China Berhasrat Menggantung Import Makanan Laut Jepun susulan Pertikaian Taiwan yang Semakin Memuncak

Pertembungan baharu mengenai perdagangan dan keselamatan

China memaklumkan Tokyo bahawa negara itu akan menggantung import makanan laut Jepun, satu langkah yang menggoncang hubungan ekonomi dan memburukkan pertikaian diplomatik yang semakin meruncing. Langkah itu dibuat kurang lima bulan selepas Beijing melonggarkan sekatan hampir dua tahun yang dikaitkan dengan pelepasan air terawat dari loji nuklear Fukushima Daiichi. Sebelum larangan 2023, tanah besar China dan Hong Kong menyumbang lebih satu pertiga daripada eksport makanan laut Jepun pada 2022, menjadikan pasaran China penting kepada mata pencarian banyak perikanan dan pemproses di Jepun.

Keputusan itu dibuat ketika pertukaran kata-kata mengenai Taiwan semakin tajam, selepas Perdana Menteri Sanae Takaichi memberitahu parlimen pada 7 November bahawa serangan terhadap Taiwan boleh dikategorikan sebagai “situasi yang mengancam kelangsungan hidup” Jepun di bawah undang-undang keselamatan 2015. Pengelasan itu membolehkan Pasukan Pertahanan Diri bertindak dalam pertahanan diri kolektif untuk melindungi Jepun apabila serangan terhadap rakan rapat mengancam kelangsungan hidup negara itu.

Beijing mengecam kenyataan itu sebagai campur tangan dalam hal ehwal dalaman China dan menuntut penarikan balik. Takaichi enggan menarik balik kenyataannya. Pada awal November, penghantaran kerang pisau beku dari Jepun baru sahaja disambung semula selepas terhenti lama. Penggantungan semula itu menandakan pemulihan perdagangan makanan laut mungkin tidak berkekalan apabila ketegangan politik semakin memuncak.

Punca penggantungan

Pihak berkuasa China mengaitkan penggantungan semula itu dengan pemantauan tambahan terhadap pelepasan air sisa terawat dari loji Fukushima yang rosak. Pegawai di Beijing berkata keselamatan makanan dan kesihatan awam menjadi keutamaan, dan pengawasan yang dipertingkat diperlukan sebelum import boleh diteruskan.

Apakah yang dikatakan Jepun mengenai Taiwan

Dalam keterangannya di Diet pada 7 November, Takaichi berkata serangan China terhadap Taiwan boleh mewujudkan “situasi yang mengancam kelangsungan hidup” Jepun. Undang-undang keselamatan 2015 mentakrifkan situasi itu sebagai keadaan apabila serangan bersenjata terhadap negara rakan menimbulkan ancaman kewujudan kepada Jepun, sekali gus berpotensi membolehkan penggunaan pertahanan diri kolektif. Takaichi kemudian berkata beliau akan berhati-hati daripada mengulas senario khusus, namun menegaskan pendiriannya selaras dengan dasar kerajaan yang sudah lama diguna pakai.

Tindak balas Beijing

Kementerian luar China memanggil duta Jepun, menuduh Tokyo mencampuri hal ehwal dalaman China, dan mengeluarkan nasihat perjalanan yang menggesa warga China supaya berhati-hati di Jepun. Syarikat penerbangan menawarkan bayaran balik bagi penerbangan ke Jepun, mencetuskan pembatalan besar-besaran yang menurut anggaran pemantau industri melibatkan ratusan ribu tiket. Acara kebudayaan turut terjejas apabila tayangan filem dan persembahan di China ditangguhkan.

Dalam taklimat berkala, jurucakap Kementerian Luar China Lin Jian meningkatkan nada amaran terhadap Tokyo.

Kenyataan itu merupakan campur tangan kasar dalam hal ehwal dalaman China. Jepun mesti menanggung segala akibatnya. Jika Jepun berani campur tangan secara ketenteraan dalam situasi di Selat Taiwan, tindakan itu merupakan pencerobohan dan China akan membalas dengan tegas.

Petunjuk mengenai langkah lanjut turut muncul di media sosial yang dikaitkan dengan negara China. Yuyuan Tantian, saluran di bawah penyiar negara CCTV, berkata persiapan telah dibuat untuk tindakan lebih tegas, termasuk pilihan seperti menyenaraikan syarikat Jepun dalam senarai entiti tidak boleh dipercayai dan menggantung pertukaran dalam urusan ekonomi, diplomatik atau ketenteraan.

