Beijing Panggil Duta Jepun Selepas Kenyataan Takaichi Mengenai Taiwan Cetus Ketegangan

Titik Panas Kembali Memuncak di Tokyo dan Beijing

China memanggil duta Jepun di Beijing selepas Perdana Menteri Sanae Takaichi berkata krisis di sekitar Taiwan yang melibatkan kapal perang dan penggunaan kekerasan boleh dianggap sebagai situasi yang mengancam kelangsungan hidup Jepun. Pertukaran kenyataan itu mencetuskan seminggu kenyataan keras, bantahan diplomatik dan ancaman terbuka yang mencerminkan sensitiviti isu Taiwan serta sejarah panjang yang tegang antara dua ekonomi terbesar Asia.

Tokyo dan Beijing saling mengemukakan bantahan rasmi. China mengecam kenyataan Takaichi sebagai campur tangan kasar dalam hal ehwal dalamannya dan menuntut beliau menarik balik kenyataan itu. Jepun menolak tuntutan tersebut, menegaskan bahawa pendiriannya tidak berubah dan mengulangi hasratnya agar semua isu rentas Selat diselesaikan secara aman melalui dialog. Perang kata-kata itu semakin meluas selepas konsul jeneral China di Osaka membuat hantaran yang ditafsirkan pegawai Jepun sebagai ancaman terhadap perdana menteri, sebelum hantaran itu dipadamkan.

Walaupun Takaichi mempertahankan pendiriannya sebagai selaras dengan dasar sedia ada, beliau memberi isyarat bahawa beliau akan lebih berhati-hati apabila membincangkan kemungkinan tertentu. Pegawai China pula mengeraskan bahasa mereka. Seorang timbalan menteri menyifatkan kata-katanya sebagai sangat salah dan berbahaya, manakala jurucakap kementerian luar memberi amaran bahawa penglibatan Jepun dalam konflik Taiwan akan dianggap sebagai pencerobohan. Jurang diplomatik masih luas.

Apa yang Diperkatakan Takaichi dan Mengapa Ia Penting

Dalam sidang parlimen di Tokyo, seorang anggota pembangkang mendesak Takaichi menjelaskan perkembangan seperti apakah di sekitar Taiwan yang mungkin memenuhi ambang situasi yang mengancam kelangsungan hidup. Takaichi menjawab bahawa jika kapal tentera dan kekerasan digunakan, Jepun mungkin berdepan senario sedemikian. Frasa itu ialah istilah undang-undang yang termaktub dalam undang-undang keselamatan Jepun 2015. Ia membolehkan Pasukan Pertahanan Diri (SDF) bertindak secara terhad jika serangan bersenjata terhadap rakan rapat mengancam kelangsungan hidup Jepun serta hak rakyatnya.

Penjelasan undang-undang keselamatan Jepun 2015

Perlembagaan Jepun pascaperang menolak penggunaan kekerasan untuk menyelesaikan pertikaian antarabangsa. Undang-undang keselamatan 2015 tidak meninggalkan prinsip itu. Sebaliknya, ia membuka ruang terhad untuk pertahanan diri kolektif apabila tiga syarat ketat dipenuhi. Situasi itu mesti mengancam kelangsungan hidup Jepun dan hak rakyatnya. Tiada cara lain yang sesuai untuk menghapuskan bahaya tersebut. Sebarang tindak balas mestilah pada tahap minimum yang diperlukan untuk melindungi Jepun. Dalam praktiknya, ini boleh bermakna mengawal laluan laut, pertahanan peluru berpandu, sokongan logistik bagi operasi yang diketuai Amerika Syarikat, atau melindungi kapal dan pesawat yang penting kepada keselamatan Jepun. Ambangnya sengaja ditetapkan tinggi dan memerlukan kelulusan Kabinet serta pemberitahuan kepada parlimen.

Ketika berucap kepada anggota parlimen, Takaichi meletakkan kenyataannya dalam konteks undang-undang itu, dengan berkata beliau menggambarkan situasi hipotetikal yang selaras dengan pendirian lama kerajaan. Beliau memberikan contoh jelas tentang perkara yang mungkin melepasi ambang tersebut.

Takaichi berkata: "Jika terdapat kapal perang dan penggunaan kekerasan, ia boleh dianggap sebagai situasi yang mengancam kelangsungan hidup."

