Tentera Myanmar Larang Produk Haid, Dakwa Digunakan Pemberontak untuk Rawatan Perubatan ketika Krisis Kemanusiaan Semakin Meruncing

Larangan terhadap Keperluan Kebersihan Asas

Rejim tentera Myanmar telah memperluas larangan menyeluruh terhadap pengedaran dan pengangkutan produk haid di kawasan terjejas konflik, dengan mendakwa barangan penting ini diselewengkan untuk merawat pejuang penentangan yang cedera. Sekatan yang bermula pada Ogos tanpa sebarang pengumuman rasmi pihak berkuasa itu merupakan antara taktik paling luar biasa dalam kempen berterusan tentera terhadap pasukan pembangkang. Thinzar Shunlei Yi, pengarah Sisters2Sisters, kumpulan hak wanita yang menyokong para pejuang, menjelaskan bahawa pegawai mendakwa tuala wanita mempunyai dua kegunaan untuk Pasukan Pertahanan Rakyat. Menurut Thinzar Shunlei Yi, tentera mendakwa produk ini digunakan atas sebab perubatan serta sebagai alas sokongan untuk kaki dan but bagi menyerap peluh dan darah. Sekatan itu secara khusus menyasarkan jambatan yang menghubungkan Sagaing dengan Mandalay, bandar kedua terbesar di negara itu, dengan pengangkutan tuala wanita dilaporkan dilarang sama sekali. Aktivis memberi amaran bahawa skop sebenar larangan itu mungkin lebih luas daripada yang dilaporkan setakat ini, berikutan pantang larang budaya yang mendalam mengenai haid dalam masyarakat Myanmar.

Strategi Empat Pemotongan

Sekatan terhadap produk kebersihan wanita itu sebahagian daripada strategi yang disebut tentera sebagai strategi empat pemotongan, iaitu usaha sistematik untuk memutuskan akses pasukan pembangkang kepada makanan, dana, maklumat dan bekalan penting. Pendekatan ini semakin giat sejak tentera merampas kuasa pada Februari 2021, menggulingkan kerajaan yang dipilih secara demokratik dan menjerumuskan negara Asia Tenggara itu ke dalam perang saudara. Sejak rampasan kuasa tersebut, serangan artileri, pembakaran kampung dan penahanan sewenang-wenangnya menjadi perkara biasa di seluruh negara. Sekatan terhadap produk haid bermula pada Ogos, khususnya di kawasan yang dikuasai pasukan pembangkang, termasuk sebahagian wilayah Sagaing serta negeri Chin, Kachin dan Shan utara. Pengangkutan tuala wanita, lampin bayi, kelambu dan silinder oksigen kini dilaporkan memerlukan surat kelulusan daripada pentadbiran wilayah junta, sekali gus mewujudkan halangan birokrasi yang secara berkesan menghentikan pengedaran. Pendekatan empat pemotongan itu bertujuan mengasingkan kumpulan bersenjata etnik dan Pasukan Pertahanan Rakyat dengan menafikan akses kepada keperluan asas di wilayah yang dipertikaikan.

Sejak Januari 2025, sekatan terhadap akses dan pengangkutan ubat-ubatan meningkat dengan mendadak. Dasar itu bukan sahaja menjejaskan produk haid tetapi juga lampin bayi, yang disyaki pihak berkuasa digunakan oleh penentangan sebagai kain kasa untuk merawat luka. Sekatan pelbagai barangan ini merupakan usaha terancang untuk mewujudkan kekurangan bekalan kemanusiaan di wilayah yang telah terlepas daripada kawalan tentera kepada pasukan pembangkang.

Dakwaan Perubatan Diteliti dari Sudut Saintifik

Petugas kesihatan dan pekerja bantuan menolak sekeras-kerasnya alasan yang diberikan tentera bagi larangan itu, dengan menyatakan produk kebersihan wanita tidak sesuai dari segi perubatan untuk merawat kecederaan tempur. Meredith Bunn, pengasas badan amal bantuan perubatan Skills for Humanity, menjelaskan bahawa sesiapa yang berpengalaman dalam perubatan tempur akan memahami bahawa bahan sedemikian tidak memadai.

Tuala wanita tidak akan kekal di tempatnya, tidak akan menyerap darah secukupnya dan tidak akan memastikan kawasan itu [bersih].

Bunn menyifatkan dasar itu sebagai hasil tindakan golongan dungu dan misoginis dalam tentera yang langsung tidak berpendidikan. Pakar perubatan menyatakan bahawa penjagaan luka yang betul memerlukan balutan steril yang direka untuk mengekalkan tekanan dan mencegah jangkitan, piawaian yang tidak dapat dipenuhi produk kebersihan pengguna dalam situasi trauma. Bahan penyerap dalam tuala wanita direka untuk aliran haid, bukannya pendarahan deras akibat luka tembakan atau luka terkoyak, dan bahan itu tidak mempunyai sifat pelekat yang diperlukan untuk mengekalkannya di tempatnya ketika bergerak dalam keadaan tempur. Organisasi pemantau kemanusiaan mengesahkan bahawa lampin bayi turut diharamkan atas alasan yang sama, dengan pihak berkuasa mengesyaki Pasukan Pertahanan Rakyat menggunakannya sebagai kain kasa untuk merawat luka.