Tindakan balas substantif

Pelepasan air Fukushima dan perdebatan sains

Loji Fukushima Daiichi mengalami peleburan teras reaktor selepas gempa bumi dan tsunami pada 2011. Pada tahun-tahun berikutnya, lebih sejuta tan air terkumpul di tapak loji. Jepun membina sistem penapisan untuk menyingkirkan kebanyakan radionuklid dan mula melepaskan air terawat pada 2023, dengan tritium kekal dalam bentuk yang dicairkan. Pelepasan itu dijadualkan berterusan selama kira-kira 30 tahun.

Agensi Tenaga Atom Antarabangsa (IAEA) menilai rancangan Jepun dan menyatakan ia memenuhi piawaian keselamatan antarabangsa. Pengendali loji, Tokyo Electric Power Company, berkata proses itu menapis unsur radioaktif yang boleh dikesan kecuali tritium, dan paras tritium berada di bawah had kawal selia. Sesetengah penyelidik bebas berpendapat kesan jangka panjang terhadap ekosistem marin perlu dikaji dengan lebih lanjut, manakala ramai pakar radiasi menganggap pelepasan terkawal itu selamat.

China mengambil pendirian lebih tegas, dengan menyatakan risiko masih wujud dan pihak kastam serta keselamatan makanannya perlu terus mengawasi produk akuatik dengan ketat. Apabila Beijing melonggarkan larangan itu secara separa pada Jun (2025), import dari kebanyakan wilayah disambung semula, sementara sepuluh wilayah, termasuk Fukushima dan Tokyo, kekal dikenakan sekatan. Kastam China berkata pemantauannya tidak menunjukkan sebarang kelainan ketika itu, namun pegawai mengekalkan pilihan untuk mengetatkan kawalan jika risiko baharu muncul.

Kesan terhadap perikanan dan pasaran

Bagi industri makanan laut Jepun, China merupakan pembeli utama dan penentu harga yang penting. Pada 2022, jualan ke tanah besar China membentuk hampir satu perempat daripada eksport makanan laut Jepun, manakala jumlah gabungan dengan Hong Kong melebihi satu pertiga. Selepas larangan menyeluruh pada 2023, penghantaran ke tanah besar merosot dengan ketara, sementara sesetengah pengeksport mengalihkan produk ke Hong Kong, Amerika Syarikat dan Asia Tenggara.

Kerang pisau, gamat dan pelbagai jenis kerang-kerangan menjadi teras perdagangan Jepun ke China. Kerang pisau beku dari Hokkaido dan Aomori paling terdedah kerana pemproses membangunkan kemudahan dan logistik untuk memenuhi permintaan China. Pada awal bulan ini, hampir 700 pengeksport Jepun memohon untuk mendaftar semula bagi menjual ke China selepas pembukaan semula secara separa. Hanya segelintir dilaporkan mendapat kelulusan, menyebabkan jumlah eksport kekal terhad sebelum penggantungan terbaharu.

Komuniti perikanan dan pesisir pantai bersiap sedia menghadapi tekanan baharu. Harga di lelongan domestik boleh jatuh apabila pasaran eksport utama hilang. Kemudahan penyimpanan sejuk pula semakin penuh. Rantaian logistik berdepan kesukaran untuk memastikan produk terus bergerak. Sesetengah pengeluar cuba memperluas jualan ke Amerika Syarikat dan Asia Tenggara, manakala yang lain mencari peluang pemprosesan nilai tambah di dalam negara untuk meningkatkan margin. Peralihan itu memerlukan masa dan pelaburan, dan tidak semua produk mempunyai pengganti yang mudah untuk pembeli China.

Pasaran kewangan memerhatikan kesan berantai. Penggantungan yang berpanjangan boleh menjejaskan syarikat pemproses makanan laut dan logistik yang tersenarai, selain menyukarkan perancangan bermusim bagi tempoh puncak tangkapan sepanjang musim sejuk. Kejutan terhadap sektor pelancongan akibat pembatalan perjalanan dari China menambah tekanan kepada ekonomi serantau yang bergantung pada pelawat, meskipun permintaan keseluruhan dari pasaran lain kekal kukuh.