Tindak Balas China dan Hantaran Konsul di Osaka

Beijing bertindak pantas. Timbalan Menteri Luar China Sun Weidong memanggil duta Jepun untuk mengemukakan bantahan rasmi dan menuntut kenyataan itu ditarik balik. Beliau menyifatkan pendirian Takaichi sebagai sangat salah dan berbahaya. Kementerian luar memberi amaran secara terbuka bahawa campur tangan Jepun dalam krisis Taiwan akan dianggap sebagai tindakan bermusuhan. Pegawai menambah bahawa Jepun perlu menanggung akibatnya jika berkeras meneruskan tindakan itu.

Kenyataan Sun menegaskan betapa seriusnya Beijing melihat sebarang cadangan bahawa sekutu akan membantu Taiwan. Amaran China membingkaikan kata-kata Tokyo bukan sebagai analisis undang-undang hipotetikal, tetapi sebagai cabaran terhadap tuntutan kedaulatan China ke atas pulau itu.

Selepas menyifatkan kenyataan itu sebagai "sangat salah dan berbahaya," Timbalan Menteri Luar Sun menggesa Jepun menarik baliknya.

Kementerian luar China turut memberi amaran terhadap sebarang campur tangan ketenteraan. Jurucakap Lin Jian berkata langkah Jepun untuk menyertai konflik di Selat Taiwan akan dibalas serta-merta.

Lin berkata: "Jika Jepun campur tangan secara ketenteraan dalam situasi di Selat Taiwan, ia merupakan tindakan pencerobohan dan China akan bertindak balas dengan tegas."

Ketika pertukaran kenyataan semakin memuncak, hantaran media sosial oleh konsul jeneral China di Osaka, Xue Jian, menambahkan ketegangan. Hantaran yang berkongsi semula berita mengenai kenyataan Takaichi itu menggunakan bahasa yang dianggap ramai di Tokyo sebagai ancaman langsung. Hantaran itu dipadamkan selepas Jepun mengemukakan bantahan.

Merujuk kepada peranan Jepun, Xue menulis: "Kepala kotor yang menyelit masuk itu mesti dipenggal."

Ketua Setiausaha Kabinet Jepun Minoru Kihara menyifatkan mesej itu tidak boleh diterima dan berkata Tokyo telah menuntut Beijing mengambil tindakan pembetulan.

Kihara berkata hantaran itu "sangat tidak wajar."

Pertimbangan Undang-undang dan Strategik Jepun

Perdebatan di Tokyo bukan persoalan abstrak tentang dasar yang masih jauh. Taiwan terletak berhampiran pulau-pulau barat daya Jepun. Pulau yang paling dekat, Yonaguni, terletak hanya lebih 100 kilometer dari pantai Taiwan. Konflik di sekitar Taiwan boleh mengganggu laluan laut yang membawa bekalan tenaga dan perdagangan penting ke Jepun. Angkatan Amerika Syarikat yang ditempatkan di Okinawa berkemungkinan memainkan peranan utama dalam sebarang krisis serantau. Perancang pertahanan Jepun sejak sekian lama mengkaji implikasi kemungkinan konflik Taiwan terhadap keselamatan negara itu.

Pendirian Takaichi turut mencerminkan perubahan politik dalam negara. Beliau sejak lama dilihat berpendirian tegas terhadap China, dipengaruhi tempoh beliau berkhidmat di bawah bekas perdana menteri Shinzo Abe, yang mendesak peranan lebih besar untuk SDF dan hubungan lebih rapat dengan Amerika Syarikat. Kerajaan demi kerajaan meningkatkan belanjawan pertahanan dan melabur dalam pertahanan peluru berpandu, peluru jarak jauh, keupayaan serangan balas serta pengukuhan pangkalan di barat daya. Kabinet membingkaikan langkah ini sebagai tindak balas terhadap persekitaran keselamatan yang semakin mencabar, termasuk peningkatan ketenteraan China dan pelancaran peluru berpandu Korea Utara.

Mengapa Taiwan penting kepada keselamatan Jepun

Selain faktor geografi, Taiwan ialah nod penting dalam rantaian bekalan semikonduktor global. Jepun dan Taiwan mempunyai hubungan perdagangan rapat dalam bidang teknologi termaju dan bahan. Gangguan besar di Selat Taiwan akan menjejaskan sektor pembuatan, perkapalan, insurans dan pasaran tenaga yang menjadi kebergantungan Jepun. Ia juga akan menguji pakatan Amerika Syarikat-Jepun, yang mana peranan sokongan Jepun seperti logistik, pengawasan dan pertahanan peluru berpandu menjadi teras perancangan. Hubungan ini menjelaskan mengapa pemimpin Jepun kadangkala berkata bahawa kecemasan Taiwan boleh menjadi kecemasan Jepun.

