Membuka Masa Depan Bandar Pintar Malaysia: Bagaimana AI Mengubah Kehidupan Bandar dan Langkah Seterusnya

AI di Bandar Pintar Malaysia: Era Baharu Bermula

Bayangkan anda bangun tidur di Kuala Lumpur dan mendapati kopi-o pagi anda sudah dibancuh, perjalanan e-hailing ke stesen kereta api sudah ditempah, dan pembantu digital anda mengingatkan supaya membawa payung kerana awan hujan sedang menghampiri. Ini bukan impian yang jauh, tetapi janji kecerdasan buatan (AI) yang disepadukan dalam kehidupan seharian. Di seluruh Asia, bandar seperti Hong Kong dan Shenzhen sudah menikmati realiti ini. Kini, Malaysia mempercepat usahanya untuk menjadi peneraju serantau dalam kehidupan bandar pintar yang dikuasakan AI.

AI merujuk kepada sistem komputer yang mampu melaksanakan tugas yang lazimnya memerlukan kecerdasan manusia, seperti memahami bahasa, mengenali imej, menyelesaikan masalah dan belajar daripada data. Tidak seperti perisian tradisional, AI menyesuaikan diri, mengesan corak dan membuat ramalan dengan pantas serta tepat. Di Malaysia, AI sudah pun secara senyap membentuk kehidupan seharian, daripada saranan e-dagang kepada pengesanan penipuan perbankan dan tambang e-hailing dinamik. Namun, berbanding negara jiran, transformasi bandar pintar Malaysia baru mula rancak.

Apakah yang Menjadikan Sesebuah Bandar “Pintar” — dan Mengapa AI Menjadi Pemangkin Perubahan

Bandar pintar menggunakan teknologi digital dan data untuk menambah baik perkhidmatan bandar, infrastruktur dan kualiti hidup. AI menjadi enjin yang memacu transformasi ini, membolehkan bandar untuk:

• Meramal dan mengurus kesesakan lalu lintas dalam masa nyata
• Mengoptimumkan penggunaan tenaga dan mengurangkan pelepasan karbon
• Menyediakan perkhidmatan awam dan penjagaan kesihatan yang diperibadikan
• Meningkatkan keselamatan melalui pengawasan pintar dan tindak balas kecemasan
• Melibatkan rakyat melalui platform digital dan tadbir urus yang telus

Di Hong Kong, sebagai contoh, Mass Transit Railway (MTR) menggunakan sensor dan algoritma berasaskan AI untuk mengurus aliran penumpang serta melaraskan kekerapan tren, sekali gus mengelakkan kesesakan di platform. Hospital menggunakan AI untuk membuat saringan awal sinar-X, sekali gus membolehkan doktor memberi tumpuan kepada kes yang kompleks, manakala chatbot kerajaan mengendalikan permohonan cukai dan permit dalam pelbagai bahasa. Sistem kawalan trafik berasaskan AI di Shenzhen, yang dibangunkan bersama Huawei, memproses data 40 kali ganda lebih banyak berbanding sistem tradisional, selain mengesan plat nombor palsu dan kesalahan trafik dalam masa nyata.

Malaysia menimba pengajaran daripada pelopor ini dalam merangka pelan tindakan bandar pintarnya sendiri, dengan matlamat melonjak ke masa depan yang menyaksikan AI bukan sekadar alat, tetapi rakan yang dipercayai dalam kehidupan bandar.

Inisiatif Bandar Pintar Malaysia: Daripada Visi kepada Tindakan

Usaha Malaysia ke arah bandar pintar dipandu oleh beberapa strategi nasional dan projek perintis. Inisiatif Bandar AI, yang diterajui oleh Kementerian Digital dan Malaysia Digital Economy Corporation (MDEC), menjadi teras transformasi ini. Program ini bertujuan mempercepat penggunaan AI dalam pengurusan bandar, meningkatkan kualiti hidup dan meletakkan Malaysia sebagai peneraju digital di ASEAN.

Projek pertama inisiatif ini bermula di Putrajaya, pusat pentadbiran Malaysia, dengan rancangan untuk diperluas ke seluruh negara. Bidang tumpuan utama termasuk:

• Teknologi Kembar Digital: Mewujudkan replika maya bandar untuk perancangan bandar, pengurusan trafik dan tindak balas bencana.
• Inventori Pokok Pintar & Pemantauan Risiko: Menggunakan AI untuk memprofilkan pokok dan meramal risiko terhadap keselamatan rakyat.
• Avatar Digital untuk Data Bandar: Avatar interaktif berasaskan AI yang menyediakan analitik masa nyata untuk perancangan bandar dan penglibatan rakyat.

