Kawalan Eksport Unsur Nadir Bumi China: Rantaian Bekalan Global dalam Krisis dan Persaingan Mencari Alternatif

Kawalan Eksport Unsur Nadir Bumi China: Era Baharu Gangguan Rantaian Bekalan Global

Pada April 2025, China mengenakan kawalan eksport menyeluruh terhadap tujuh unsur nadir bumi dan produk berkaitan, termasuk magnet berprestasi tinggi. Langkah yang diperkenalkan sebagai tindak balas terhadap ketegangan perdagangan yang semakin memuncak dan tarif hukuman Amerika Syarikat itu mencetuskan gelombang kejutan dalam rantaian bekalan global. Kebergantungan besar dunia terhadap China bagi mendapatkan mineral kritikal ini—yang penting untuk kenderaan elektrik, tenaga boleh baharu, elektronik canggih dan sistem pertahanan—kini terserlah, apabila industri daripada automotif hingga aeroangkasa berusaha menyesuaikan diri dengan kekurangan bekalan dan kesesakan birokrasi secara mendadak.

Unsur nadir bumi (REE) ialah kumpulan 17 logam yang mempunyai sifat kimia serupa serta ciri magnetik, optik dan pemangkin yang unik. Walaupun namanya begitu, unsur ini agak banyak terdapat dalam kerak bumi, tetapi proses mengekstrak dan menapisnya menjadi bentuk yang boleh digunakan adalah rumit, mahal dan mencabar alam sekitar. Penguasaan China dalam perlombongan dan pemprosesan—mengawal kira-kira 60% pengeluaran global dan hampir 90% penapisan—menjadikannya tunjang utama rantaian bekalan unsur nadir bumi dunia.

Bagaimana Kawalan Eksport China Dilaksanakan

Rejim eksport baharu China, yang memasukkan tujuh unsur nadir bumi dan produk berkaitan ke dalam sistem lesen eksport dwiguna, bertujuan sebagai tindak balas strategik terhadap tarif A.S. serta menunjukkan pengaruh Beijing dalam pertikaian perdagangan yang sedang berlangsung. Namun, pelaksanaannya dibelenggu pelbagai kerumitan yang tidak dijangka. Pegawai China bergelut memproses lonjakan permohonan lesen eksport, sekali gus menimbulkan kekeliruan mengenai kod eksport, kesukaran mengesahkan komposisi penghantaran dan kelewatan birokrasi di kastam.

Menurut sumber industri, birokrasi China tidak bersedia menghadapi kerumitan penguatkuasaan kawalan ini. Nabeel Mancheri, pengasas Persatuan Industri Unsur Nadir Bumi Global, berkata:

Ia mengejutkan birokrasi di Beijing. Mereka tidak menyangka kerja ini begitu banyak. Apa yang saya dengar daripada pihak China ialah mereka sendiri juga terkejut.

Data kastam China menunjukkan penghantaran magnet unsur nadir bumi pada Mei 2025 merosot lebih 50% berbanding April, mencatatkan penurunan bulan ke bulan paling ketara sejak 2012. Eksport kepada pelanggan utama menjunam: turun 55% ke Jerman, 77% ke A.S., 81% ke Korea Selatan dan 57% ke Jepun. Kesannya segera dan teruk: pengeluar kereta di A.S., Jepun, India dan Eropah menghentikan atau mengurangkan pengeluaran, manakala pengurus rantaian bekalan memberi amaran bahawa lebih banyak gangguan mungkin berlaku apabila inventori semakin susut.

Mengapa Unsur Nadir Bumi Penting: Tulang Belakang Teknologi Moden

Unsur nadir bumi amat diperlukan dalam pelbagai teknologi canggih. Magnet berprestasi tinggi yang diperbuat daripada neodimium, disprosium dan terbium digunakan dalam motor kenderaan elektrik, turbin angin, jet pejuang, malah motor kecil yang menggerakkan tempat duduk kereta dan pengelap cermin depan. Sebuah jet pejuang F-35 mengandungi hampir 900 paun unsur nadir bumi, manakala kapal selam kelas Virginia menggunakan lebih 9,000 paun. Peralihan kepada tenaga bersih dan penggunaan kenderaan elektrik yang semakin meluas telah meningkatkan lagi permintaan global terhadap bahan ini.

