Malaysia berdepan desakan baharu untuk mereformasi sistem pekerja asing susulan kebimbangan pemerdagangan manusia

Mengapa desakan untuk melakukan reformasi semakin meningkat

Malaysia sekali lagi berdepan penelitian rapi berhubung cara negara ini merekrut, mengurus dan melindungi pekerja asing. Kumpulan masyarakat sivil berkata sistem sedia ada menyebabkan terlalu ramai pekerja terdedah kepada buruh paksa, ikatan hutang dan pencurian gaji. Mesej mereka jelas: negara ini memerlukan rombakan menyeluruh terhadap dasar pengambilan dan perlindungan, penguatkuasaan lebih tegas terhadap sindiket, serta peralihan kepada prosedur yang mengutamakan mangsa apabila pemerdagangan manusia disyaki. Perdebatan semakin hangat selepas Malaysia kekal pada kedudukan Tahap 2 dalam Laporan Pemerdagangan Orang 2025, yang menandakan kemajuan tetapi turut mengingatkan bahawa masih terdapat jurang serius dalam pencegahan, perlindungan dan pendakwaan.

Buruh asing menggerakkan sektor penting ekonomi, khususnya pembuatan, elektronik, perladangan dan pembinaan. Negara ini bergantung pada aliran pekerja yang berterusan dari seluruh Asia. Ramai pekerja menggunakan khidmat perekrut dan broker yang beroperasi merentasi sempadan, sistem yang boleh disalahgunakan melalui bayaran tersembunyi, dokumen palsu dan janji pekerjaan palsu. Apabila pengawasan lemah dan beberapa agensi mempunyai tanggungjawab yang bertindih, akauntabiliti boleh terjejas dan eksploitasi menjadi lebih sukar dikesan.

Kumpulan hak asasi manusia turut menekankan masalah berlarutan: mangsa pemerdagangan manusia sering dianggap sebagai pesalah imigresen. Pekerja yang didapati tidak memiliki permit sewajarnya, atau melarikan diri daripada keadaan kerja yang mendera, mungkin ditahan atau dihantar pulang sebelum dinilai sebagai bakal mangsa. Pihak pembela hak pekerja berhujah bahawa amalan ini membolehkan pelaku bersembunyi, sementara pekerja dipersalahkan. Mereka mahu protokol saringan yang jelas, rumah perlindungan khusus dan sokongan guaman supaya mangsa boleh melaporkan jenayah dengan selamat, menerima bantuan dan mengambil bahagian dalam siasatan tanpa takut dihukum.

Apakah maksud Tahap 2

Kedudukan Tahap 2 bermaksud kerajaan belum memenuhi sepenuhnya piawaian minimum Akta Perlindungan Mangsa Pemerdagangan Manusia, tetapi sedang berusaha dengan bersungguh-sungguh untuk mencapainya. Kedudukan ini mencerminkan dasar, rancangan dan langkah penguatkuasaan yang aktif, namun mengesahkan bahawa perlindungan undang-undang serta pelaksanaannya di lapangan masih belum memadai. Untuk naik ke tahap lebih tinggi, hasil siasatan dan sabitan terhadap pemerdagang manusia, pengenalpastian mangsa serta pencegahan yang berkesan perlu ditambah baik. Kekal pada Tahap 2 tahun demi tahun menimbulkan persoalan tentang pelaksanaan dan konsistensi.

Perubahan yang dituntut masyarakat sivil

Pihak pembela hak pekerja menggesa penggubalan satu undang-undang yang jelas dan merangkumi setiap peringkat perjalanan pekerja asing, daripada pengambilan di negara asal hingga hak di tempat kerja, tempat tinggal, saluran aduan dan kepulangan yang selamat. Mereka berhujah bahawa undang-undang khusus akan menutup ruang yang membolehkan dokumen palsu, manipulasi kuota dan bayaran haram terus berlaku. Undang-undang itu juga akan menyelaraskan tanggungjawab antara kementerian, badan pengawal selia dan agensi penguatkuasaan, sekali gus memudahkan tindakan terhadap sindiket yang mengaut keuntungan daripada proses tidak telus.