Kecemasan Kesihatan Awam di Kem Pelarian

Larangan itu mencetuskan krisis kesihatan awam yang serius dalam kalangan golongan paling terdedah di Myanmar, khususnya lebih 3.5 juta orang yang kehilangan tempat tinggal sejak rampasan kuasa 2021. Dengan sistem penjagaan kesihatan sebahagian besarnya runtuh dan rawatan perubatan sukar diperoleh, wanita dan kanak-kanak perempuan terpaksa menggunakan alternatif yang berbahaya. Henriette Ceyrac, yang mengasaskan pertubuhan pendidikan haid Pan Ka Lay sebelum ia terpaksa ditutup, melaporkan bahawa wanita kini menggunakan kain buruk, daun atau surat khabar.

Ia boleh menyebabkan jangkitan saluran kencing [UTI], jangkitan saluran reproduktif; selain banyak ketidakselesaan dan kesakitan.

Jangkitan ini amat berbahaya di kem pelarian, tempat akses kepada antibiotik dan air bersih terhad. Thinzar Shunlei Yi berkata Sisters2Sisters kerap menerima permintaan antibiotik untuk merawat UTI akibat pengurusan haid yang tidak bersih. Ketidakselesaan fizikal menyebabkan sesetengah wanita memilih untuk terus berada di dalam rumah ketika haid, daripada menyertai kegiatan harian atau kerja penganjuran politik, sekatan yang menurut pekerja bantuan menyokong matlamat lebih luas rejim untuk menindas perbezaan pendapat. Di negara yang sistem kesihatannya telah runtuh sepenuhnya di banyak wilayah, jangkitan yang tidak dirawat boleh membawa kepada komplikasi serius termasuk kerosakan buah pinggang dan kemandulan.

Halangan Ekonomi dan Lonjakan Pasaran Gelap

Tekanan kewangan menambah risiko terhadap kesihatan fizikal, apabila sekatan itu melonjakkan harga produk haid ke paras yang tidak mampu dibeli. Di pasaran gelap tersembunyi, harga meningkat tiga kali ganda daripada 3,000 kyat kepada 9,000 kyat sebungkus, melebihi gaji minimum harian Myanmar sebanyak 7,800 kyat. Bagi isi rumah yang diketuai wanita dan sudah pun berdepan kemusnahan ekonomi, kos ini membebankan, sementara Bank Dunia mengunjurkan penguncupan ekonomi sebanyak 2.5 peratus akibat gempa bumi baru-baru ini dan konflik berterusan. Penamatan program bantuan antarabangsa mewujudkan kekurangan dana sebanyak $259 juta, sekali gus menghapuskan sokongan penting untuk organisasi pimpinan wanita yang sebelum ini menyediakan perkhidmatan pencegahan keganasan berasaskan gender, pendidikan dan penjagaan kesihatan. Kehilangan dana ini semakin membebankan keupayaan tempatan untuk menangani krisis kesihatan haid. Wanita kini terpaksa memilih sama ada membeli makanan untuk keluarga atau menguruskan kesihatan haid dengan selamat.

Dengan sistem perbankan yang runtuh di banyak kawasan dan bantuan kemanusiaan disekat, wanita tidak dapat mengakses sumber yang diperlukan untuk mengekalkan kebersihan asas. Peperangan ekonomi menambah beban kepada realiti biologi haid, lalu mencetuskan krisis kemiskinan haid yang menjejaskan jutaan orang.

Stigma Budaya Menyembunyikan Krisis

Pantang larang budaya mengenai haid yang berakar umbi di Myanmar memburukkan kesan larangan itu dan pada masa yang sama menyembunyikan skop penuhnya daripada perhatian antarabangsa. Thinzar Shunlei Yi berkata sekatan itu mungkin lebih meluas daripada yang dilaporkan kerana wanita keberatan membincangkan isu haid secara terbuka. Beliau berkata banyak kes tidak dilaporkan kerana pantang larang untuk bercakap mengenai haid. Henriette Ceyrac menegaskan bahawa keseluruhan proses haid dianggap memalukan dalam masyarakat Myanmar, dan wanita digalakkan menyembunyikan sebarang tanda bahawa mereka sedang haid. Stigma ini turut meliputi produk haid alternatif, yang masih jarang terdapat di negara itu. Ceyrac menjelaskan bahawa wanita dipandang serong jika mencari maklumat dan mengambil tahu tentang perkara-perkara ini. Cawan haid dan tampon kebanyakannya tidak tersedia, manakala halangan budaya menghalang perbincangan terbuka tentang pilihan ini, menjadikan tuala wanita pakai buang satu-satunya pilihan yang dapat diterima budaya bagi kebanyakan wanita. Gabungan sekatan tentera dan stigma sosial mewujudkan halangan berganda yang secara berkesan membungkam wanita yang mengalami kemiskinan haid.