Pendirian Taiwan dan Reaksi Serantau

Taiwan menolak tuntutan kedaulatan Beijing dan berkata hanya rakyatnya boleh menentukan masa depan pulau itu. Taipei mengecam nada mengancam dalam kenyataan terbaru pegawai China dan menggesa semua pihak supaya menahan diri. Amerika Syarikat, yang mengekalkan dasar Satu China dan terikat di sisi undang-undang untuk menyediakan senjata pertahanan kepada Taiwan, menyuarakan kebimbangan terhadap tindakan paksaan berhampiran pulau itu. Utusan Washington di Tokyo mengecam bahasa mengancam yang digunakan konsul China. Jepun pula mengulangi bahawa negara itu tidak mengiktiraf Taiwan sebagai sebuah negara, tetapi menentang perubahan unilateral terhadap status quo dan mahukan penyelesaian secara aman.

Pendirian ini mencerminkan usaha mengimbangi kepentingan dengan teliti selama beberapa dekad. China berpegang pada prinsip Satu China, yang menyatakan bahawa Taiwan ialah sebahagian daripada China. Kebanyakan negara, termasuk Jepun dan Amerika Syarikat, mengikuti dasar Satu China. Dasar itu mengiktiraf pendirian Beijing tanpa menyokongnya, mengekalkan hubungan rasmi dengan Beijing dan membolehkan hubungan tidak rasmi dengan Taipei.

Sejarah Terus Membentuk Keadaan Semasa

Ingatan sejarah amat membebani hubungan China-Jepun. Perang China-Jepun Pertama dan Kedua, pendudukan Jepun di beberapa bahagian China serta kekejaman semasa perang masih menjadi luka yang belum sembuh. Selepas hubungan diplomatik dinormalkan pada 1972, hubungan ekonomi berkembang pesat, namun tinjauan pendapat di kedua-dua negara sering menunjukkan sentimen yang kurang baik. Pertikaian wilayah, khususnya mengenai Kepulauan Senkaku atau Diaoyu di Laut China Timur, kerap tercetus. Rujukan pegawai China kepada konflik lampau atau amaran bahawa Jepun akan mengalami kerugian besar jika campur tangan mencerminkan sejarah itu, selain pertimbangan semasa.

Namun begitu, kedua-dua kerajaan berusaha mengekalkan kestabilan. Pemimpin kedua-dua negara bertemu pada sidang kemuncak Asia Pasifik baru-baru ini dan berikrar membina hubungan yang lebih membina. Pertelingkahan terbaru berhubung kenyataan Takaichi menunjukkan betapa pantas matlamat itu boleh dibayangi apabila Taiwan menjadi tumpuan perbincangan.

Risiko Salah Perhitungan dan Senario Ketenteraan

Ujian masa depan yang paling berkemungkinan mungkin bukan pencerobohan secara tiba-tiba. Tentera China telah menggunakan taktik zon kelabu di sekitar Taiwan selama bertahun-tahun, termasuk penerbangan berhampiran zon pengenalan pertahanan udara pulau itu dan rondaan laut di perairan sekitarnya. Sekatan, serangan siber atau pertunjukan kekuatan boleh mencetuskan krisis tanpa mencapai tahap perang habis-habisan. Mana-mana tindakan itu masih boleh mengancam perkapalan, laluan udara dan pangkalan Jepun di selatan.

Jika Kabinet memutuskan bahawa krisis sedemikian memenuhi ambang ancaman terhadap kelangsungan hidup, Jepun boleh meluluskan misi sokongan. Misi itu mungkin merangkumi kawalan kapal, pertahanan peluru berpandu, operasi mencari dan menyelamat, perisikan dan pengawasan, serta perlindungan infrastruktur penting. Operasi tempur langsung oleh Jepun tetap tertakluk pada batasan undang-undang. Sokongan logistik sekalipun boleh mendedahkan wilayah Jepun kepada serangan balas. Risiko itu antara sebab Tokyo dan Washington melabur dalam kemudahan yang diperkukuh, penyebaran aset serta saluran komunikasi krisis yang lebih baik dengan Beijing bagi mengurangkan kemungkinan salah perhitungan.