Latar undang-undang di bawah peraturan WTO

Perjanjian Pertubuhan Perdagangan Dunia (WTO) mengenai Penggunaan Langkah Sanitari dan Fitosanitari menetapkan peraturan asas bagi sekatan perdagangan berkaitan kesihatan. Anggota boleh menyekat perdagangan untuk melindungi kehidupan manusia, haiwan atau tumbuhan, tetapi langkah itu perlu berasaskan sains dan tidak boleh menyekat perdagangan melebihi keperluan. Apabila bukti saintifik kukuh tidak tersedia, Artikel 5.7 membenarkan langkah sementara sementara pihak berkuasa mendapatkan maklumat tambahan dan menilai semula pendekatan mereka.

Tokyo mempersoalkan asas saintifik bagi sekatan menyeluruh terhadap produk akuatik Jepun yang dirawat dan membangkitkan perkara itu dalam kerangka WTO. Beijing berhujah bahawa perlindungan kesihatan awam mewajarkan kawalan import yang ketat sepanjang tempoh pemantauan berterusan. Kes WTO terdahulu mengenai sekatan Korea terhadap makanan laut Jepun, yang kadangkala dikenali sebagai pertikaian radionuklid Korea, berakhir dengan sekatan itu kekal selepas semakan rayuan. Keputusan itu menunjukkan bahawa anggota mempunyai ruang untuk mengambil langkah berjaga-jaga apabila bukti tidak pasti, namun setiap pertikaian bergantung pada fakta dan data tersendiri.

Jika penggantungan terbaharu menjadi langkah rasmi dan Jepun memfailkan kes, proses itu mungkin tertumpu pada penilaian risiko, ketelusan, serta sama ada skop dan tempoh kawalan China sejajar dengan bukti saintifik yang tersedia. Kedua-dua pihak juga boleh mencari jalan penyelesaian melalui rundingan yang menggabungkan protokol ujian lebih ketat dengan penyambungan semula perdagangan secara berperingkat, seperti yang berlaku apabila sekatan terdahulu dilonggarkan.

Petunjuk tindakan balas lebih meluas dan kesan diplomatik

Penggantungan makanan laut itu merupakan antara beberapa langkah yang diambil Beijing sejak kenyataan Takaichi. Pihak berkuasa China memberi amaran tentang risiko kepada warga yang melancong ke Jepun. Kumpulan industri dan syarikat penerbangan melaporkan pembatalan besar-besaran penerbangan ke Jepun, dengan lebih sepuluh syarikat penerbangan menawarkan bayaran balik. Hubungan kebudayaan dan hiburan turut terjejas apabila tayangan filem dan acara awam berkaitan Jepun ditangguhkan atau dibatalkan.

Retorik diplomatik kadangkala semakin keras. Konsul Jeneral China di Osaka, Xue Jian, menjadi perhatian selepas satu hantaran media sosial yang kemudian dipadamkan. Tokyo mengemukakan bantahan terhadap bahasa yang digunakan.

Leher kotor yang menyelit masuk itu mesti dipenggal.

Pengulas yang dikaitkan dengan negara China menyebut beberapa lagi titik tekanan. Pilihan yang dipertimbangkan termasuk menyenaraikan syarikat Jepun sebagai entiti tidak boleh dipercayai, yang boleh menyekat operasi perniagaan, dan menggantung pertukaran antara kerajaan dalam saluran ekonomi, diplomatik atau ketenteraan. Pegawai Jepun bimbang tekanan itu boleh meluas kepada input penting seperti unsur nadir bumi, mengimbau gangguan bekalan terdahulu yang berkaitan dengan pertikaian maritim di Laut China Timur.

Jepun menggesa warganya di China supaya berhati-hati dan peka terhadap keadaan setempat. Kumpulan perniagaan sedang menyediakan pelan luar jangka bagi perjalanan, logistik dan komunikasi sekiranya keadaan diplomatik semakin merosot.

Tindak balas Jepun

Perdana Menteri Takaichi berpegang pada kenyataannya mengenai Taiwan dan berkata ia selaras dengan pendirian kerajaan yang ditetapkan. Beliau turut berkata akan lebih berhati-hati ketika membincangkan senario terperinci selepas ini. Kerajaan berusaha mengelakkan keadaan daripada terus meruncing tanpa kawalan dan mengulangi hasratnya untuk menjalin hubungan yang membina dan stabil dengan Beijing.

