Indonesia Pindahkan 1.8 Juta Hektar Tanah Sawit yang Dirampas kepada Syarikat Milik Negara

Pemindahan besar-besaran di negara pengeluar minyak sawit terbesar dunia

Indonesia mula memindahkan kawasan luas ladang kelapa sawit yang dirampas kepada sebuah syarikat milik negara baharu, dalam langkah yang menggabungkan penguatkuasaan undang-undang dengan usaha menstabilkan komoditi strategik. Pejabat Peguam Negara telah menyerahkan 1.8 juta hektar kepada Agrinas Palma Nusantara untuk diuruskan secara berperingkat, melibatkan ladang yang dirampas kerana beroperasi secara haram di kawasan hutan atau dikaitkan dengan kes rasuah. Pihak berkuasa berkata jumlah kawasan yang dikawal oleh pasukan petugas antara agensi itu mencecah 3.4 juta hektar merangkumi sektor sawit dan perlombongan, dengan sasaran kerajaan untuk meletakkan 4 juta hektar di bawah kawalan negara.

Para pegawai menyifatkan pemindahan itu sebagai cara melindungi aset negara, memastikan pokok yang produktif terus dijaga dan menyalurkan hasil ladang ke dalam perbendaharaan awam sementara mahkamah dan pengawal selia menyelesaikan isu undang-undang. Pada peringkat awal, penguatkuasaan bergantung pada hukuman pentadbiran seperti denda dan pembayaran hasil yang diperoleh secara haram. Pendakwaan jenayah akan menyusul dalam kes pemilik enggan bekerjasama atau apabila penyiasat mengaitkan ladang dengan penipuan atau pengubahan wang haram.

Skala dan masa penyerahan terus berubah apabila pihak berkuasa mengesahkan sempadan, rangkaian pemilikan dan status hutan. Awal tahun ini, pendakwa menyerahkan lebih 221,000 hektar yang dikaitkan dengan kes rasuah besar untuk diuruskan Agrinas. Peringkat seterusnya menambah ratusan ribu hektar, termasuk satu kumpulan hampir 400,000 hektar, menjadikan tanah di bawah pengawasan Agrinas melebihi 800,000 hektar pada pertengahan tahun dan kemudian jauh melebihi 1 juta hektar. Kerajaan kini mengira 1.5 juta hektar telah diserahkan secara fizikal dalam empat peringkat dan 1.8 juta hektar diperuntukkan kepada syarikat negara itu untuk diuruskan.

Pasukan petugas itu diketuai pegawai kanan daripada institusi penguatkuasaan undang-undang dan keselamatan. Menteri Pertahanan Indonesia, Sjafrie Sjamsoeddin, yang menyelia pasukan petugas yang ditubuhkan melalui peraturan presiden, mengarahkan Agrinas mengekalkan pengeluaran sepanjang peralihan berlangsung. Ketika memperkenalkan beliau dan peranannya, beliau menegaskan bekalan perlu diteruskan bagi mengelakkan kejutan kepada pasaran domestik dan eksport.

Pengeluaran tidak boleh merosot. Malah, pengeluaran perlu ditingkatkan.

Pihak berkuasa menggalakkan orang ramai melaporkan operasi tanpa lesen yang masih aktif di kawasan hutan, menandakan kempen itu belum berakhir dan lebih banyak ladang mungkin dirampas serta diperiksa sebelum dipindahkan ke bawah kawalan negara.

Mengapa tanah itu dirampas

Indonesia mengawal selia tanah dalam dua kategori umum: kawasan hutan yang dikawal negara dan kawasan bukan hutan yang boleh digunakan untuk pertanian, pembangunan bandar atau kegiatan lain. Penanaman kelapa sawit di kawasan hutan memerlukan pelepasan kawasan itu daripada kawasan hutan negara serta beberapa siri permit. Banyak ladang yang dirampas tidak memenuhi syarat ini, sama ada kerana beroperasi di kawasan perlindungan, gagal mendapatkan pelepasan atau melangkaui sempadan konsesi.

Kerajaan menubuhkan Pasukan Petugas Kawalan Kawasan Hutan melalui peraturan presiden pada awal 2025 dengan mandat mengenal pasti dan mengambil semula ladang serta lombong yang dibangunkan secara haram di kawasan hutan. Pasukan petugas memetakan sempadan, menyemak permit, mengira kerugian negara dan menyerahkan kawalan aset yang dirampas kepada Pejabat Peguam Negara. Ladang yang boleh diusahakan secara sah akan diuruskan di bawah kuasa negara, manakala kawasan yang tidak sesuai untuk penanaman dirancang untuk dipulihkan dan dihutan semula.