Hubungan Ekonomi Berdepan Ketegangan Keselamatan

Jepun dan China kekal terjalin erat dari segi ekonomi. Rantaian bekalan menghubungkan sektor elektronik, automotif dan barangan pengguna. Hubungan pelancongan dan pendidikan pula mengeratkan pertukaran antara rakyat. Pada masa sama, ketegangan keselamatan semakin meningkat. Syarikat bimbang tentang kawalan eksport dan sekatan. Penanggung insurans dan syarikat perkapalan menilai risiko di Selat Taiwan, laluan yang membawa sebahagian besar perdagangan global. Jepun dan Taiwan juga mempunyai hubungan perdagangan rapat, khususnya dalam semikonduktor dan bahan, dengan nilai perdagangan dua hala mencecah puluhan bilion dolar. Krisis berpanjangan akan memberi kesan berantai kepada kilang dan pasaran di seluruh rantau ini.

Pembuat dasar di Tokyo berusaha mengurangkan titik kesesakan dengan mempelbagaikan rantaian bekalan dan menyimpan stok barangan penting. Mereka menggalakkan pelaburan semikonduktor dalam negara serta memperluas rundingan dengan sekutu dan rakan kongsi. Tiada satu pun langkah itu menghapuskan dilema utama yang dihadapi Jepun jika krisis Taiwan semakin meruncing. Faktor geografi dan komitmen pakatan menarik Jepun lebih dekat kepada masalah itu, walaupun negara itu berusaha mengelakkan pertembungan.

Perkembangan Diplomasi Seterusnya

Dalam masa terdekat, kedua-dua ibu negara berkemungkinan terus bertukar nota bantahan rasmi sambil cuba mengelakkan pertikaian itu merebak ke sektor perdagangan atau operasi konsular. Tokyo meminta Beijing menangani hantaran konsul di Osaka yang telah dipadamkan dan mengelakkan bahasa yang mengancam pemimpin Jepun. Beijing terus mendesak supaya kenyataan itu ditarik balik sambil memberi amaran tentang akibatnya jika Jepun menyertai operasi berkaitan Taiwan. Takaichi berpegang pada pendirian bahawa dasar Jepun tidak berubah, sambil memberi isyarat bahawa sebarang keputusan mengenai penggunaan kekerasan akan tertakluk pada undang-undang dan keadaan.

Saluran komunikasi tertutup boleh membantu kedua-dua pihak mencegah ketegangan daripada meningkat. Buat masa ini, garis merah kedua-dua pihak cukup jelas. Jepun mahukan keamanan di seluruh Selat Taiwan dan pakatan yang kukuh dengan Amerika Syarikat. China melihat sebarang peranan pihak luar dalam isu Taiwan sebagai persoalan kedaulatan. Usaha mencari cara praktikal untuk mengelakkan insiden di laut atau udara, serta memastikan perdagangan terus berjalan, akan menguji kedua-dua kerajaan dalam beberapa minggu akan datang.

Perkara Utama

• China memanggil duta Jepun selepas Perdana Menteri Sanae Takaichi berkata krisis Taiwan yang melibatkan kapal perang dan kekerasan boleh mencetuskan situasi yang mengancam kelangsungan hidup Jepun.
• Di bawah undang-undang keselamatan Jepun 2015, situasi yang mengancam kelangsungan hidup boleh membolehkan pertahanan diri kolektif secara terhad untuk melindungi Jepun, tertakluk pada syarat ketat.
• Beijing menuntut kenyataan itu ditarik balik dan memberi amaran bahawa penglibatan Jepun dalam konflik Taiwan akan dianggap sebagai pencerobohan, sambil berikrar memberi tindak balas tegas.
• Konsul jeneral China di Osaka membuat hantaran bernada mengancam yang kemudian dipadamkan, sekali gus mendorong bantahan Tokyo.
• Jepun berkata pendiriannya tidak berubah dan mengulangi bahawa negara itu mahukan penyelesaian aman bagi isu rentas Selat melalui dialog.
• Taiwan menolak tuntutan Beijing ke atas pulau itu dan berkata rakyatnya akan menentukan masa depannya, manakala Amerika Syarikat menyokong keperluan pertahanan Taiwan.
• Keluhan sejarah dan pertikaian wilayah menjadikan isu ini sensitif, sementara kedudukan Taiwan yang berhampiran Jepun menimbulkan kebimbangan keselamatan secara langsung.
• Saling kebergantungan ekonomi di seluruh rantau meningkatkan kos sebarang krisis, ketika ketegangan keselamatan semakin meningkat.