Meruntuhkan Halangan: Cabaran dan Harapan Wanita Malaysia dalam Tenaga Kerja

Wanita Malaysia dan Tenaga Kerja: Jurang Gender yang Berterusan

Malaysia berada di persimpangan dalam perjalanannya menuju pembangunan ekonomi dan kesaksamaan gender. Walaupun kemajuan ketara telah dicapai dalam pendidikan dan pembaharuan dasar, wanita di Malaysia terus berdepan halangan besar untuk memasuki dan kekal dalam tenaga kerja. Kajian Bank Dunia baru-baru ini yang meninjau 1,500 firma Malaysia mengetengahkan cabaran ini, sekali gus menyoroti interaksi kompleks antara tanggungjawab keluarga, peraturan tempat kerja dan norma masyarakat yang menghalang penyertaan ekonomi wanita.

Kajian itu mendapati 58 peratus majikan menganggap komitmen keluarga wanita sebagai cabaran utama dalam pengambilan pekerja, manakala 54 peratus menyebut cuti bersalin sebagai halangan. Angka ini mencerminkan jurang gender yang berterusan dalam penyertaan tenaga buruh: pada 2024, hanya 56.6 peratus wanita Malaysia aktif dalam pasaran buruh, berbanding 83.4 peratus lelaki. Jurang ini bukan sekadar soal kesaksamaan, malah membawa implikasi ekonomi yang besar kepada negara.

Mengapa Wanita Meninggalkan Tenaga Kerja?

Salah satu dapatan paling ketara daripada penyelidikan Bank Dunia ialah kemerosotan penyertaan wanita dalam tenaga kerja mengikut peningkatan usia. Wanita berusia 21 hingga 30 tahun merangkumi 41 peratus pekerja wanita, tetapi angka ini menurun kepada 32 peratus bagi golongan berusia 31 hingga 40 tahun, 17 peratus bagi mereka yang berusia 41 hingga 50 tahun, dan hanya 10 peratus bagi mereka yang berusia lebih 50 tahun. Puncanya berakar umbi dalam struktur sosial dan tempat kerja di Malaysia.

Tanggungjawab keluarga, khususnya penjagaan anak dan warga emas, merupakan sebab paling lazim wanita meninggalkan atau tidak memasuki tenaga kerja. Dalam temu bual yang dijalankan oleh Bank Dunia, wanita daripada pelbagai latar belakang menyuarakan pandangan yang sama: ketiadaan penjagaan anak yang mampu dibayar dan boleh dipercayai menyukarkan mereka mengimbangi kerja dengan keluarga. Seperti yang dinyatakan seorang peserta dalam kumpulan fokus Bank Dunia,

Kami rasa kami mampu melakukan lebih baik. Sukar apabila ada anak-anak—kami perlu memastikan mereka dijaga semasa kami bekerja.

Keadaan ini bukan hanya dialami keluarga berpendapatan rendah. Wanita kelas pertengahan dan berpendidikan tinggi juga menanggung beban berganda untuk menjaga anak dan saudara yang lebih tua, sehingga sering mendorong mereka berhenti kerja atau mencari pekerjaan fleksibel secara sambilan. Ketiadaan pilihan penjagaan anak yang mudah diakses menyebabkan ramai wanita tinggal di rumah atau bekerja dalam sektor tidak formal, yang menawarkan pendapatan dan perlindungan sosial lebih rendah.

Peranan Dasar Tempat Kerja

Walaupun lebih separuh firma yang ditinjau telah melaksanakan langkah seperti aturan kerja fleksibel, kemudahan penjagaan anak di tempat kerja dan cuti ibu bapa bergaji, sokongan ini tidak tersedia secara menyeluruh. Syarikat besar lebih cenderung menawarkan dasar mesra keluarga, manakala firma lebih kecil bergelut dengan kos dan urusan logistik inisiatif sedemikian. Walaupun dasar sudah diwujudkan, keberkesanannya bergantung pada budaya tempat kerja serta tahap kepercayaan antara majikan dengan pekerja.

Pakar menegaskan bahawa dasar mesra keluarga wajar dilihat sebagai pelaburan yang meningkatkan produktiviti dan imej syarikat. Namun, ramai majikan masih keberatan kerana bimbang fleksibiliti akan mengurangkan kecekapan atau meningkatkan kos.

