Sri Lanka pertimbang bantuan kepada 19 kapal Iran ketika risiko sekatan AS menguji pendirian kemanusiaannya

19 kapal Iran menunggu bekalan di luar perairan wilayah Sri Lanka

Sri Lanka menangguhkan bantuan segera kepada 19 kapal Iran yang dilaporkan kehabisan makanan, air minuman dan bahan api berhampiran pantainya, sambil terus menyediakan makanan dan perlindungan kepada 13 kelasi Iran di atas sebuah kapal berasingan di Pelabuhan Trincomalee. Perbezaan itu mencerminkan dilema kerajaan: bagaimana menangani keperluan kemanusiaan tanpa mendedahkan syarikat tempatan kepada sekatan AS.

Menteri Luar Vijitha Herath berkata pada 4 Oktober 2026 bahawa kira-kira 47 kapal asing berlabuh berhampiran Sri Lanka, termasuk sekitar 19 kapal Iran. Katanya, semuanya berada di luar perairan wilayah negara itu. Jurucakap Kementerian Luar dan Ketua Pengarah Thushara Rodrigo meletakkan kapal-kapal Iran itu kira-kira 24 batu nautika dari pantai.

Kerajaan berkata Washington tidak mengarahkannya supaya menahan bekalan makanan atau air. Laporan lain menyebut amaran berulang daripada Amerika kepada pegawai dan pembekal, termasuk komunikasi pada Ogos berhubung 19 kapal tangki. Kedutaan AS enggan mengulas komunikasi diplomatik sulit, menyebabkan percanggahan itu belum diselesaikan.

Rodrigo berkata syarikat yang membekalkan kapal memahami kemungkinan akibat sekatan sekunder AS. Menjelaskan keputusan kerajaan untuk tidak memberikan bantuan segera, beliau berkata:

Sri Lanka akan mengutamakan kepentingan negaranya sebelum mempertimbangkan sebarang bantuan, dan syarikat yang membekalkan kapal menyedari kemungkinan sekatan sekunder daripada Amerika Syarikat.

Namun, Herath berkata Sri Lanka tetap bersedia untuk campur tangan apabila keadaan kemanusiaan memerlukannya. Menjelang 8 Oktober, laporan menggambarkan pendirian yang lebih tegas: Kementerian Luar telah memaklumkan pihak berkuasa Iran bahawa bekalan makanan, air atau ubat-ubatan tidak akan diberikan dan menasihati perniagaan swasta agar tidak membekalkan barangan. Tiada jadual penghantaran atau aturan bantuan kemanusiaan yang dipersetujui diumumkan.

Mengapa kapal tangki itu tidak dapat pulang

Herath menyifatkan kapal-kapal Iran itu sebagai kapal tangki minyak yang terkandas selepas Amerika Syarikat menyambung semula sekatan laut di Selat Hormuz. Katanya, kapal-kapal itu telah berada berhampiran Sri Lanka selama beberapa bulan, bukannya baru tiba. Kesukaran pelayaran turut menyebabkan kapal-kapal menunggu berhampiran Malaysia dan Indonesia.

Gangguan itu menyusuli konflik yang bermula pada 28 Februari, apabila Amerika Syarikat dan Israel melancarkan serangan bersama ke atas Iran. Sekatan di sekitar Hormuz, laluan antara Teluk Parsi dengan laut lepas, menyukarkan kapal tangki itu untuk pulang ke pelabuhan Iran.

Sebelum sekatan tersebut, minyak mentah Iran dibawa ke perairan berhampiran Malaysia dan dipindahkan antara kapal tangki untuk dihantar ke kilang penapisan China. Laporan menyifatkan operasi ini sebagai sebahagian daripada rangkaian perkapalan yang digunakan untuk mengelak sekatan AS terhadap eksport minyak Iran. Beberapa kapal tangki yang terkandas dilaporkan berkemungkinan kosong, maka tidak wajar menganggap semuanya masih membawa minyak.

Jumlah kapal yang dilaporkan juga berbeza. Kenyataan Herath pada 4 Oktober menyebut kira-kira 19 kapal Iran dalam kalangan 47 kapal asing. Satu lagi laporan yang memetik beliau menyatakan jumlah kapal Iran ialah 15, manakala laporan lain menyebut sekitar 20 kapal tangki antara Sri Lanka dengan Malaysia. Angka-angka ini mungkin meliputi tarikh atau kawasan yang berlainan, tetapi tiada senarai kapal yang diterbitkan untuk menjelaskan perbezaan itu.