Kempen itu meliputi Sumatera, Kalimantan dan Sulawesi. Para pegawai berkata hampir 370 syarikat terlibat dalam kes penanaman kelapa sawit di kawasan hutan tanpa permit lengkap. Ladang yang dikaitkan dengan dakwaan rasuah atau pengubahan wang haram turut menjadi sasaran. Matlamat pengambilalihan termasuk mendapatkan semula keuntungan haram, mengurangkan kemudaratan alam sekitar di kawasan perlindungan dan menyelesaikan tuntutan bertindih yang telah membelenggu industri selama bertahun-tahun.

Pihak berkuasa turut merampas kawasan yang dikaitkan dengan perlombongan haram di dalam kawasan hutan. Tapak-tapak ini akan melalui audit berasingan, dengan tanah dirancang untuk dipulihkan jika kegiatan perlombongan merosakkan tadahan air atau habitat. Dengan meletakkan aset di bawah pengurusan negara sementara kes berjalan, kerajaan berhasrat mencegah kemerosotan selanjutnya dan mengawasi pengeluaran yang menyokong petani, kilang serta ekonomi tempatan.

Bagaimana penyerahan berperingkat dilaksanakan

Proses pemindahan berlangsung dalam beberapa fasa. Pertama, pasukan petugas mengambil kawalan berkesan ke atas ladang, menginventori pokok dan kemudahan, serta menjelaskan sama ada tanah itu terletak di kawasan hutan yang boleh ditukar guna atau kawasan hutan perlindungan. Pejabat Peguam Negara kemudian melantik pengurus untuk mengendalikan ladang bagi pihak negara. Dalam banyak kes, peranan ini diberikan kepada Agrinas, yang diarahkan mengutip hasil, membayar pekerja dan menjaga tanaman.

Para pegawai masih memuktamadkan sistem denda seragam bagi ladang yang didapati melanggar peraturan. Syarikat dijangka membayar penalti berkaitan keuntungan haram dan tunggakan bayaran. Jika pemilik bekerjasama dalam proses penyelesaian, kes mungkin kekal pada peringkat pentadbiran. Jika penyiasat menemui bukti kegiatan jenayah atau halangan terhadap siasatan, pihak penguat kuasa akan meneruskan pendakwaan.

Bukan semua tanah yang dirampas akan terus ditanami kelapa sawit. Ladang yang tidak dapat mematuhi peraturan atau terletak dalam hutan perlindungan berpotensi dihutan semula. Pihak berkuasa berkata sesetengah kawasan akan dikeluarkan daripada kegiatan penanaman dan dipulihkan, manakala blok produktif di luar kawasan perlindungan mungkin terus beroperasi di bawah pengawasan negara. Hasilnya bergantung pada nilai alam sekitar, status undang-undang dan kos untuk memastikan ladang mematuhi peraturan guna tanah.

Para pegawai menegaskan bahawa pendekatan berperingkat itu bertujuan mengurangkan gangguan. Pokok kelapa sawit memerlukan penjagaan berterusan, termasuk pemangkasan, kawalan perosak dan pembajaan. Penghentian mendadak boleh menjejaskan hasil selama berbulan-bulan atau bertahun-tahun. Pengurus negara ditugaskan menstabilkan operasi sementara mahkamah dan kementerian membuat keputusan jangka panjang mengenai status tanah.

Siapa Agrinas dan apakah peranannya

Agrinas Palma Nusantara ialah syarikat milik negara baharu yang memberi tumpuan kepada pengurusan kelapa sawit dan tenaga hijau. Syarikat itu ditubuhkan untuk mengendalikan ladang yang dirampas, mengekalkan nilai aset dan menyalurkan hasil kepada program awam. Syarikat itu merancang menyelaraskan operasi dengan piawaian kemampanan dan strategi tenaga Indonesia, termasuk penggunaan minyak sawit sebagai bahan api bio untuk mengurangkan import bahan api fosil.

Pada pertengahan tahun, Agrinas telah diberi lebih 800,000 hektar untuk diuruskan dan kemudian portfolionya berkembang melalui beberapa gelombang pemindahan tanah tambahan. Pihak berkuasa kini berkata 1.5 juta hektar telah diserahkan secara fizikal dalam empat peringkat, manakala 1.8 juta hektar diperuntukkan untuk diuruskan. Angka-angka itu berbeza mengikut tarikh laporan dan peringkat pengesahan sempadan serta permit.