Penguasaan China bukan hanya dalam perlombongan, tetapi juga—yang lebih penting—dalam pemprosesan dan penapisan. Industri negara itu yang disokong kerajaan melabur besar dalam kapasiti penapisan, penyelidikan dan pendidikan, sekali gus memberikannya kelebihan besar dari segi kos dan teknologi. Jost Wübbeke, rakan kongsi pengurusan di Sinolytics, menjelaskan:

Seluruh ekonomi dunia bergantung pada magnet dari China ini. Jika eksportnya dihentikan, kesannya akan dirasai di seluruh dunia.

Selama berdekad-dekad, negara-negara Barat membiarkan industri unsur nadir bumi mereka berpindah ke China kerana tertarik dengan kos yang lebih rendah dan peraturan alam sekitar yang lebih longgar. Amerika Syarikat, misalnya, kini hampir tidak menghasilkan magnet unsur nadir buminya sendiri dan sebaliknya bergantung pada import dari China serta, pada tahap lebih rendah, Jepun dan Vietnam.

Kecelaruan Pentadbiran: Birokrasi dan Politik Dalaman

Pelaksanaan kawalan eksport China terjejas akibat kekeliruan pentadbiran dan perselisihan dalaman kerajaan. Sistem eksport dwiguna mewajibkan pengeksport memberikan maklumat terperinci tentang pelanggan hiliran dan kegunaan akhir produk, sekali gus merumitkan rundingan perdagangan serta menimbulkan kebimbangan mengenai harta intelek. Kod produk antarabangsa yang sama (kod HS) digunakan bagi semua magnet unsur nadir bumi kekal, tanpa mengira sama ada magnet itu mengandungi unsur yang dikawal, lalu mencetuskan kekeliruan di pelabuhan China dan memerlukan ujian yang memakan masa.

David Merriman dari Project Blue berkata bilangan ujian yang diwajibkan ke atas pengeksport melebihi kapasiti saluran rasmi China, sekali gus melambatkan proses. Sesetengah penghantaran tertangguh kerana terdapat kesan bendasing unsur nadir bumi yang disenaraikan, walaupun produk berkenaan tidak sengaja dialoi dengan unsur itu. Politik dalaman turut memainkan peranan apabila beberapa agensi kerajaan berselisih pendapat tentang tahap ketegasan penguatkuasaan langkah tersebut. Jentera keselamatan khususnya keberatan memberikan lesen eksport kepada syarikat asing kerana mahu mengekalkan kuasa tawar-menawar dalam rundingan perdagangan dengan A.S.

Walaupun Kementerian Perdagangan China berjanji untuk memperkemas proses kelulusan, hanya kira-kira satu perempat permohonan lesen eksport diluluskan dan prosedurnya kekal tidak telus serta tidak seragam antara wilayah. Sesetengah lesen ditolak atas alasan prosedur, manakala permohonan lain memerlukan pendedahan maklumat sensitif.

Kesan Global: Industri Automotif dan Sektor Lain

Kesan paling segera dan ketara daripada kawalan eksport China dirasai oleh industri automotif global. Kilang pembekal dan barisan pengeluaran automotif di Eropah sudah ditutup, dan lebih banyak gangguan dijangka apabila inventori habis. Ford terpaksa menghentikan pengeluaran SUV Explorer di kilangnya di Chicago selama seminggu pada Mei, manakala pengeluar kereta Jepun, Suzuki, menggantung pengeluaran kereta Swift. Walaupun beberapa lesen sudah diberikan, proses pelepasan kastam yang perlahan dan ketidaktentuan berterusan meletakkan pengeluar dalam kedudukan yang genting.

Benjamin Krieger, Setiausaha Agung Persatuan Pembekal Automotif Eropah (CLEPA), memberi amaran:

Dengan rantaian bekalan global yang saling berkait rapat, sekatan eksport China sudah pun menghentikan pengeluaran dalam sektor pembekal Eropah.

Industri kereta Jerman, yang diwakili VDA, turut membunyikan amaran bahawa pengeluaran mungkin tidak lama lagi terhenti jika keadaan tidak bertambah baik. Pengeluar kereta kini mencari cara mengurangkan kebergantungan pada unsur nadir bumi dengan membangunkan motor yang menggunakan unsur nadir bumi secara minimum atau langsung tidak menggunakannya, tetapi penyelesaian ini belum dapat dihasilkan pada skala besar atau dengan kos berdaya saing.