Penentangan Akar Umbi Berdepan Halangan Tentera

Organisasi tempatan cuba mengisi jurang akibat pemotongan dana antarabangsa dan sekatan tentera, namun berdepan halangan operasi yang besar. Kumpulan akar umbi termasuk Sisters2Sisters terus mengumpul dana dan menyalurkan bantuan khusus untuk wanita, termasuk tuala wanita dan bekalan perubatan, kepada wanita di kawasan terjejas. Namun, pihak berkuasa tentera baru-baru ini menghalang sukarelawan ini daripada mengagihkan bantuan di pekan Pale dan Yin Mar Pin dalam Wilayah Sagaing, iaitu kawasan yang paling kuat dikuasai pembangkang. Organisasi sedang berusaha mengagihkan tuala wanita boleh guna semula sebagai alternatif, tetapi penyelesaian ini turut membawa cabaran tersendiri di kem pelarian, tempat air bersih untuk membasuhnya masih sukar diperoleh.

Kekurangan kelengkapan haid dan tempat untuk membasuhnya dengan betul boleh menyebabkan jangkitan, kerengsaan, UTI dan masalah yang lebih serius. Sebab itulah, sebelum keadaan benar-benar mendesak, produk haid pakai buang lebih baik.

Kumpulan tempatan telah mengemukakan isu ini secara rasmi kepada Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, dengan menyifatkan sekatan terhadap keperluan asas sedemikian sebagai pencabulan hak asasi manusia yang jelas. Sekatan itu merupakan tindakan sengaja menyasarkan keperluan biologi wanita sebagai taktik ketenteraan.

Keganasan Berasaskan Gender sebagai Taktik Ketenteraan

Aktivis dan pemerhati hak asasi manusia berhujah bahawa larangan tuala wanita itu merupakan keganasan berasaskan gender yang sengaja dilakukan untuk mencapai matlamat ketenteraan, melangkaui sekadar menafikan bekalan. Henriette Ceyrac berkata sekatan itu bertujuan semakin menyekat pergerakan wanita. Beliau berkata, memang masuk akal jika [tentera] mahu lebih menyekat pergerakan wanita. Katanya, ini pada asasnya keganasan berasaskan gender. Bunn berpendapat taktik itu secara khusus menyasarkan pejuang wanita dalam pasukan penentangan, sambil mengawal wanita awam dan menjadikan mereka mangsa di kem pelarian. Ketidakselesaan dan risiko kesihatan memaksa wanita terus berada di dalam rumah ketika haid, sekali gus menyingkirkan mereka daripada kegiatan politik dan kehidupan awam. Sekatan ini berlaku dalam konteks keganasan yang lebih luas terhadap wanita di Myanmar, tempat tentera secara sistematik menyasarkan pembela hak wanita. Isi rumah yang diketuai wanita menerima kesan kewangan konflik yang tidak seimbang, dengan kekurangan ekonomi menjejaskan isi rumah ini dengan lebih teruk berbanding isi rumah yang diketuai lelaki. Dasar ini mengeksploitasi fungsi biologi untuk menghukum dan mengawal, sekali gus menjadikan haid sebagai senjata dalam peperangan moden.

Perkara yang Perlu Diketahui

• Rejim tentera Myanmar mengharamkan pengangkutan dan pengedaran produk haid di kawasan yang dikuasai pembangkang, dengan mendakwa pemberontak menggunakannya untuk rawatan perubatan dan sebagai pelapik but.
• Larangan itu dilaksanakan sebagai sebahagian daripada strategi empat pemotongan untuk menafikan bekalan kepada pemberontak, termasuk sekatan khusus di jambatan yang menghubungkan Sagaing dengan Mandalay.
• Pakar perubatan menolak dakwaan tentera, dengan menyatakan tuala wanita tidak sesuai dari segi perubatan untuk merawat luka tembakan atau kecederaan serius.
• Wanita terpaksa menggunakan alternatif tidak selamat seperti kain buruk dan daun, yang menyebabkan peningkatan jangkitan saluran kencing dan reproduktif dalam sistem penjagaan kesihatan yang telah runtuh.
• Harga pasaran gelap meningkat tiga kali ganda kepada 9,000 kyat sebungkus, melebihi gaji minimum harian sebanyak 7,800 kyat.
• Lebih 3.5 juta orang kehilangan tempat tinggal sejak rampasan kuasa tentera pada 2021, dengan wanita di kem pelarian berdepan kemiskinan haid yang serius.
• Organisasi akar umbi seperti Sisters2Sisters dihalang daripada menyalurkan bantuan, manakala pemotongan dana antarabangsa telah menghapuskan sokongan berjuta-juta dolar untuk perkhidmatan pimpinan wanita.
• Kumpulan tempatan telah merayu kepada Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, dengan mengklasifikasikan sekatan itu sebagai pencabulan hak asasi manusia dan keganasan berasaskan gender yang bertujuan menyekat pergerakan serta penyertaan politik wanita.