Unsur Nadur di Persimpangan: Mampukah Negara Barat Mengurangkan Kebergantungan pada China?

Mengapa unsur nadir bumi penting sekarang

Unsur nadir bumi terdapat dalam motor, sensor dan cip yang memastikan kehidupan moden terus berfungsi. 17 unsur logam ini memberikan magnet daya koersif tinggi dan ketahanan terhadap haba, sebab itulah unsur ini menggerakkan motor kenderaan elektrik, penjana turbin angin, telefon pintar, peranti perubatan dan sistem radar. Tanpa unsur ini, sasaran tenaga bersih, senjata canggih dan gelombang pengkomputeran seterusnya akan mengambil masa lebih lama dan menelan kos lebih tinggi.

Bekalan tertumpu di satu negara pada peringkat yang paling penting. China menyumbang kira-kira 60 hingga 70 peratus perlombongan global, sekitar 90 peratus pemisahan dan penapisan, serta hampir 94 peratus pembuatan magnet kekal. Penguasaan ini lebih ketara bagi unsur nadir bumi berat seperti disprosium dan terbium, yang penting untuk magnet tahan suhu tinggi. Kepekatan ini menjadikan pasaran bahan khusus sebagai risiko strategik utama bagi sektor automotif, tenaga, aeroangkasa dan elektronik.

Risiko itu menjadi nyata pada 2025, apabila Beijing memperluas kawalan eksport yang melangkaui bijih mentah. Lesen kini diperlukan untuk mengeksport magnet dan produk lain yang mengandungi bahan nadir bumi berasal dari China, atau yang dibuat menggunakan teknologi perlombongan, pemprosesan atau magnet China. Kawalan boleh dikenakan walaupun kandungannya sedikit, dengan ambang serendah 0.1 peratus bagi input unsur nadir bumi berat. Syarikat yang bergantung pada kandungan dari China di mana-mana bahagian rangkaian pembekal kini perlu mendapatkan kelulusan yang mungkin mengambil masa lama, tidak menentu dan dalam sesetengah kes mustahil diperoleh.

Bagaimana China membina penguasaan dan mengapa sukar untuk menggantikannya

China membangunkan keseluruhan rantaian industri selama beberapa dekad, daripada perlombongan dan pemisahan kepada pengaloian dan kilang magnet, dengan ramai jurutera serta pengeluar peralatan berpengalaman. Kos dikekalkan rendah melalui skala, kedekatan antara lombong dengan kemudahan peringkat pertengahan, serta piawaian alam sekitar yang lebih longgar. Hasilnya ialah ekosistem perindustrian yang menyediakan bahan suapan, reagen dan tenaga kerja mahir berdekatan, sekali gus memendekkan tempoh penghantaran dan menyokong penambahbaikan proses berterusan. Dalam pemprosesan unsur nadir bumi berat, kemudahan China hampir memonopoli pasaran.

Pengaruh ini pernah digunakan sebelum ini. Pada 2010, pengilang Jepun melaporkan penghantaran terhenti selepas insiden di Laut China Timur, dan keputusan kemudian mendapati China melanggar peraturan perdagangan dengan mengehadkan eksport. Harga melonjak, projek di luar China dipercepat, kemudian terbantut apabila harga kembali turun. Ramai pelabur berundur antara 2011 hingga 2016, menyebabkan saluran aset bukan China menjadi lebih terhad tepat ketika permintaan mula melonjak.

Kitaran ini penting kerana projek nadir bumi memerlukan tempoh pelaksanaan yang panjang dan langkah kelayakan yang rumit. Pengilang magnet dan pengguna akhir memerlukan masa bertahun-tahun untuk mengesahkan sumber oksida, logam dan magnet siap yang baharu. Apabila harga turun naik, justifikasi perniagaan untuk lombong atau kilang peringkat pertengahan baharu boleh lenyap dalam sekelip mata, manakala pengalaman dan peralatan yang diperlukan untuk memulakan semula operasi sukar dibina semula.

Perubahan akibat kawalan eksport 2025

Pada April 2025, peraturan baharu China meliputi beberapa unsur nadir bumi berat dan produk berkaitan magnet. Jumlah eksport merosot pada bulan-bulan berikutnya. Pengeluar kereta di Amerika Syarikat dan Eropah berdepan bekalan magnet berprestasi tinggi yang ketat, jadual pengeluaran diselaraskan dan harga di luar China melonjak.