Para pegawai syarikat mengakui sebahagian besar kawasan yang dirampas memerlukan pemulihan. Daripada satu kawasan tanah besar yang diinventori, hanya kira-kira separuh kawasan itu terus produktif, manakala bahagian lain rosak, kurang ditanami atau perlu ditanam semula. Agrinas melaporkan pengeluaran semasa kira-kira 6,000 tan metrik tandan buah segar sehari di seluruh ladang yang dikendalikannya, jumlah yang boleh meningkat apabila kawasan rosak dipulihkan.

Syarikat itu berkata ia mengendalikan 17 kilang dan merancang menambah puluhan lagi dalam fasa pengembangan seterusnya. Anggaran pasukan petugas kerajaan menunjukkan bahawa jika seluruh kawasan yang diperuntukkan dipulihkan dan diurus dengan baik, tanah itu akhirnya boleh menghasilkan beberapa juta tan minyak sawit mentah setahun. Pihak berkuasa meminta Agrinas menyokong program minyak masak mampu milik dan membekalkan bahan mentah untuk bioenergi selaras dengan dasar negara.

Kesan terhadap pengeluaran dan pasaran

Gangguan jangka pendek mungkin berlaku apabila tanah bertukar tangan daripada pengusaha swasta yang disiasat kepada pengurus negara yang masih membina keupayaan. Pokok memerlukan penjagaan berterusan dan pembajaan tepat pada masanya untuk mengekalkan hasil. Gangguan terhadap perolehan dan amalan agronomi boleh mengurangkan pengeluaran sebelum pemulihan bermula. Cabarannya ialah memastikan tandan buah terus dihantar ke kilang sementara pekerja menanam semula pokok tua, membaiki jalan dan menandatangani kontrak baharu dengan pembekal pekebun kecil.

Sektor minyak sawit Indonesia penting kepada ekonomi. Negara itu ialah pengeluar dan pengeksport terbesar, menyumbang bahagian majoriti penghantaran dunia pada 2024. Minyak sawit dan terbitannya menyumbang bahagian besar kepada KDNK serta menyokong jutaan pekerja di ladang, kilang dan industri hiliran. Pengeluaran yang stabil penting untuk bekalan minyak masak domestik, campuran biodiesel dan pendapatan pertukaran asing.

Pemimpin industri memberi amaran bahawa peralihan itu boleh menjejaskan hasil di sesetengah kawasan jika penyelenggaraan tanaman tertangguh. Mereka juga mengingatkan bahawa sesetengah kawasan yang dirampas mungkin tidak sesuai untuk kelapa sawit di bawah peraturan semasa. Jika tanah terletak di hutan perlindungan atau pokok terlalu tua atau jarang, pihak berkuasa mungkin memilih untuk menghutan semula kawasan itu dan bukannya melabur dalam pemulihan.

Bagi mengetengahkan kebimbangan industri, pengerusi Persatuan Minyak Sawit Indonesia, yang mewakili pengusaha ladang besar dan pengilang, menyatakan risiko jika penjagaan tanaman terganggu semasa peralihan. Selepas memperkenalkan pengerusi dan peranan persatuan itu, mesejnya tertumpu pada keperluan amalan agronomi yang konsisten dan kemungkinan pengeluaran merosot jika penjagaan terabai.

Apabila pemilik terdahulu menghentikan rutin penjagaan, termasuk pembajaan, hasil boleh merosot dengan cepat. Ladang yang dipindahkan memerlukan penambahbaikan dan penanaman semula. Sesetengah kawasan mungkin lebih baik dikembalikan menjadi hutan.

Peserta pasaran akan memantau angka pengeluaran bulanan dan aliran eksport untuk mengesan tanda-tanda gangguan. Jika pengurus negara dapat mengekalkan jadual penuaian sambil memulihkan petak yang rosak, kesan jangka sederhana terhadap bekalan negara dapat dibendung. Jika tidak, imbangan bekalan Indonesia mungkin menjadi lebih ketat dan menyokong harga sehingga pemulihan serta penanaman semula mengembalikan jumlah pengeluaran.