Satu cadangan ialah menyatukan urusan pengambilan dan pengurusan pekerja asing di bawah Kementerian Sumber Manusia. Penyokongnya berkata isu buruh sepatutnya dipimpin oleh agensi yang paling bertanggungjawab secara langsung terhadap piawaian tempat kerja, pemeriksaan dan penyelesaian pertikaian. Langkah ini juga akan membantu memisahkan kawalan imigresen daripada hak buruh, yang dianggap penting untuk mengesan petunjuk pemerdagangan manusia lebih awal dan melayan bakal mangsa dengan sewajarnya.

Perubahan yang dilaksanakan kerajaan tahun ini

Kerajaan telah menggerakkan beberapa bahagian sistem ke arah kawalan dan ketelusan yang lebih baik. Jawatankuasa bersama Kementerian Dalam Negeri dan Kementerian Sumber Manusia mengumumkan reformasi yang menyasarkan prosedur tamat pekerjaan dan mobiliti dalam pasaran buruh. Majikan kini mesti hadir secara fizikal di pintu keluar antarabangsa apabila pekerja mereka meninggalkan negara ini, selaras dengan syarat bahawa majikan perlu hadir ketika pekerja masuk. Langkah ini bertujuan mencegah pekerja daripada ditinggalkan, menyelesaikan tunggakan gaji atau pertikaian sebelum keberangkatan, serta mewujudkan rekod yang jelas di sempadan.

Pihak berkuasa turut meluluskan pertukaran pekerja asing antara sektor, tertakluk pada kelulusan. Perubahan ini melonggarkan peraturan tegar yang sebelum ini mengikat pekerja kepada satu sektor sahaja, kecuali jika pengecualian jarang diberikan. Mobiliti yang lebih baik dapat mengurangkan kemungkinan pekerja terus terperangkap dengan majikan yang mendera semata-mata untuk mengekalkan status sah. Ia juga memberikan lebih kelonggaran kepada majikan untuk mengisi kekosongan tanpa bergantung pada pengambilan baharu yang mungkin membawa risiko penderaan dan kelewatan lebih tinggi.

Haluan dasar jangka panjang

Kementerian Sumber Manusia menegaskan bahawa perlindungan pekerja ialah isu hak dan kepentingan negara. Kementerian itu juga membincangkan levi berperingkat, iaitu majikan yang lebih bergantung pada buruh asing akan membayar kadar lebih tinggi. Hasil levi itu akan menyokong pelaburan dalam automasi dan latihan, dengan matlamat mengurangkan kebergantungan pada buruh bergaji rendah dari semasa ke semasa. Perdebatan berterusan tentang seberapa pantas perubahan itu perlu dilaksanakan dan cara menetapkan kadarnya agar perusahaan kecil dan sederhana dapat menyesuaikan diri.

Kerajaan turut mengambil langkah memperkukuh perlindungan sosial. Perlindungan Pertubuhan Keselamatan Sosial bagi pekerja migran yang mempunyai dokumen sah telah diperluas, menggantikan skim pampasan terdahulu, manakala undang-undang bagi perlindungan 24 jam telah disediakan untuk dibahaskan di Parlimen. Jika dilaksanakan sepenuhnya, perlindungan itu akan lebih mencerminkan corak kerja moden dan risiko di luar waktu pejabat.

Masalah yang kerap berlaku dalam pengambilan pekerja

Banyak kes eksploitasi bermula sebelum seseorang pekerja tiba di Malaysia. Perekrut dan broker di negara asal kadangkala mengenakan bayaran tinggi untuk mendapatkan pekerjaan, menjalani pemeriksaan perubatan atau perjalanan. Dalam banyak kes, kos tambahan timbul selepas ketibaan dan dipotong daripada gaji atau ditahan sebagai bayaran balik hutang. Beban hutang ini mendorong pekerja menerima keadaan kerja yang mendera kerana berhenti kerja atau melaporkan salah laku boleh menyebabkan masalah kewangan mereka bertambah buruk.