Pada Oktober 2025, skop kawalan diperluas. Lesen diperlukan bagi magnet dan produk lain yang mengandungi bahan dari China atau menggunakan teknologi pengekstrakan, pemisahan atau magnet China, termasuk barangan yang dibuat di luar negara. Permohonan berkaitan cip canggih dan memori tertakluk pada semakan kes demi kes. Mulai 1 Disember 2025, permohonan lesen berkaitan tentera asing akan ditolak, manakala warga China dikenakan sekatan daripada menyokong projek nadir bumi di luar negara tanpa kebenaran. Langkah ini memperluas kawalan daripada bahan mentah kepada kemahiran, pengetahuan proses dan pengeluaran magnet.

Saling bergantung atau mudah terdedah

Saling kebergantungan berkembang seiring dengan risiko. Data perdagangan menunjukkan Amerika Syarikat mengeksport jumlah yang semakin meningkat bagi bahan nadir bumi tertentu ke China sehingga 2022. China kemudian memproses input itu menjadi komponen dan produk siap yang kembali mengalir ke pasaran global. Perdagangan dua hala ini menyokong penyebaran teknologi rendah karbon dan mengekalkan kos pengguna pada tahap rendah.

Saling kebergantungan boleh menstabilkan bekalan apabila keadaan politik tenang. Namun, apabila kelulusan dan pelesenan dijadikan alat dasar, hubungan yang sama memburukkan kejutan. Syarikat yang magnetnya mengandungi walaupun sedikit bahan dari China kini berdepan penelitian undang-undang dan tempoh menunggu. Pengajarannya mudah. Kepelbagaian bekalan mesti merangkumi peringkat pertengahan yang menukarkan pekatan kepada oksida terpisah, logam, aloi dan magnet yang diperakui.

Usaha membentuk sumber alternatif

Kerajaan dan syarikat sedang berusaha membina rantaian lengkap di luar China. Amerika Syarikat membiayai projek perlombongan, pemisahan dan magnet di dalam negara serta bersama rakan kongsi. Australia memperluas kapasiti pengeluaran dan menarik pembiayaan pembangunan. Jepun menggunakan gabungan modal awam, perjanjian pembelian hasil dan sokongan teknikal untuk membantu pengeluar yang berdaya maju. Kesatuan Eropah berusaha mengurangkan kebergantungan melalui peraturan baharu, sokongan bersasar dan kemungkinan penggunaan instrumen perdagangan.

Strategi Jepun dan perkongsian dengan Lynas

Tokyo bertindak balas terhadap kejutan 2010 dengan gabungan pembiayaan, kontrak pembelian hasil dan kepakaran proses. Perkongsian Sojitz dan JOGMEC dengan Lynas di Australia mewujudkan saluran bekalan oksida nadir bumi yang stabil untuk pengguna Jepun, dan pada 2023 perkongsian itu diperluas kepada unsur yang lebih berat. Pendekatan ini memendekkan kitaran kelayakan dengan mengaitkan pembiayaan secara langsung kepada penghantaran fizikal dan jaminan kualiti, dan ia kekal sebagai model yang boleh disesuaikan pihak lain.

Langkah dan jangka masa Amerika Syarikat

Washington menggabungkan dasar perindustrian dengan strategi memindahkan rantaian bekalan ke negara rakan untuk mengurangkan pendedahan. Bank Eksport-Import Amerika Syarikat telah memberi isyarat pembiayaan sehingga 200 juta dolar untuk projek Goschen milik VHM Limited di Victoria, sebuah deposit yang mengandungi oksida unsur nadir bumi ringan dan berat, selain zirkon dan rutil. Projek itu telah mendapat kelulusan utama dan dirancang untuk diperluas, menjadikannya calon bagi perjanjian pembelian hasil jangka panjang oleh pembekal kenderaan elektrik dan pertahanan. Pada masa yang sama, pentadbiran membincangkan rizab strategik, harga minimum bagi pengeluar domestik dan perkongsian dengan sekutu untuk pemprosesan serta magnet. Perjanjian baharu yang diumumkan di seluruh Asia bertujuan mengikat bekalan, memperluas penapisan di luar China dan menyelaraskan simpanan stok bersama rakan seperti Jepun, Malaysia, Thailand, Vietnam dan Kemboja.

Andrew King, ketua pegawai eksekutif VHM, menyifatkan isyarat pembiayaan baru-baru ini sebagai titik perubahan bagi keselamatan rantaian bekalan. Beliau berkata sokongan daripada sebuah agensi Amerika Syarikat merupakan langkah konkrit yang boleh membawa projek daripada perancangan kepada pembinaan.