dan menunjukkan tekanan khusus yang dicetuskan oleh harapan ibu bapa dalam persekitaran yang kompetitif. Kanak-kanak "yang ditinggalkan" di kawasan luar bandar, yang mengalami kesunyian dan kekurangan sokongan ibu bapa, turut berdepan risiko tinggi. Tekanan hebat untuk berjaya, walaupun datang daripada ibu bapa yang amat mengambil berat, menjadi faktor tragis yang menyumbang kepada kemurungan dalam kalangan belia.
Pihak berkuasa bertindak dengan melaksanakan langkah seperti melarang kelas tuisyen berbayar pada hujung minggu dan cuti sekolah. Namun, akar budaya pendidikan berorientasikan peperiksaan sudah mendalam. Gaokao bukan sekadar peperiksaan, tetapi institusi budaya yang menentukan rentak kehidupan di China sejak ia diperkenalkan semula pada 1977. Mengubah pandangan berjuta-juta ibu bapa yang melihat pendidikan sebagai satu-satunya tangga mobiliti sosial merupakan cabaran antara generasi. Walaupun penggubal dasar menggalakkan pembentukan individu yang "serba boleh", realiti pasaran sering bermakna graduan universiti terkemuka mendapat pekerjaan terbaik. Selagi kaitan ekonomi antara kelulusan universiti tertentu dengan kejayaan kerjaya belum dilemahkan, dorongan untuk mengejar markah peperiksaan yang tinggi akan kekal.
Langkah Seterusnya
Kemerosotan keputusan Hengshui baru-baru ini mungkin menandakan titik perubahan, atau sekadar pembetulan statistik selepas pengambilan pelajar secara agresif dihentikan. Apa pun, penelitian yang dicetuskan oleh perkembangan ini wajar dilakukan. Ia memaksa kita berdepan dengan keterbatasan model pendidikan yang mengutamakan kecekapan dan ukuran seragam berbanding kesejahteraan individu serta kreativiti. Ketika China memasuki era yang dipacu kecerdasan buatan dan inovasi, keupayaan berfikir secara kritis dan kreatif semakin bernilai berbanding kebolehan menghafal fakta. Sistem pendidikan semasa berisiko melahirkan pelajar yang cemerlang menduduki peperiksaan tetapi tidak bersedia menghadapi kerumitan dunia pekerjaan moden.
Pembaharuan sebenar memerlukan lebih daripada sekadar mengubah format peperiksaan. Ia menuntut perubahan dalam cara kejayaan diukur pada peringkat sekolah. Jika pihak berkuasa wilayah berhenti mengaitkan pembiayaan sekolah dan kenaikan pangkat pengetua semata-mata dengan jumlah pelajar yang memasuki universiti terkemuka, sekolah akan lebih bebas mempelbagaikan program mereka. Sistem "Penilaian Kualiti Keseluruhan" perlu diperkukuh bagi memastikan ia menjadi ukuran potensi pelajar yang adil dan konsisten, bukannya tambahan yang subjektif. Yang paling penting, pelajar perlu diberikan bimbingan kerjaya dan sokongan psikologi untuk mengharungi landskap pendidikan yang kurang tegar tetapi mungkin lebih mengelirukan.
Bagi bekas pelajar seperti Encik Wang, pengalaman di Hengshui rumit. Beliau mengakui kesukaran yang dilalui, namun turut menghargai ketahanan diri yang dibina. Beliau mengenang dengan penuh kasih guru-guru yang menunjukkan kebaikan di sebalik ketegasan. Mengimbas kembali zaman persekolahannya, beliau teringat satu ungkapan popular dalam kalangan pelajar: "Selepas mengharungi kepahitan Hengshui, segala kesusahan yang datang selepas itu terasa manis." Ketabahan ini mengagumkan, tetapi tidak seharusnya menjadi satu-satunya ciri yang menentukan pendidikan di China. Cabaran bagi China ialah mengekalkan keadilan gaokao sambil merungkai mentaliti kilang yang menghasilkan kepahitan sedemikian, dan sebaliknya membangunkan sistem yang memupuk kecemerlangan serta kegembiraan dalam pembelajaran.
Perkara Utama
- "Model Hengshui" dalam pendidikan kini diteliti susulan laporan tentang kemerosotan kadar kemasukan ke universiti terkemuka, sekali gus mencetuskan perdebatan tentang batas pengajaran yang didorong peperiksaan.
Gaokao China kekal sebagai laluan utama mobiliti sosial, tetapi memberikan tekanan amat besar kepada pelajar dan menyumbang kepada masalah seperti keletihan akademik serta cabaran kesihatan mental.
Pembaharuan kerajaan, seperti dasar "pengurangan berganda" dan perubahan mata pelajaran peperiksaan, bertujuan mengurangkan tekanan serta menggalakkan perkembangan menyeluruh, namun pelaksanaannya sering ketinggalan berbanding matlamat dasar.
Isu kesaksamaan masih berlarutan. Jurang sumber antara wilayah dan halangan sejarah yang berpunca daripada sistem pendaftaran isi rumah menjejaskan peluang pelajar luar bandar dan migran.
Pakar berpendapat perubahan bermakna memerlukan peralihan daripada penilaian sekolah yang hanya berasaskan angka supaya pendekatan pendidikan lebih pelbagai dan berperikemanusiaan dapat dilaksanakan.