Sistem kuota yang tidak telus dan pemalsuan dokumen membuka lebih banyak ruang untuk penyalahgunaan. Broker tidak bertanggungjawab dituduh memalsukan kelulusan atau memanipulasi peruntukan, kemudian memindahkan kos palsu kepada pekerja. Apabila pengesanan lemah, sindiket boleh beroperasi untuk tempoh yang lama, memindahkan pekerja melalui rangkaian rumit yang menyembunyikan pihak yang meraih keuntungan dan pihak yang bertanggungjawab. Kumpulan masyarakat sivil berpendapat sistem digital hujung ke hujung, kuota telus serta perekrut berlesen yang diaudit amat diperlukan. Saringan permohonan yang teliti dan perkongsian data masa nyata antara agensi akan menyukarkan pemalsuan kelulusan atau pelabelan mangsa sebagai pesalah.

Gaji, perumahan dan perlindungan gaji

Kegagalan membayar gaji, bayaran kurang daripada sepatutnya atau potongan haram merupakan aduan utama pekerja migran. Pertubuhan Buruh Antarabangsa mempunyai projek di Malaysia yang menyokong perlindungan gaji dan tuntutan gaji rentas sempadan, dengan tumpuan pada sektor pembuatan, elektronik dan perladangan. Latihan membantu pekerja mengira gaji dan memfailkan tuntutan, manakala kerjasama dengan kesatuan sekerja dan masyarakat sivil telah memperluas sokongan di kawasan yang mempunyai kepekatan buruh migran yang tinggi, termasuk Sabah dan Sarawak.

Perlindungan gaji yang lebih baik merangkumi lebih daripada slip gaji bulanan. Pekerja memerlukan saluran aduan yang mudah diakses, perlindungan daripada tindakan balas dan langkah yang jelas untuk mendapatkan semula gaji tertunggak walaupun selepas pulang ke negara asal. Kerajaan di negara asal dan negara destinasi perlu menyelaras tuntutan rentas sempadan kerana banyak kes hanya timbul selepas pekerja meninggalkan negara. Peralatan digital boleh memudahkan proses ini, tetapi ia memerlukan kemasukan data yang konsisten daripada majikan dan agensi penguatkuasaan serta akses pantas kepada maklumat untuk pekerja.

Piawaian perumahan juga penting. Asrama yang sesak atau tidak selamat dikaitkan dengan risiko kesihatan dan ketegangan sosial. Pindaan undang-undang perumahan sejak beberapa tahun kebelakangan ini memperluas piawaian minimum dan meningkatkan akauntabiliti majikan terhadap tempat tinggal pekerja. Peraturan ini hanya berkesan jika pemeriksaan dijalankan secara berkala, pekerja boleh melaporkan masalah tanpa rasa takut dan hukuman terhadap pelanggar dikuatkuasakan.

Perlindungan kesihatan dan realiti di klinik

Sistem kesihatan Malaysia telah memperluas skim keselamatan sosial dan insurans kepada pekerja migran yang mempunyai dokumen sah, namun halangan besar masih wujud dalam pelaksanaannya. Ramai pekerja dan majikan masih tidak mendapat maklumat jelas tentang pendaftaran dan kelayakan. Caj hospital awam bagi bukan warganegara lebih tinggi berbanding penduduk tempatan, manakala perlindungan insurans tidak sentiasa seiring dengan perubahan caj. Kekeliruan tentang manfaat dan prosedur tuntutan yang rumit boleh menghalang pekerja daripada mendapatkan rawatan, lalu menyebabkan rawatan tertangguh dan hasil kesihatan yang lebih buruk.