Gangguan ini turut melangkaui sektor automotif. Pengeluar aeroangkasa, syarikat semikonduktor dan kontraktor ketenteraan semuanya terjejas. Industri pertahanan A.S. khususnya terdedah kerana unsur nadir bumi penting untuk persenjataan canggih dan sistem komunikasi. Tinjauan Dewan Perniagaan Amerika di China mendapati 75% firma A.S. menjangkakan stok unsur nadir bumi mereka akan habis dalam tempoh tiga bulan.

Kesan Ekonomi dan Geopolitik

Kawalan eksport telah menaikkan harga unsur nadir bumi, dengan jumlah eksport global berubah secara mendadak dan kos perolehan meningkat. A.S., EU dan India berdepan cabaran pembuatan akibat kekurangan bekalan, sekali gus menimbulkan kesukaran ekonomi merentas industri yang bergantung pada REE. Keadaan ini mendorong usaha diplomatik segera, dengan A.S. dan China mengadakan rundingan untuk menyelesaikan perbezaan perdagangan, sementara EU berusaha mempercepat kelulusan lesen untuk syarikatnya.

Tindakan China secara meluas dilihat sebagai langkah strategik untuk mengekalkan pengaruh dalam rundingan perdagangan. Arthur Kroeber, rakan pengasas Gavekal Dragonomics, berkata:

Besar kemungkinan mereka akan menyambung semula eksport kepada pengguna komersial, tetapi bukan pada jumlah yang membolehkan mereka membuat stok simpanan.

Buat masa ini, rejim pelesenan eksport China nampaknya akan kekal, bukannya sekadar tindak balas sementara terhadap tarif. Gabriel Wildau, pengarah urusan di Teneo, memberi amaran bahawa ancaman pemotongan bekalan akan terus menghantui, menandakan hasrat China untuk mengekalkan pengaruh terhadap Washington dan kuasa global lain.

Eropah, India dan Usaha Mencari Alternatif

Kesatuan Eropah sedar benar akan kerentanannya kerana bergantung pada China untuk 98% bekalan magnet unsur nadir buminya. Suruhanjaya Eropah menyasarkan pengeluaran 7,000 tan magnet buatan EU menjelang 2030, dengan projek perlombongan, penapisan dan kitar semula baharu sedang dijalankan di Estonia dan Perancis. Namun, pakar memberi amaran bahawa pemisahan sepenuhnya daripada China tidak mungkin berlaku dalam jangka pendek dan sumber alternatif memerlukan masa bertahun-tahun untuk dibangunkan.

India, walaupun mempunyai rizab unsur nadir bumi kelima terbesar di dunia, tidak mempunyai kapasiti penapisan untuk memprosesnya bagi kegunaan teknologi tinggi dan masih bergantung pada eksport China. Usaha mempelbagaikan bekalan melalui kerjasama dengan A.S., Australia dan negara-negara Asia Tengah masih berjalan, tetapi belum membuahkan hasil yang ketara.

Pemimpin G7 mengakui ancaman terhadap keselamatan ekonomi dan negara akibat kekurangan unsur nadir bumi, lalu berikrar memberikan tindak balas bersama terhadap gangguan pasaran yang disengajakan serta mengambil langkah mempelbagaikan pengeluaran dan bekalan. Namun, skala dan penyepaduan rantaian bekalan China daripada lombong hingga magnet menjadikannya pesaing yang sukar ditandingi.

Dilema A.S.: Membina Semula Kapasiti Dalam Negara

Amerika Syarikat kini berdepan kesan akibat membiarkan industri unsur nadir buminya berpindah ke China. Dua dekad lalu, kilang-kilang Amerika yang menghasilkan magnet unsur nadir bumi berpindah ke luar negara, manakala usaha memulakan semula pengeluaran dalam negara terjejas oleh kos tinggi, kebimbangan alam sekitar dan kekurangan kepakaran teknikal. Satu-satunya lombong unsur nadir bumi di A.S., Mountain Pass di California, sukar bersaing dengan kos pemprosesan rendah China dan hanya baru-baru ini mula mengasingkan unsur nadir bumi di lokasi lombong.