Kebimbangan alam sekitar dan sosial

Kumpulan pemuliharaan dan pejuang hak tanah mempersoalkan strategi meneruskan penanaman kelapa sawit di tanah yang diteroka daripada hutan tanpa permit sewajarnya. Mereka berhujah bahawa ladang yang dirampas di kawasan hutan harus dipulihkan kepada litupan semula jadi untuk melindungi biodiversiti, mengurangkan risiko kebakaran dan menurunkan pelepasan karbon. Organisasi alam sekitar turut berpendapat pemilihan syarikat milik negara baharu untuk mengurus ladang yang dirampas sepatutnya dibuat melalui proses yang telus.

Beberapa kumpulan masyarakat sivil berkata masyarakat setempat menanggung kesan terbesar penguatkuasaan di sesetengah wilayah. Kes yang dilaporkan termasuk rampasan petak yang ditanami pekebun kecil di kawasan hutan, sedangkan tindakan terhadap ladang korporat besar dengan tuntutan bertindih lebih perlahan. Di kawasan seperti Aceh, Jambi, Kalimantan Barat dan Riau, wakil masyarakat melaporkan pengusiran dan penutupan sekolah tempatan ketika operasi penguatkuasaan dijalankan, selain cadangan skim perkongsian keuntungan yang mereka anggap tidak memihak kepada mereka.

Prinsip Persetujuan Bebas, Terdahulu dan Dimaklumkan, yang mewajibkan rundingan dengan masyarakat Orang Asal sebelum projek mengubah tanah yang mereka tuntut, sering menjadi isu. Banyak tanah adat tidak mendapat pengiktirafan undang-undang sepenuhnya, menyebabkan penduduk terdedah apabila peta dilukis semula atau tindakan negara menyasarkan penggunaan haram. Para pejuang hak berkata tanpa rundingan bermakna dan laluan jelas untuk mendapatkan pengiktirafan, kempen semasa berisiko mencetuskan rungutan baharu.

Kumpulan alam sekitar turut membangkitkan kebimbangan tentang penggunaan ladang yang dirampas untuk menambah bekalan bahan api bio. Kerajaan menganggap bahan api bio berasaskan sawit sebagai langkah keselamatan tenaga yang membantu menggantikan diesel import. Pengkritik pula berhujah bahawa jika pengembangan bahan api bio menggalakkan penanaman berterusan di kawasan yang sepatutnya dipulihkan, matlamat alam sekitar akan terjejas. Mereka mendesak pelan pemulihan terperinci bagi kawasan perlindungan dan ambang yang ketat untuk menentukan bila ladang perlu dihentikan dan dihutan semula.

Persoalan undang-undang dan tadbir urus

Pakar undang-undang dan veteran industri membangkitkan kebimbangan tentang ketelusan kawalan aset dan status pemilikan semasa peralihan. Kawalan pengurusan oleh pengendali negara tidak secara automatik menyelesaikan hak milik, hutang konsesi atau tuntutan bertindih. Pihak berkuasa perlu menjelaskan bila dan bagaimana aset yang dirampas berubah daripada bahan bukti kes yang diurus bagi pihak negara kepada aset jangka panjang milik negara. Tanpa kejelasan, pemilik terdahulu berisiko terus terlibat secara tidak rasmi sementara syarikat negara memegang kawalan de jure.

Satu kes yang sering disebut aktivis melibatkan Register 40 di Padang Lawas, Sumatera Utara. Mahkamah Agung memutuskan kawasan itu perlu dikembalikan kepada status hutan. Kumpulan masyarakat sivil berhujah bahawa meletakkan kawasan sedemikian di bawah pengurus ladang milik negara bercanggah dengan semangat keputusan itu. Mereka mahukan senarai muktamad kawasan rampasan yang akan dipulihkan serta pelan dengan tempoh masa yang jelas untuk menghentikan penanaman kelapa sawit apabila diwajibkan oleh mahkamah atau undang-undang alam sekitar.

Para pegawai berkata pasukan petugas sedang memetakan hasil ini dan pemulihan akan diteruskan jika diwajibkan. Mereka turut menekankan keperluan mengamankan bukti, menjaga pokok dan melindungi pekerjaan sepanjang proses litigasi. Kerajaan melihat Agrinas sebagai penyelesaian sementara yang dapat memastikan ladang terus beroperasi sementara penyiasat menyelesaikan kes, kementerian menentukan status tanah dan mahkamah membuat keputusan.