Situasi tuberkulosis menunjukkan bagaimana peraturan kesihatan dan imigresen boleh bertembung. Rawatan TB diberikan secara percuma kepada semua orang, termasuk pekerja asing, dan Kementerian Kesihatan telah memperluas perkhidmatan ke lebih banyak kawasan untuk meningkatkan akses. Walaupun begitu, pekerja tanpa dokumen sah sering mengelak daripada ke klinik kerana takut dikuatkuasakan tindakan. Semasa saringan, pekerja yang diuji positif juga boleh berdepan peraturan tegar yang tidak membezakan dengan baik antara penyakit aktif dan jangkitan pendam. Dalam kes TB pendam, seseorang tidak berjangkit dan boleh dirawat sambil terus bekerja. Jika pembaharuan permit disekat tanpa penilaian klinikal yang sewajarnya, pekerja mungkin memilih untuk menyembunyikan keadaan mereka daripada mendapatkan rawatan. Pakar kesihatan mencadangkan protokol lebih jelas yang membezakan penyakit aktif daripada jangkitan pendam, mengesahkan kes melalui ujian sekunder dan melindungi status sah pekerja sepanjang rawatan.

Memisahkan akses kesihatan asas daripada hukuman imigresen merupakan saranan lazim. Apabila pekerja tahu mereka boleh mendapatkan rawatan dengan selamat, wabak lebih mudah dikawal dan tempat kerja menjadi lebih sihat. Penyelarasan lebih kukuh antara Jabatan Imigresen, kementerian kesihatan, penyedia saringan dan pihak berkuasa buruh boleh menyelaraskan matlamat kesihatan awam dengan perlindungan pekerja, supaya tiada sesiapa terpaksa memilih antara kesihatan dan pekerjaan.

Penguatkuasaan, pendakwaan dan pengenalpastian mangsa

Malaysia mempunyai undang-undang yang melarang pemerdagangan manusia, tetapi pihak pembela hak pekerja berkata penguatkuasaan yang lebih konsisten diperlukan di peringkat tertinggi rangkaian. Kes berprofil tinggi yang melibatkan pemalsu dokumen, perekrut atau pegawai syarikat jarang berkembang daripada siasatan kepada sabitan. Kes yang berjaya memerlukan penyiasat terlatih, pendakwa khusus dan keterangan yang boleh dipercayai daripada mangsa yang berasa selamat untuk bekerjasama. Ini bermakna rumah perlindungan yang selamat, jurubahasa, bantuan guaman dan hak sementara untuk bekerja supaya mereka dapat menyara diri sementara kes berlangsung.

Salah pengelasan masih menjadi halangan utama. Apabila pekerja tanpa dokumen hanya dianggap melanggar undang-undang imigresen, peluang untuk menyaring petunjuk pemerdagangan manusia terlepas. Protokol saringan seragam di balai polis, pusat pemeriksaan sempadan, hospital dan pejabat buruh boleh membantu. Pegawai memerlukan latihan praktikal tentang soalan yang perlu ditanya, cara mengenal pasti petanda seperti pasport ditahan atau hutang pengambilan, dan tempat untuk merujuk bakal mangsa. Audit berkala terhadap pengendalian kes boleh mengenal pasti keadaan yang menyebabkan mangsa tercicir daripada sistem.

Kebimbangan majikan tentang kos dan pematuhan

Kumpulan industri memberi amaran bahawa perlindungan baharu tidak akan berjaya jika perniagaan tidak mampu menanggung kosnya. Perusahaan kecil dan sederhana berdepan margin keuntungan yang tipis dan tuntutan pematuhan yang semakin meningkat. Sesetengah majikan berpendapat kos insurans, naik taraf perumahan, perlindungan kesihatan dan caruman keselamatan sosial baharu patut dikongsi antara kerajaan, majikan dan pekerja, bukannya diletakkan sepenuhnya pada syarikat. Mereka bimbang kos sebelah pihak yang tinggi boleh mendorong pengambilan pekerja melalui saluran tidak formal, sekali gus menjejaskan pekerja dan majikan yang mematuhi undang-undang.