Maksud sebenar amaran sekatan

Menurut Rodrigo, Amerika Syarikat mengumumkan sekatan sekunder berkaitan pada 24 Ogos. Individu atau entiti yang menyediakan perkhidmatan kepada kapal yang disenaraikan di bawah sekatan AS mungkin berisiko kehilangan akses kepada sistem kewangan AS. Katanya, dasar itu terpakai di seluruh dunia dan tidak menyasarkan Sri Lanka secara khusus.

Sekatan sekunder boleh memberi tekanan kepada perniagaan di luar Amerika Syarikat dengan mengancam sekatan terhadap akses mereka kepada pasaran atau perkhidmatan kewangan Amerika. Bagi pembekal Sri Lanka, kebimbangannya ialah transaksi dengan kapal yang dikenakan sekatan boleh menjejaskan hubungan perbankan dan urusan perniagaan lain yang jauh melangkaui penghantaran itu.

Kedutaan AS merujuk pertanyaan tentang kapal yang disenaraikan kepada Pejabat Kawalan Aset Asing Jabatan Perbendaharaan. Kedutaan itu turut merujuk kenyataan 25 September yang memberi amaran bahawa perkhidmatan termasuk bahan api, makanan dan bekalan boleh mendedahkan pembekal kepada risiko sekatan, termasuk kemungkinan penalti sivil atau jenayah.

Amaran tersebut tidak membuktikan bahawa setiap penghantaran kepada setiap kapal Iran secara automatik membawa penalti yang sama. Risiko yang dinyatakan melibatkan kapal yang dikenakan sekatan, dan akibatnya bergantung pada transaksi serta peraturan yang terpakai. Pemilikan atau bendera Iran sahaja tidak membuktikan status penyenaraian sekatan sesebuah kapal.

Herath berkata kerajaan tidak pernah menghantar barangan atau menyediakan bekalan kepada kapal yang tertakluk pada sekatan AS. Menurut laporan, pegawai mula berkongsi maklumat tentang kapal yang dikenakan sekatan dengan penyedia perkhidmatan, namun belum menggariskan secara terbuka laluan yang diluluskan untuk membekalkan kru yang terkandas.

Adakah Washington menekan Colombo?

Percanggahan paling ketara berkisar pada sama ada Amerika Syarikat secara langsung meminta Sri Lanka menolak bantuan. Herath menolak dakwaan itu pada acara 4 Oktober, dengan berkata keputusan kerajaan akan melindungi kemerdekaan, kedaulatan dan sikap berkecuali Sri Lanka.

Ketika menjawab dakwaan bahawa Washington mengarahkan Colombo supaya tidak membekalkan makanan atau air, menteri luar itu berkata:

Sama sekali tiada arahan sedemikian. Amerika Syarikat sama sekali tidak memaklumkan, campur tangan atau memberi sebarang tekanan kepada kerajaan Sri Lanka berhubung perkara itu.

Rodrigo turut berkata Sri Lanka tidak menerima sebarang komunikasi yang memberi amaran tentang kesan buruk sekiranya negara itu memutuskan untuk membantu. Beliau membezakan dasar sekatan global daripada amaran yang ditujukan khusus kepada Colombo.

Laporan lain memberikan gambaran berbeza. Laporan itu menyebut komunikasi Kedutaan AS pada Ogos yang memantau 19 kapal tangki Iran serta menggesa pegawai supaya memberitahu penyedia perkhidmatan pelabuhan agar menolak bantuan. Laporan berasingan yang memetik sumber Kementerian Luar tanpa nama menyebut amaran berulang daripada kakitangan kedutaan serta pegawai awam dan tentera Amerika yang berkunjung. Laporan 30 September turut mendakwa terdapat ancaman sekatan berhubung bekalan kepada sekitar 20 kapal tangki.

Keengganan kedutaan mengulas komunikasi diplomatik sulit tidak mengesahkan atau menafikan dakwaan tersebut. Pendirian awamnya ialah Amerika Syarikat bekerjasama dengan rakan kongsi untuk menyekat hasil haram Iran dan menjelaskan risiko menjalankan perniagaan dengan Iran. Kenyataan itu mengesahkan kewujudan amaran sekatan secara terbuka; isu yang dipertikaikan ialah apa yang diminta Washington secara sulit daripada Sri Lanka.

Sejauh mana serius kekurangan bekalan?

Laporan daripada perniagaan perkapalan memberikan gambaran nyata tentang kekurangan bekalan itu. Ejen perkapalan di Dubai merayu syarikat Sri Lanka supaya menghantar makanan dan bahan api. Firma tempatan dilaporkan semakin sukar mendapatkan kelulusan untuk membuat lawatan pembekalan, manakala Pihak Berkuasa Pelabuhan Sri Lanka dilaporkan menganggap perkhidmatan kepada kapal Iran tidak wajar kerana risiko sekatan.