Dasar itu juga bertujuan menangani kekusutan tuntutan tanah yang bertindih sejak sekian lama. Banyak syarikat berdepan ketidaktentuan akibat ketidakpadanan antara peta perhutanan dengan pelan spatial. Jika negara dapat memperjelas sempadan dan mengesahkan ladang yang memenuhi kriteria alam sekitar serta undang-undang, sektor itu boleh memperoleh kepastian yang amat diperlukan. Kuncinya ialah menerbitkan keputusan, menjelaskan kriteria pemulihan berbanding penerusan penanaman, serta memastikan masyarakat sivil dan komuniti tempatan dapat menyemak dan mempertikaikan peta sebelum dimuktamadkan.

Kesan terhadap pelabur dan rantau

Penyusunan semula ini membawa kesan melangkaui sempadan Indonesia. Syarikat perladangan tersenarai di Singapura yang memiliki aset di Indonesia sedang menilai pendedahan mereka kepada kawasan yang dirampas atau dipertikaikan. Sebahagian daripadanya mendedahkan perbincangan dengan pengawal selia, manakala yang lain enggan mengulas sementara semakan dijalankan. Ketidaktentuan itu mendorong pelabur menggunakan tapisan alam sekitar, sosial dan tadbir urus yang lebih ketat terhadap pegangan berkaitan ladang di Indonesia.

Kumpulan perladangan Malaysia yang mempunyai operasi besar di Indonesia turut memerhatikan kempen itu dengan teliti. Penganalisis memberi amaran bahawa premium risiko kawal selia boleh meningkat bagi firma yang mempunyai status tanah belum selesai di kawasan hutan. Syarikat yang dapat membuktikan pematuhan dan proses permit yang telus mungkin meraih manfaat dari semasa ke semasa, manakala syarikat yang mempunyai ladang meragukan berdepan kos lebih tinggi, risiko undang-undang atau kehilangan aset.

Jika Agrinas menyatukan pengurusan di kawasan yang luas, syarikat itu boleh dengan cepat menjadi antara pengendali kelapa sawit terbesar dari segi keluasan tanah yang diurus. Keadaan itu akan menarik perhatian. Pelabur dan badan pemantau akan menjangkakan pendedahan awam mengenai peta ladang, dokumen konsesi, senarai kilang, senarai kontraktor dan pensijilan kemampanan. Pendedahan turut diperlukan tentang aliran hasil kepada negara, bahagian yang menyokong program sosial dan cara komitmen penghutan semula di kawasan perlindungan dipenuhi.

Bagi ekonomi Indonesia secara keseluruhan, inisiatif ini menguji sama ada pembaharuan tadbir urus dapat berjalan seiring dengan pengeluaran komoditi yang stabil. Kejayaan mencapai kedua-duanya akan mengukuhkan hujah bahawa kelapa sawit boleh kekal sebagai sektor strategik sementara negara mengurangkan penebangan hutan, menghormati hak masyarakat dan mencapai sasaran bahan api bio.

Sekilas Pandang

• Indonesia telah memperuntukkan 1.8 juta hektar ladang kelapa sawit yang dirampas kepada syarikat milik negara Agrinas, dengan 1.5 juta hektar sudah diserahkan dalam empat peringkat.
• Pasukan petugas telah menguasai 3.4 juta hektar kawasan hutan merangkumi sektor sawit dan perlombongan, menghampiri sasaran 4 juta hektar.
• Penguatkuasaan awal bergantung pada denda pentadbiran dan pemulangan keuntungan haram, manakala kes jenayah dikenakan bagi keengganan bekerjasama atau jenayah yang terbukti.
• Agrinas mengurus ladang sementara isu undang-undang dan status tanah diselesaikan, dengan operasi 17 kilang serta rancangan menambah kapasiti.
• Para pegawai berkata sebahagian tanah yang dirampas akan dihutan semula jika penanaman tidak sah atau tidak berdaya maju, manakala blok produktif mungkin terus beroperasi di bawah pengawasan negara.
• Industri memberi amaran tentang risiko pengeluaran jangka pendek jika penjagaan tanaman, pembajaan dan penanaman semula tertangguh sepanjang peralihan.
• Kumpulan alam sekitar berhujah ladang yang dirampas di kawasan hutan harus dipulihkan kepada litupan semula jadi dan mengkritik ketidaktelusan pemilihan pengurus negara.
• Pejuang hak tanah melaporkan kesan terhadap masyarakat dan menuntut Persetujuan Bebas, Terdahulu dan Dimaklumkan serta pengiktirafan jelas terhadap wilayah adat.
• Pelabur sedang memantau pendedahan mereka, dengan penelitian lebih rapi terhadap syarikat yang memiliki ladang berstatus kawasan hutan yang belum diselesaikan di Indonesia.