Pembuat dasar sedang meneroka cara untuk berkongsi tanggungjawab. Satu pilihan ialah levi yang meningkat mengikut skala penggunaan pekerja asing, dengan hasilnya dimasukkan ke dalam dana yang diuruskan secara terbuka untuk kebajikan pekerja, pemeriksaan dan sokongan automasi. Pilihan lain ialah menetapkan manfaat wajib dan pilihan dengan jelas, melaksanakannya secara berperingkat serta menyediakan panduan telus tentang tuntutan dan pembayaran balik supaya syarikat tidak terdedah kepada liabiliti yang tidak jelas atau dikenakan secara retrospektif. Prinsip panduannya mudah: syarikat yang paling bergantung pada buruh asing perlu menanggung bahagian kos yang lebih besar, namun peraturan mesti cukup praktikal untuk menggalakkan pematuhan.

Tekanan rantaian bekalan global dan tindak balas syarikat

Pembeli antarabangsa dan agensi sempadan menggunakan pengaruh perdagangan untuk mendesak rantaian bekalan yang lebih bersih. Beberapa pengilang Malaysia berdepan larangan import atau arahan menahan pelepasan barangan yang dikaitkan dengan dakwaan buruh paksa. Sebagai tindak balas, beberapa syarikat telah membayar balik yuran pengambilan kepada pekerja, menaik taraf asrama dan menerima pakai dasar gaji sama rata bagi kakitangan tempatan dan asing. Sebuah pengeluar sarung tangan berikrar untuk menyelaraskan gaji dan manfaat pekerja asing dengan pekerja tempatan, menaikkan gaji minimum dan melabur dalam penambahbaikan keadaan tempat tinggal selepas larangan import oleh Amerika Syarikat.

Perubahan oleh syarikat ini menunjukkan bagaimana piawaian global boleh mempercepat perubahan. Kini, pembeli menuntut usaha wajar terperinci, audit bebas dan bukti bahawa pekerja tidak dikenakan yuran pengambilan. Syarikat yang tidak dapat membuktikan pengambilan pekerja yang bersih, perumahan yang wajar dan saluran aduan berisiko kehilangan akses pasaran. Bagi Malaysia, menyelaraskan dasar negara dengan jangkaan ini melindungi pekerja dan mengekalkan daya saing industri eksport.

Data, pemeriksaan dan keperluan satu undang-undang

Pakar berpendapat undang-undang khusus pekerja asing akan menetapkan sistem bersepadu untuk pengambilan, dokumentasi, perlindungan gaji, perumahan, akses penjagaan kesihatan, penyelesaian pertikaian dan kepulangan yang selamat. Undang-undang itu akan menetapkan peranan setiap agensi, mewujudkan piawaian perkhidmatan dan menetapkan hukuman bagi ketidakpatuhan. Satu undang-undang juga akan memperjelas perkongsian data dan pengurusan kes, sekali gus mewujudkan daftar pekerja asing, majikan dan perekrut yang tepat serta terkini. Dengan asas ini, pemeriksaan boleh disasarkan, tuntutan gaji dapat dijejaki merentasi sempadan dan migran boleh mengakses perkhidmatan tanpa perlu mengharungi peraturan yang bercanggah.

Ciri praktikalnya boleh merangkumi kontrak standard dalam pelbagai bahasa, peraturan sifar yuran pengambilan, akaun berjaminan untuk deposit gaji, rekod kehadiran dan penggajian digital bagi mencegah penipuan, dasar wajib memulangkan pasport serta senarai perekrut yang dikenakan sekatan dan diterbitkan dalam talian. Protokol kesihatan akan memisahkan keputusan klinikal daripada status imigresen dan mewujudkan laluan selamat untuk mendapatkan rawatan. Perkhidmatan untuk mangsa akan dimaktubkan dalam undang-undang dengan pembiayaan yang jelas, supaya mangsa yang terselamat boleh mendapat akses kepada tempat perlindungan, kaunseling, hak bekerja sepanjang prosiding kes dan bantuan guaman. Laporan awam akan menyenaraikan tindakan penguatkuasaan, termasuk pertuduhan terhadap perekrut atau pegawai yang terlibat dalam pemalsuan dokumen dan manipulasi kuota.