Syarikat pemula baharu seperti Phoenix Tailings di Massachusetts cuba menghasilkan logam unsur nadir bumi dalam negara, tetapi pengeluarannya amat kecil berbanding kilang-kilang China. Peningkatan pengeluaran memerlukan pelaburan besar, sokongan kerajaan dan masa—sumber yang semakin terhad ketika kekurangan bekalan mula dirasai.

Michael Dunne, seorang perunding automotif, berkata:

China boleh menyebabkan kilang pemasangan automotif Amerika terhenti.

Australia dan Perlumbaan Mencari Pembekal Baharu

Dalam keadaan bergolak ini, Australia muncul sebagai bakal pembekal alternatif. Dengan deposit yang banyak dan sokongan kerajaan yang semakin meningkat, Australia melabur dalam kemudahan perlombongan dan pemprosesan baharu. Lynas Rare Earths, pengeluar terbesar di luar China, mengendalikan lombong Mt Weld di Australia Barat dan menapis unsur nadir bumi di Malaysia. Syarikat lain seperti Iluka Resources dan Arafura Rare Earths pula sedang membina kilang pemprosesan baharu, dengan pinjaman kerajaan menyokong peluasan operasi.

Namun, Australia berdepan cabarannya sendiri. Kebanyakan pemprosesan masih dilakukan di luar negara, manakala kebimbangan alam sekitar melambatkan pembangunan kapasiti penapisan dalam negara. Pembinaan rantaian bekalan yang bersepadu sepenuhnya akan mengambil masa bertahun-tahun, dan buat masa ini, kelebihan kos China sukar ditandingi.

Kitar semula unsur nadir bumi ialah satu lagi pilihan yang sedang diteroka, khususnya di EU, yang menyasarkan untuk memenuhi sehingga 50% permintaan melalui bahan kitar semula menjelang 2050. Namun, infrastruktur sedia ada belum mencukupi dan halangan undang-undang serta kewangan masih wujud.

Langkah Seterusnya? Perjalanan Panjang ke Arah Kepelbagaian

Walaupun bahagian China dalam pengekstrakan unsur nadir bumi global menurun daripada 80% kepada 60% sepanjang dekad lalu hasil projek baharu di Australia, A.S. dan Kanada, negara itu kekal sebagai kuasa dominan dalam pasaran. Pembinaan rantaian bekalan alternatif memerlukan pembangunan infrastruktur yang meluas, perkongsian antarabangsa dan sokongan kerajaan—proses yang dijangka mengambil masa sekurang-kurangnya sedekad.

Sementara itu, industri sedang menimbun bahan, melabur dalam penyelidikan untuk mengurangkan penggunaan unsur nadir bumi dan melobi kerajaan supaya memberikan sokongan. Krisis semasa menegaskan kepentingan strategik unsur nadir bumi serta risiko kebergantungan berlebihan pada satu pembekal.

Ringkasan

• Kawalan eksport unsur nadir bumi oleh China menyebabkan gangguan serius terhadap rantaian bekalan global, khususnya dalam sektor automotif, elektronik dan pertahanan.
• Kelewatan birokrasi, kekeliruan pentadbiran dan politik dalaman memburukkan lagi kesannya, dengan hanya sebahagian kecil permohonan lesen eksport diluluskan.
• Pengeluar kereta di A.S., Eropah dan Jepun menghentikan atau mengurangkan pengeluaran, sementara industri memberi amaran tentang kekurangan bekalan selanjutnya apabila inventori habis.
• Krisis ini mendedahkan kebergantungan dunia pada China untuk mendapatkan mineral kritikal dan menonjolkan cabaran membina rantaian bekalan alternatif.
• Usaha sedang dijalankan di A.S., EU, Australia dan India untuk mempelbagaikan bekalan, melabur dalam kemudahan perlombongan dan pemprosesan baharu serta membangunkan keupayaan kitar semula, tetapi penyelesaian ini memerlukan masa bertahun-tahun untuk membuahkan hasil.
• Kawalan eksport China berkemungkinan kekal sebagai alat berpengaruh dalam rundingan perdagangan, manakala pemotongan bekalan akan terus mengancam industri global.
• Persaingan mendapatkan sumber alternatif dan mengurangkan kerentanan sedang berlangsung, tetapi buat masa ini, China kekal sebagai kuasa besar unsur nadir bumi dunia.