Pekerja sebuah syarikat pembaikan Sri Lanka yang menaiki sebuah kapal sejurus sebelum sekatan berkuat kuasa dilaporkan mendapati bekalan makanan semakin berkurangan. Kru meminta mereka membawa makanan sendiri dan berkata air tawar perlu dicatu sehingga mereka tidak dapat mandi. Sebuah lagi perniagaan perkapalan menerima permintaan segera untuk makanan dan bekalan daripada ejen yang mewakili kapal tangki itu.

Laporan tersebut menunjukkan keadaan yang semakin buruk, tetapi tidak menjelaskan jumlah makanan, air atau bahan api yang masih ada di setiap kapal. Jumlah keseluruhan kelasi yang terjejas, keadaan kesihatan mereka dan tempoh sebelum kekurangan itu menjadi ancaman segera terhadap nyawa belum dipastikan secara terbuka. Pada mulanya, Kedutaan Iran berkata pihaknya tidak mempunyai maklumat tentang perkara itu.

Timbalan Menteri Pelabuhan dan Penerbangan Awam Janitha Ruwan Kodithuwakku berkata kerajaan tidak mempunyai maklumat yang menunjukkan bahawa anak kapal Sri Lanka berada di atas kapal-kapal tersebut. Sekretariat Perkapalan Saudagar juga berkata pihaknya tidak menerima laporan sedemikian. Ini bermakna tiada maklumat dilaporkan, bukannya pengesahan kewarganegaraan setiap kelasi.

Tanggungjawab menyelamat dan bekalan rutin ialah dua perkara berbeza

Lokasi kapal itu penting dalam perbahasan undang-undang. Herath berkata kesemua 47 kapal berada di luar had 12 batu nautika perairan wilayah Sri Lanka. Laporan lain meletakkan kapal tangki Iran itu dalam Zon Ekonomi Eksklusifnya. Kedua-dua gambaran ini boleh berlaku serentak: Zon Ekonomi Eksklusif menjangkau lebih jauh daripada perairan wilayah dan memberikan hak tertentu kepada negara pesisir ke atas sumber, bukannya kuasa yang sama seperti di kawasan berhampiran pantai.

Iran berhujah bahawa Sri Lanka sepatutnya membantu kru, dengan merujuk Perkara 98 Konvensyen Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Undang-Undang Laut, Konvensyen Antarabangsa untuk Keselamatan Nyawa di Laut 1974 dan Konvensyen Antarabangsa mengenai Mencari dan Menyelamat di Laut 1979. Pendirian Iran ialah tanggungjawab kemanusiaan terpakai kepada kelasi yang menunggu bekalan.

Pakar maritim Nimalka Hewawitharana dan Schin Mendis mengemukakan penilaian yang lebih terhad. Mereka menyifatkan kapal-kapal itu berada di luar perairan wilayah dan tidak dalam keadaan yang mengancam nyawa, lalu merumuskan bahawa Sri Lanka tidak mempunyai kewajipan mengikat untuk membekalkan kapal berkenaan dalam keadaan itu. Penilaian tersebut tidak menentukan secara berasingan keadaan kru.

Pakar undang-undang antarabangsa Sampath Alwis dan Prashanthi Dissanayaka turut membezakan perkhidmatan biasa daripada kecemasan yang melibatkan keselamatan kru. Menjelaskan tafsiran mereka terhadap konvensyen itu, mereka berkata:

UNCLOS tidak mewujudkan kewajipan umum tanpa syarat bagi negara pesisir seperti Sri Lanka untuk mengisi minyak atau menyediakan perkhidmatan kepada setiap kapal dagang asing yang meminta bekalan, khususnya jika tindakan itu bercanggah dengan undang-undang negara, kepentingan keselamatan atau risiko sekatan antarabangsa.

Perbezaan utamanya ialah antara permintaan bekalan komersial dengan keadaan cemas yang memerlukan penyelamatan atau tindakan kemanusiaan segera. Berada di luar perairan wilayah tidak dengan sendirinya menjawab semua persoalan tentang bantuan kepada mereka yang berada dalam bahaya di laut. Kesediaan Sri Lanka yang dinyatakan untuk campur tangan atas dasar kemanusiaan membuka ruang kepada tindak balas berbeza sekiranya keadaan bertambah buruk.