Pada 31 Oktober, Takaichi bertemu Presiden Xi Jinping di Beijing buat kali pertama sejak memegang jawatan, dan kedua-dua pihak menyatakan hasrat untuk hubungan yang lebih terjangka serta keamanan dan kestabilan di seluruh Selat Taiwan. Jaminan itu kini diuji apabila pertikaian perdagangan dan keselamatan semakin memuncak.

Tokyo sedang berusaha mengehadkan kesan terhadap perikanan dan komuniti pesisir pantai. Pegawai membincangkan kepelbagaian pasaran, protokol ujian dan langkah sokongan untuk sektor yang terjejas. Perhatian dijangka beralih kepada prosedur kastam dan pensijilan, apabila dokumentasi dan pensampelan yang lebih ketat boleh melambatkan eksport walaupun tanpa larangan rasmi. Jika penggantungan berterusan, bantuan tambahan kepada nelayan dan pemproses berkemungkinan menyusul.

Konteks serantau dan strategik

Taiwan ditadbir secara berasingan sejak 1949. Beijing menyatakan pulau itu sebahagian daripada China dan menganggap isu tersebut sebagai perkara dalaman. Jepun, sekutu perjanjian Amerika Syarikat, menganggap kestabilan di Selat Taiwan sebagai kepentingan keselamatan utama kerana kedudukan selat itu berhampiran pulau-pulau Jepun, menjadi laluan perkapalan penting dan menghubungkan rantaian bekalan semikonduktor serta barangan strategik lain.

Jepun meningkatkan perbelanjaan pertahanan dan memperluas latihan bersama rakan-rakannya. China pula meningkatkan rondaan berhampiran pulau-pulau yang dipertikaikan di Laut China Timur serta menerbangkan dron dan pesawat di ruang udara berdekatan. Pertikaian import makanan laut ini sebahagian daripada corak lebih luas yang memperlihatkan isyarat politik, kegiatan ketenteraan dan tindakan perdagangan saling bertindih.

Langkah seterusnya

Fasa seterusnya bergantung pada langkah teknikal dan juga pilihan politik. Pihak kastam China boleh mengeluarkan notis terperinci yang menetapkan skop penggantungan, protokol ujian makmal dan jadual semakan. Kementerian Jepun akan memantau peraturan itu, sementara pengeksport dan firma logistik menyesuaikan penghantaran serta dokumentasi.

Hubungan diplomatik di peringkat kanan akan diteruskan. Mesyuarat awal mungkin tertumpu pada usaha memisahkan isu perdagangan dan keselamatan daripada perdebatan sengit mengenai Taiwan, serta membina aturan ujian yang dipersetujui kedua-dua pihak. Syarikat memerhatikan sama ada langkah bersasar kekal terhad atau pembekuan itu meluas kepada lebih banyak sektor dan hubungan.

Perkara utama

• China memaklumkan Tokyo bahawa negara itu akan menggantung import makanan laut Jepun, membatalkan pembukaan semula secara separa kurang lima bulan selepas melonggarkan sekatan hampir dua tahun.
• Beijing mengaitkan langkah itu dengan pemantauan tambahan terhadap pelepasan air terawat Fukushima, susulan kenyataan Perdana Menteri Sanae Takaichi mengenai krisis Taiwan.
• Kementerian luar China memberi amaran tentang akibatnya dan mengeluarkan nasihat perjalanan; pembatalan besar-besaran perjalanan ke Jepun turut dilaporkan.
• Sebelum larangan 2023, tanah besar China dan Hong Kong menyumbang lebih satu pertiga daripada eksport makanan laut Jepun; kerang pisau dan gamat antara produk yang paling terdedah.
• Hampir 700 pengeksport memohon untuk mendaftar semula bagi pasaran China, tetapi hanya segelintir mendapat kelulusan sebelum penggantungan baharu.
• Di bawah peraturan WTO, kawalan import atas alasan kesihatan mesti berasaskan sains atau bersifat sementara apabila bukti terhad; sebarang pertikaian akan tertumpu pada penilaian risiko dan skop kawalan.
• Akaun yang dikaitkan dengan negara China membayangkan langkah seperti senarai entiti tidak boleh dipercayai dan pembekuan pertukaran peringkat tinggi; Jepun menggesa warganya di China supaya berhati-hati.
• Kedua-dua pihak berkata mereka mahukan hubungan yang membina dan stabil, namun perdagangan, keselamatan dan sentimen awam sedang membawa hubungan itu ke fasa yang lebih sukar.