Kos Ekonomi dan Sosial Jurang Gender

Kekurangan perwakilan wanita dalam tenaga kerja Malaysia bukan sekadar isu sosial, malah cabaran ekonomi yang besar. Bank Dunia menganggarkan bahawa jika Malaysia dapat meningkatkan penyertaan wanita dalam tenaga buruh kepada tahap yang dicatatkan ekonomi maju, pendapatan per kapita negara boleh meningkat sebanyak 26.2 peratus. Ini bersamaan dengan peningkatan purata pendapatan tahunan sebanyak RM 9,400 (kira-kira US$2,250) bagi setiap rakyat Malaysia.

Walaupun secara purata wanita lebih berpendidikan berbanding lelaki—lebih 50 peratus wanita merupakan graduan daripada pelbagai jenis ijazah dan institusi—kelebihan pendidikan ini tidak diterjemahkan kepada peluang ekonomi yang sama rata. Purata pendapatan wanita kekal jauh lebih rendah berbanding lelaki dalam hampir semua kumpulan pekerjaan dan pendidikan, khususnya dalam kalangan mereka yang tidak mendapat pendidikan formal.

Ketidaksamaan Mengikut Sektor

Wanita lebih ramai dalam sektor yang secara tradisinya dianggap "pekerjaan wanita", seperti pendidikan, kesihatan dan kerja rumah tangga, tetapi kurang diwakili dalam bidang bergaji lebih tinggi seperti pembinaan, pembuatan dan teknologi. Halangan undang-undang dan sistemik sejak sekian lama mengehadkan akses wanita kepada pekerjaan tertentu, meskipun pembaharuan terkini mula menangani isu ini. Sebagai contoh, Malaysia baru-baru ini memansuhkan larangan terhadap wanita bekerja syif malam dalam sektor perindustrian, sekali gus membuka peluang baharu dalam sektor yang sebelum ini tertutup kepada mereka.

Membandingkan Malaysia: Perspektif Serantau dan Global

Kadar penyertaan wanita Malaysia dalam tenaga buruh meningkat daripada 46.8 peratus pada 2010 kepada 56.6 peratus pada 2024, namun masih ketinggalan berbanding negara serantau seperti Thailand, Vietnam dan Singapura. Di Asia Selatan, hanya 32 peratus wanita dalam usia bekerja menyertai tenaga kerja, berbanding 77 peratus lelaki, sekali gus menunjukkan cabaran serantau yang lebih luas. Di peringkat global, negara seperti Mesir berdepan isu serupa, dengan kadar penyertaan wanita serendah 18 peratus. Namun, potensi keuntungan ekonomi daripada merapatkan jurang gender lebih besar, iaitu peningkatan KDNK sehingga 56 peratus.

Di peringkat antarabangsa, pendekatan menyeluruh yang menggabungkan pendidikan, pembaharuan undang-undang, perlindungan sosial dan penglibatan sektor swasta terbukti paling berkesan untuk merapatkan jurang gender. Sebagai contoh, Strategi Kebangsaan Mesir untuk Pemerkasaan Wanita 2030 merangkumi latihan kepimpinan, pembaharuan undang-undang dan sokongan khusus kepada usahawan wanita. Di Asia Selatan, inisiatif yang disokong Bank Dunia telah meningkatkan akses wanita kepada pengangkutan yang selamat dan penjagaan anak, sekali gus membolehkan lebih ramai wanita menyertai dan kekal dalam tenaga kerja.

Pengajaran daripada Negara Lain

Negara yang berjaya meningkatkan penyertaan wanita dalam tenaga buruh lazimnya melabur besar dalam infrastruktur penjagaan, menguatkuasakan undang-undang ant diskriminasi dan menggalakkan aturan kerja fleksibel. Sebagai contoh, pelaburan Bangladesh dalam kemudahan penjagaan anak dan projek pengangkutan inklusif gender di India membolehkan lebih ramai wanita mengimbangi tanggungjawab kerja dan keluarga. Contoh ini menunjukkan bahawa campur tangan dasar perlu merangkumi pelbagai aspek dan dilaksanakan secara berterusan untuk mencapai keberkesanan.

Tindak Balas Dasar dan Langkah Seterusnya

Kerajaan Malaysia mengakui betapa mendesaknya usaha menangani jurang gender dalam tenaga kerja. Langkah dasar terkini termasuk memperuntukkan dana untuk penjagaan anak dalam belanjawan negara, memperkenalkan insentif bagi wanita yang kembali bekerja, serta menyemak undang-undang buruh untuk menambah baik cuti bersalin dan perlindungan daripada diskriminasi serta gangguan. Sebuah kumpulan kerja antara kementerian, dengan Bank Dunia sebagai penasihat teknikal, sedang berusaha memperluas penyediaan perkhidmatan penjagaan anak dan menyelaraskan sokongan ibu bapa dengan norma antarabangsa.