Misi menyelamat terdahulu dan 13 kelasi di Trincomalee

Sri Lanka sudah memberikan bantuan kepada kelasi Iran semasa konflik ini. Pada Mac, serangan torpedo AS menenggelamkan kapal tentera laut Iran IRIS Dena berhampiran pulau itu, dan dilaporkan mengorbankan 87 kelasi. Kapal itu dalam perjalanan pulang daripada latihan tentera laut atas jemputan India.

Laporan berbeza tentang perincian lokasi maritim: sesetengahnya meletakkan kejadian itu di perairan Sri Lanka, manakala yang lain menyifatkannya berlaku di luar pantai berhampiran Galle. Pihak berkuasa Sri Lanka menyelamatkan mangsa yang terselamat dan merawat kelasi yang cedera di hospital tempatan. Sebuah lagi kapal Iran dibawa ke pelabuhan selepas krunya melaporkan masalah teknikal.

Herath berkata IRIS Bushehr masih berada di Trincomalee, dengan Sri Lanka menyediakan makanan, penginapan dan keselamatan kepada baki 13 orang krunya serta mengambil langkah untuk melindungi kapal itu. Laporan turut menyebut penghantaran pulang lebih 230 kelasi Iran susulan operasi terdahulu. Kehadiran 13 kelasi di atas Bushehr bermakna laporan penghantaran pulang itu tidak harus ditafsirkan seolah-olah semua anggota kru telah beredar.

Penganalisis hal ehwal antarabangsa Dayan Jayatilleka berhujah bahawa Sri Lanka mempunyai kewajipan moral untuk membantu kapal dagang itu sekiranya ia memasuki perairannya kerana kapal tersebut diserang. Pendirian beliau merujuk kepada keadaan kecemasan, bukannya kewajipan tanpa syarat untuk menyediakan perkhidmatan kepada semua kapal tangki yang kini berada di luar pesisir.

Pendedahan perdagangan dan kehilangan perniagaan perkapalan

Sikap berhati-hati Sri Lanka mencerminkan usaha pemulihan daripada krisis ekonomi serta kebergantungannya pada pasaran asing dan kewangan antarabangsa. Amerika Syarikat menyokong pakej bailout Tabung Kewangan Antarabangsa dan membantu sektor pertaniannya mengelakkan krisis makanan. Iran kekal sebagai rakan penting melalui hubungan perdagangan minyak dan teh serta kerjasama infrastruktur yang telah lama terjalin, termasuk projek kuasa hidroelektrik Uma Oya.

Angka yang dikaitkan dengan Lembaga Pembangunan Eksport bagi enam bulan pertama 2026 menunjukkan bahagian Amerika Syarikat dalam eksport barangan Sri Lanka kira-kira 22 peratus, manakala bahagian Kesatuan Eropah ialah 25.5 peratus. Jumlah kedua-duanya ialah 47.5 peratus. Satu laporan Oktober yang berasingan meletakkan bahagian Amerika pada 23 peratus tanpa menyatakan tempoh pelaporan yang sama, maka kedua-dua angka AS itu tidak boleh dibandingkan secara langsung.

Bahagian eksport ini menjelaskan kepekaan Colombo terhadap hubungannya dengan Washington. Namun, angka itu tidak bermakna sekatan terhadap pembekal kapal tertentu secara automatik akan menjejaskan semua eksport Sri Lanka. Amaran segera berkenaan ditujukan kepada perniagaan atau individu yang terlibat dalam perkhidmatan tertentu serta akses mereka kepada pembiayaan.

Keengganan menerima kerja juga membawa kos komersial. Wakil sektor maritim berkata kapal yang tidak dapat memperoleh perkhidmatan di Sri Lanka sudah beralih ke India. Kehilangan urusan pembekalan, pembaikan dan kegiatan lain boleh mengurangkan pendapatan mata wang asing serta melemahkan usaha Sri Lanka untuk menjadi pusat maritim serantau. Tiada anggaran kerugian diterbitkan.

Kodithuwakku berkata kerajaan tidak boleh melarang pembekal swasta membekalkan barangan, tetapi memberi amaran bahawa Amerika Syarikat boleh mengambil tindakan terhadap mereka, termasuk sekatan yang menjejaskan akaun mereka di Amerika. Laporan kemudian menyebut kerajaan menasihati agar kapal-kapal itu tidak dibekalkan. Nasihat dan larangan undang-undang ialah dua perkara berbeza, walaupun kedua-duanya boleh mempengaruhi kesediaan pembekal untuk meneruskan urusan.