Projek-projek ini bukan sekadar berkaitan teknologi, tetapi juga usaha membina ekosistem kerjasama. Majlis bandar raya, penyedia penyelesaian, MDEC, Digital Nasional Berhad (DNB) dan Pejabat AI Kebangsaan (NAIO) bekerjasama untuk merealisasikan visi bandar pintar Malaysia.

Pendekatan Malaysia bersifat kolaboratif dan berteraskan rakyat, dengan penglibatan agensi kerajaan, pihak berkuasa tempatan, rakan sektor swasta dan institusi akademik. Institusi akademik dan pemain industri terlibat dalam penyelidikan dan pembangunan, dengan tumpuan pada bidang seperti Internet Pelbagai Benda (IoT), analitik data dan teknologi mampan. Bandar utama seperti Kuala Lumpur, Cyberjaya, Iskandar Malaysia, Pulau Pinang, Melaka, Putrajaya dan Johor Bahru telah melancarkan projek bandar pintar yang merangkumi parkir pintar dan pengurusan trafik pintar, hingga penggunaan tenaga boleh baharu dan naik taraf infrastruktur digital.

AI Beraksi: Aplikasi Sebenar di Bandar-bandar Malaysia

Usaha bandar pintar Malaysia sudah membuahkan hasil yang nyata. Kuala Lumpur Command & Control Centre (KLCCC), yang diuruskan oleh Dewan Bandaraya (DBKL), berfungsi sebagai pusat saraf bandar. Pusat ini menggabungkan data daripada lebih 5,000 kamera CCTV, sensor trafik dan perkhidmatan kecemasan untuk memantau serta mengurus kehidupan bandar dalam masa nyata. Analitik berasaskan AI membantu meramal kesesakan lalu lintas, mengoptimumkan tindak balas kecemasan, malah menganggarkan pelepasan karbon.

Teknologi kembar digital sedang diuji di Kuala Lumpur dan Putrajaya, menyediakan replika digital bandar dalam masa nyata. Model maya ini menyokong perancangan bandar, penyelenggaraan infrastruktur dan pengurusan bencana. Sebagai contoh, amaran banjir berasaskan AI dan analitik ramalan membantu pihak berkuasa bertindak lebih pantas terhadap cabaran alam sekitar, sekali gus mengurangkan kos dan meningkatkan keselamatan awam.

Penyelesaian berasaskan AI lain di bandar-bandar Malaysia termasuk:

• Parkir Pintar: Platform seperti ParkEasy menggunakan AI untuk memandu pemandu ke petak parkir yang tersedia, sekali gus mengurangkan kesesakan dan pelepasan.
• Lampu Jalan Pintar: Sistem pencahayaan adaptif menjimatkan tenaga dan meningkatkan keselamatan.
• Perkhidmatan E-Kerajaan: Chatbot AI dan platform digital memudahkan permohonan permit, pemfailan cukai dan maklum balas awam.
• Penjagaan Kesihatan: Alat AI seperti DR. MATA membantu mengesan penyakit pada peringkat awal, manakala sistem pengurusan berasaskan awan meningkatkan kecekapan klinik.

Inisiatif bandar pintar Malaysia dipandu oleh rangka kerja dan garis panduan mengenai privasi data, keselamatan dan kesalingoperasian. Matlamatnya bukan sekadar menerapkan teknologi, tetapi mewujudkan persekitaran bandar yang mampan, inklusif dan berdaya tahan.

Potensi Ekonomi: AI sebagai Pemangkin Pertumbuhan

Kepentingan ekonominya amat besar. Menurut Menteri Digital Malaysia Gobind Singh Deo, penggunaan AI berpotensi membuka peluang peningkatan produktiviti sehingga US$113.4 billion untuk negara ini. Menjelang 2030, AI dijangka menambah lebih USD115 billion kepada kapasiti produktif Malaysia, sekali gus mengubah industri daripada pembuatan dan pertanian kepada penjagaan kesihatan dan kewangan.

AI sudah memodenkan sektor pertanian, dengan platform seperti Rakan Tani meningkatkan produktiviti dan kestabilan kewangan petani. Dalam sektor kewangan, pengesanan penipuan dan pengurusan risiko berasaskan AI menjadikan urus niaga lebih selamat dan cekap. National Fraud Portal, yang dilancarkan pada 2024, menggunakan AI untuk membanteras penipuan kewangan, sekali gus mengurangkan masa tindak balas dan kerugian dengan ketara.