Kerjasama yang boleh berhasil

Kemajuan berkekalan bergantung pada kerjasama antara kerajaan, industri, kesatuan sekerja dan masyarakat sivil. Program yang disokong rakan antarabangsa telah membantu pekerja mengira gaji, memfailkan tuntutan dan mendapatkan ganti rugi. Latihan untuk pemeriksa buruh, polis dan petugas kesihatan boleh memperbaik pengenalpastian penderaan. Majikan boleh bekerjasama dengan kesatuan sekerja dan pertubuhan bukan untung untuk mewujudkan saluran aduan yang selamat serta memantau keadaan di tempat kerja. Apabila pekerja mendapat maklumat dan diperkasakan, penderaan lebih mudah dikesan dan ditangani.

Apabila dasar bertemu prinsip

Kerajaan menyifatkan perlindungan pekerja migran sebagai soal hak asasi dan maruah. Dalam kenyataan awam, Menteri Sumber Manusia berkata perlindungan migran tidak boleh sekadar memenuhi senarai semak peraturan antarabangsa, dan sistem mesti melayan semua pekerja dengan adil. Pendirian itu selaras dengan reformasi mobiliti, perlindungan sosial dan matlamat lebih luas untuk mengurangkan kebergantungan tinggi pada buruh asing bergaji rendah melalui peningkatan kemahiran dan penggunaan teknologi.

Undang-undang dan prosedur yang lebih kukuh hanya akan bermakna jika diterjemahkan kepada pengambilan yang lebih selamat, gaji yang adil, perumahan yang wajar, penjagaan kesihatan yang mudah diakses dan penguatkuasaan berkesan. Dengan usaha berterusan dan akauntabiliti sebenar terhadap salah laku, Malaysia boleh melindungi pekerja serta mengekalkan ekonomi berdaya tahan yang bersaing melalui mutu, bukan piawaian buruh yang rendah.

Perkara Utama

• Malaysia kekal pada kedudukan Tahap 2 dalam Laporan Pemerdagangan Orang 2025, menandakan kemajuan tetapi masih terdapat jurang dalam pencegahan, perlindungan dan pendakwaan.
• Kumpulan masyarakat sivil mahukan satu undang-undang yang mengawal pengambilan pekerja asing, hak, perumahan, akses kesihatan dan kepulangan, dengan hukuman jelas bagi penipuan dan penderaan.
• Pihak pembela hak pekerja menggesa penyatuan pengawasan pengambilan pekerja di bawah Kementerian Sumber Manusia bagi menyelaraskan hak buruh dengan penguatkuasaan dan pemeriksaan.
• Langkah baharu mewajibkan majikan hadir di pintu keluar dan membenarkan pertukaran pekerja antara sektor, sekali gus meningkatkan pengawasan dan mobiliti.
• Pihak berkuasa sedang menyediakan perlindungan sosial yang lebih luas, termasuk peluasan perlindungan keselamatan sosial dan cadangan perlindungan 24 jam.
• Program yang disokong ILO membantu pekerja mengemukakan tuntutan gaji dan memperkukuh perlindungan gaji dalam sektor utama.
• Akses penjagaan kesihatan masih tidak sekata; pakar menggesa protokol yang membezakan TB aktif daripada jangkitan pendam dan melindungi status sah sepanjang rawatan.
• Kumpulan majikan meminta kos perlindungan dikongsi bersama dan peraturan diperjelas bagi mengelakkan pengambilan pekerja beralih ke saluran tidak formal.
• Pembeli global dan agensi sempadan mendesak rantaian bekalan yang bersih; beberapa syarikat Malaysia merombak dasar selepas larangan import yang dikaitkan dengan risiko buruh paksa.
• Sistem data bersepadu, kontrak standard, pengambilan tanpa yuran dan pelaporan awam tentang penguatkuasaan merupakan asas reformasi berkekalan.