Namun, cabaran masih wujud. Pelaksanaan dan penguatkuasaan dasar ini tidak sekata, manakala sikap budaya tentang peranan gender terus mempengaruhi amalan majikan serta keputusan kerjaya wanita sendiri. Bank Dunia dan pakar tempatan mengesyorkan pendekatan dasar menyeluruh yang merangkumi:

• Memperluas ketersediaan, mutu dan kemampuan kos perkhidmatan penjagaan anak serta warga emas
• Memperkukuh perlindungan dan produktiviti pekerja tidak formal
• Melaksanakan pembaharuan undang-undang bagi menjamin hak yang sama untuk wanita dan lelaki di tempat kerja
• Menambah baik sokongan kepada ibu bapa bekerja melalui cuti paterniti bergaji dan cuti bersalin yang lebih panjang
• Menangani norma gender melalui pendidikan dan kempen kesedaran awam

Inisiatif sedia ada seperti Program Career Comeback TalentCorp, yang menyokong wanita kembali menyertai tenaga kerja, boleh ditambah baik agar lebih sepadan dengan kemahiran dan tahap pengalaman mereka. Garis Panduan Aturan Kerja Fleksibel juga boleh dipertingkatkan untuk menangani kebimbangan tentang produktiviti serta memastikan majikan dan pekerja sama-sama mendapat manfaat daripada fleksibiliti yang lebih tinggi.

Kepentingan Data dan Akauntabiliti

Dasar yang berkesan memerlukan data pekerjaan mengikut sektor dan pekerjaan yang tepat serta diasingkan mengikut jantina. Laporan Wanita, Perniagaan dan Undang-undang Bank Dunia menekankan perlunya pengukuran yang lebih baik, pembaharuan undang-undang dan kerjasama antarabangsa bagi memastikan komitmen terhadap kesaksamaan gender ditunaikan. Hanya dengan data yang kukuh pembuat dasar dapat mengenal pasti jurang, memantau kemajuan dan meminta institusi bertanggungjawab atas usaha memajukan hak ekonomi wanita.

Mengubah Pemikiran: Cabaran Budaya

Barangkali halangan paling sukar diatasi ialah kepercayaan yang sudah berakar umbi bahawa penjagaan keluarga terutamanya tanggungjawab wanita. Di Malaysia, seperti di kebanyakan Asia Selatan, norma gender tradisional terus membentuk jangkaan terhadap peranan wanita dalam keluarga dan tempat kerja. Lebih 60 peratus wanita yang tidak menyertai tenaga buruh menyatakan kerja rumah, termasuk penjagaan anak dan warga emas, sebagai sebab utama mereka tidak mencari pekerjaan, berbanding kurang daripada 4 peratus lelaki.

Perubahan sikap ini memerlukan usaha berterusan dalam pendidikan, media dan penglibatan masyarakat. Kempen kesedaran awam, kurikulum sekolah yang menggalakkan kesaksamaan gender dan contoh teladan yang dapat dilihat boleh membantu mengubah persepsi serta mendorong lelaki dan wanita berkongsi tanggungjawab penjagaan dengan lebih saksama.

Kesimpulan

• Kadar penyertaan wanita Malaysia dalam tenaga buruh kekal jauh lebih rendah berbanding lelaki, meskipun tahap pendidikan wanita lebih tinggi.
• Komitmen keluarga, kekurangan penjagaan anak yang mampu dibayar dan peraturan tempat kerja merupakan halangan utama kepada pekerjaan wanita.
• Kos ekonomi akibat jurang gender adalah besar; merapatkannya boleh meningkatkan pendapatan per kapita Malaysia lebih daripada 26 peratus.
• Pembaharuan dasar, pelaburan dalam infrastruktur penjagaan dan perubahan budaya semuanya diperlukan untuk menyokong penyertaan wanita dalam tenaga kerja.
• Contoh antarabangsa menunjukkan bahawa campur tangan menyeluruh dan berterusan mampu membawa perubahan, namun kemajuan memerlukan komitmen kerajaan, majikan dan seluruh masyarakat.