Ekonomi digital Malaysia dijangka menyumbang 25.5% kepada KDNK negara menjelang 2025, dengan AI, 5G dan pengkomputeran awan sebagai pemacu utama. Kerajaan menarik pelaburan teknologi asing melalui insentif cukai, infrastruktur canggih dan Zon Perdagangan Bebas Digital (DFTZ). Acara utama seperti Smart City Expo Kuala Lumpur 2025 dan ASEAN AI Malaysia Summit menghimpunkan pakar global, pembuat dasar dan pemimpin industri untuk membentuk transformasi digital rantau ini.

Cabaran dalam Usaha Membangunkan Bandar Pintar

Walaupun kemajuan pesat dicapai, Malaysia berdepan halangan besar dalam usaha membangunkan bandar pintar. Cabaran utama termasuk:

• Kekurangan Bakat: Permintaan terhadap tenaga profesional AI jauh melebihi bekalan. Hanya 13% perusahaan mikro, kecil dan sederhana (PMKS) Malaysia menggunakan AI, sedangkan perusahaan ini membentuk 97% landskap perniagaan.
• Pelaburan Infrastruktur: Pembinaan infrastruktur digital yang kukuh, termasuk pusat data, pengkomputeran awan dan rangkaian 5G, penting untuk memperluas penyelesaian bandar pintar.
• Privasi dan Keselamatan Data: Memandangkan sistem AI memproses jumlah data peribadi yang besar, usaha memastikan privasi, ketelusan dan akauntabiliti amat penting.
• Kekosongan Peraturan: Malaysia pada masa ini belum mempunyai undang-undang khusus yang mengawal selia AI, walaupun garis panduan mengenai tadbir urus dan etika AI telah diperkenalkan. Kerajaan sedang merangka rangka kerja perundangan menyeluruh untuk menangani isu seperti pembuatan keputusan automatik, harta intelek dan bias algoritma.
• Risiko Rantaian Bekalan: Malaysia bergantung pada import cip AI, terutamanya dari China, Taiwan dan AS. Sekatan eksport dan tarif boleh mengganggu bekalan serta memperlahankan penggunaan AI. Kerajaan sedang berusaha mempelbagaikan pembekal dan melabur dalam keupayaan reka bentuk serta pemasangan cip tempatan.

Untuk menangani cabaran ini, Malaysia melabur dalam pembangunan bakat melalui inisiatif seperti AIForMYFuture Microsoft, kerjasama dengan universiti dan kempen literasi digital. Pejabat AI Kebangsaan (NAIO), yang ditubuhkan pada Disember 2024, menyelaraskan dasar dan peraturan AI serta kerjasama industri. Pelan Tindakan Teknologi AI 2026–2030 yang bakal diperkenalkan akan menetapkan hala tuju bagi penggunaan dan inovasi AI yang bertanggungjawab.

Tadbir Urus, Etika dan Pembinaan Kepercayaan Awam

Penggunaan AI yang bertanggungjawab menjadi teras strategi bandar pintar Malaysia. Kementerian Sains, Teknologi dan Inovasi telah memperkenalkan Garis Panduan Kebangsaan mengenai Tadbir Urus dan Etika AI, yang menggalakkan tujuh prinsip teras: keadilan, kebolehpercayaan, privasi, keterangkuman, ketelusan, akauntabiliti dan usaha mengutamakan manfaat untuk manusia.

Pendekatan Malaysia mengimbangi inovasi dengan pengawasan. Kerajaan sedang membangunkan Garis Panduan Pemprofilan dan Pembuatan Keputusan untuk menangani kekurangan dari segi ketelusan dan akauntabiliti, khususnya dalam pembuatan keputusan automatik. Undang-undang harta intelek juga sedang dikaji semula untuk menjelaskan pemilikan dan perlindungan kandungan yang dijana AI.

Kempen kesedaran awam sedang dijalankan untuk mendidik rakyat tentang risiko AI, seperti deepfake dan penipuan. Kerajaan menyedari bahawa pembinaan kepercayaan awam amat penting untuk meluaskan penggunaan AI di bandar pintar. Seperti yang dinyatakan Menteri Digital Gobind Singh Deo pada Persidangan Kecerdasan Buatan Sedunia 2025:

Kerjasama amat penting dalam era yang dibentuk oleh AI ini. Hanya melalui komitmen bersama, inovasi dan kewaspadaan, dunia digital dapat terus menjadi kuasa yang membawa kebaikan.