Bekas Menteri Hal Ehwal Luar Prof. G.L. Peiris mencadangkan agar Sri Lanka mengemukakan dasar tidak berpihaknya secara bersama dengan negara lain, bukannya berdepan sekatan sendirian. Tiada inisiatif bersama atau pengecualian kemanusiaan yang dirundingkan diumumkan.

Perkembangan pertikaian

Rangkaian peristiwa ini menghubungkan kecemasan tentera laut terdahulu dengan gangguan perkapalan selama berbulan-bulan serta pertikaian bekalan yang lebih baru. Pegawai Sri Lanka juga menerima latihan mengenal pasti pengelakan sekatan maritim sebelum kontroversi ini diketahui umum.

• 28 Februari 2026: Amerika Syarikat dan Israel melancarkan serangan bersama ke atas Iran, memulakan konflik yang disebut oleh pegawai Sri Lanka.
• Mac: IRIS Dena ditenggelamkan berhampiran Sri Lanka. Pihak berkuasa menyelamatkan mangsa yang terselamat, merawat kelasi yang cedera dan kemudian menghantar pulang anggota Iran.
• 24 Ogos: Menurut Kementerian Luar, Amerika Syarikat mengumumkan amaran sekatan sekunder berkaitan perkhidmatan kepada kapal yang disenaraikan.
• 9 hingga 11 September: Lebih 40 pegawai Sri Lanka menghadiri latihan sekatan maritim di Colombo, yang dianjurkan melalui Kedutaan AS bersama Pejabat Pengurangan Ancaman Kerjasama Jabatan Negara dan Majlis Atlantik.
• 21 hingga 25 September: Satu bengkel berasingan di Colombo membincangkan prosedur kecemasan radiologi dan nuklear, dengan penyertaan agensi Sri Lanka serta sebuah pejabat Jabatan Tenaga AS.
• 25 September: Kenyataan Kedutaan AS memberi amaran tentang risiko sekatan akibat membekalkan bahan api, makanan atau bekalan kepada kapal yang dikenakan sekatan.
• 30 September: Satu laporan mendakwa terdapat ancaman sekatan Amerika berhubung bekalan kepada sekitar 20 kapal tangki Iran.
• 4 Oktober: Herath menafikan tekanan AS dan menyatakan kira-kira 19 kapal Iran dalam kalangan 47 kapal berada di luar perairan wilayah.
• 8 Oktober: Laporan menyebut Sri Lanka memaklumkan Iran bahawa makanan, air atau ubat-ubatan tidak akan dibekalkan serta menasihati perniagaan swasta supaya tidak membuat penghantaran.

Latihan maritim itu merangkumi risiko kepada ejen perkapalan, pembekal bahan api dan penyedia perkhidmatan lain. Duta AS Eric Meyer berkata tujuannya adalah untuk berkongsi kepakaran Amerika bagi mengekang rangkaian haram dan melindungi perdagangan yang sah. Bengkel kecemasan nuklear berasingan itu tidak membuktikan bahawa kapal tangki yang terkandas menimbulkan ancaman radiologi.

Keputusan yang masih belum dibuat melibatkan cara kebajikan kru akan dinilai, sama ada bekalan kecemasan boleh dihantar melalui aturan yang dipersetujui, dan cara pembekal akan dilindungi daripada risiko sekatan. Tiada tarikh akhir bagi keputusan kerajaan, misi bantuan yang disahkan atau tarikh kapal tangki itu akan berlepas diumumkan.

Perkara Utama

• Sri Lanka berkata kira-kira 19 kapal Iran termasuk dalam kalangan 47 kapal asing yang menunggu di luar perairan wilayahnya.
• Kru Iran dilaporkan berdepan kekurangan makanan, air minuman dan bahan api, tetapi keadaan di atas setiap kapal belum dipastikan secara terbuka.
• Pegawai menafikan tekanan langsung AS, manakala laporan lain menyebut amaran secara sulit. Kedutaan AS enggan mengulas komunikasi diplomatik.
• Perkhidmatan kepada kapal yang disenaraikan oleh AS boleh mendedahkan pembekal kepada risiko sekatan, termasuk kemungkinan kehilangan akses kepada sistem kewangan AS.
• Sri Lanka terus membantu 13 kelasi di atas IRIS Bushehr di Trincomalee sambil menahan bekalan daripada kapal yang dikenakan sekatan di luar pesisir.
• Iran berhujah bahawa konvensyen maritim mewajibkan bantuan; pakar undang-undang yang disebut membezakan perkhidmatan rutin daripada kecemasan yang melibatkan keselamatan kru.
• Tiada aturan pembekalan kemanusiaan yang diluluskan atau jadual keberangkatan diumumkan.