Malaysia turut menerajui usaha keselamatan AI serantau sebagai Pengerusi ASEAN pada 2025, dengan melancarkan ASEAN AI Safety Network untuk menggalakkan amalan terbaik, kerjasama penyelidikan dan penggunaan AI yang bertanggungjawab di seluruh Asia Tenggara.

Menimba Pengajaran dari Asia: Pengalaman Hong Kong, Shenzhen dan Bandar-bandar Lain

Malaysia tidak bermula dari kosong. Dengan mengkaji kejayaan dan cabaran bandar seperti Hong Kong dan Shenzhen, Malaysia menerapkan amalan terbaik serta mengelakkan kekangan yang lazim. Pengajaran utama termasuk:

• Pusat Kawalan Bersepadu: Pusat sehenti seperti KLCCC dan pusat operasi MTR Hong Kong membolehkan penyepaduan data masa nyata serta tindak balas yang terselaras.
• Kembar Digital: Replika bandar maya menyokong perancangan ramalan, pengurusan bencana dan penglibatan rakyat.
• Perkhidmatan Awam Berasaskan AI: Chatbot, terjemahan automatik dan analitik pintar menjadikan perkhidmatan kerajaan lebih mudah diakses dan cekap.
• Kerjasama Merentas Sektor: Kerjasama antara kerajaan, industri dan institusi akademik memacu inovasi dan peluasan skala.
• AI Beretika dan Inklusif: Tadbir urus yang telus dan kepercayaan awam tidak boleh dikompromi demi pertumbuhan bandar pintar yang mampan.

Visi Malaysia adalah untuk membangunkan bandar pintar yang boleh diperluas dan berteraskan rakyat, yang dapat menjadi model untuk rantau ini. Menurut Ketua Pegawai Eksekutif MDEC, Anuar Fariz Fadzil:

Bandar AI akan menjadi asas transformasi ini, menyatukan dasar digital, inovasi dan perkhidmatan awam untuk memacu pertumbuhan yang inklusif, berdaya saing dan mampan, sekali gus meletakkan asas bagi visi Malaysia untuk menjadi sebuah 'Negara AI.'

Langkah Seterusnya: Haluan ke Arah Malaysia yang Lebih Pintar dan Inklusif

Usaha Malaysia membangunkan bandar pintar kini berada pada tahap yang penting. Asasnya sedang dibina, merangkumi infrastruktur digital, rangka kerja peraturan, pembangunan bakat dan ekosistem kerjasama. Fasa seterusnya akan memberi tumpuan kepada peluasan projek perintis yang berjaya, penyepaduan AI dalam lebih banyak sektor dan usaha memastikan manfaat bandar pintar dinikmati oleh semua rakyat Malaysia, bukan hanya penduduk pusat bandar utama.

Acara akan datang seperti Smart City Expo Kuala Lumpur 2025 dan ASEAN AI Malaysia Summit akan mempamerkan kemajuan Malaysia serta menggalakkan kerjasama serantau. Komitmen kerajaan untuk merapatkan jurang digital, melabur dalam kemahiran dan membina kepercayaan awam akan menjadi faktor penting dalam merealisasikan sepenuhnya potensi bandar pintar berasaskan AI.

Ringkasan

• Malaysia mempercepat transformasi bandar pintarnya dengan menimba pengajaran daripada bandar-bandar terkemuka di Asia dan memberi tumpuan kepada penyelesaian berasaskan AI.
• Inisiatif Bandar AI serta projek di Putrajaya dan Kuala Lumpur menerajui penggunaan teknologi kembar digital, infrastruktur pintar dan perkhidmatan berteraskan rakyat.
• Penggunaan AI berpotensi membuka peluang peningkatan produktiviti melebihi US$113 billion, sekali gus mengubah industri dan merancakkan ekonomi digital.
• Cabaran utama termasuk kekurangan bakat, pelaburan infrastruktur, privasi data, kekosongan peraturan dan risiko rantaian bekalan.
• Malaysia sedang membangunkan tadbir urus yang kukuh, garis panduan etika dan rangka kerja perundangan bagi memastikan penggunaan AI yang bertanggungjawab serta kepercayaan awam.
• Kerjasama antara kerajaan, industri, institusi akademik dan rakyat menjadi asas kepada pembinaan bandar pintar yang inklusif, mampan dan berdaya tahan.
• Acara utama pada 2025 akan mengetengahkan kepimpinan Malaysia dalam inovasi AI dan bandar pintar di ASEAN dan seterusnya.