Bagaimana Sesium-137 Mencemari Udang, Rempah-ratus dan Kasut Sukan: Menelusuri Siasatan Sinaran di Indonesia

Kes pencemaran yang semakin meluas dengan implikasi global

Indonesia melancarkan siasatan jenayah selepas kesan isotop radioaktif sesium-137 ditemukan dalam pelbagai eksport, termasuk udang sejuk beku, bunga cengkih dan kasut sukan berjenama. Pengesanan itu, yang mula-mula dilaporkan di Eropah dan Amerika Syarikat, mencetuskan penarikan balik produk serta amaran import, selain tindakan menyeluruh oleh pihak berkuasa Indonesia. Pegawai menegaskan bahawa paras yang diukur tidak menimbulkan ancaman kesihatan serta-merta kepada pengguna. Mereka turut berkata kejadian itu mendedahkan kelemahan dalam pengawasan industri serta pengendalian besi buruk dan peralatan perkapalan di dalam dan sekitar sebuah kawasan perindustrian besar di barat Jakarta.

Siasatan tertumpu pada Kawasan Perindustrian Cikande di wilayah Banten. Penyiasat mengaitkan pencemaran itu dengan sebuah pengeluar keluli, PT Peter Metal Technology, yang melebur besi buruk. Pegawai pasukan petugas kerajaan berkata zarah bawaan udara daripada kegiatan di kilang keluli itu berkemungkinan mendap pada permukaan di kemudahan berhampiran, termasuk tapak pemprosesan udang yang dikendalikan PT Bahari Makmur Sejati. Lebih 20 kilang di dalam dan sekitar kawasan itu menunjukkan tanda pencemaran. Sembilan pekerja di kawasan tersebut didapati terdedah dan menerima rawatan di Jakarta. Pihak berkuasa berkata semua tapak tercemar dalam zon itu telah dinyahcemar.

Jejak kes ini bermula sejak amaran awal di pelabuhan. Pemeriksa Belanda mengesan sinaran daripada kontena perkapalan Indonesia dan melaporkan kotak kasut sukan yang tercemar. Pada Ogos, pihak berkuasa A.S. mengeluarkan nasihat kepada pengguna berhubung udang sejuk beku tertentu selepas sesium-137 dikesan dalam kontena yang tiba di pelabuhan utama. Ujian kemudian mengesahkan isotop itu dalam sampel bunga cengkih daripada pengeksport lain. Produk berkenaan ditarik balik dan syarikat terbabit dilarang menghantar barangan tambahan sehingga dapat membuktikan bahawa punca masalah telah ditangani.

Penjelasan penyiasat tentang kejadian di Cikande

Penyiasat menghuraikan rantaian kejadian yang bermula dengan besi buruk dan berakhir dengan habuk mikroskopik. Sesium-137 ialah radionuklid buatan manusia yang terhasil daripada pembelahan nuklear. Dalam industri dan perubatan, bahan ini lazimnya ditemui dalam sumber tertutup, selalunya dalam bentuk sesium klorida. Jika suatu sumber memasuki aliran besi buruk lalu dilebur, bahan itu boleh bertukar menjadi gas atau zarah halus di dalam relau. Zarah tersebut boleh mendap pada peralatan dan bangunan berhampiran, selain pada permukaan bungkusan dan kontena perkapalan. Pakar teknikal menjelaskan bahawa senario ini sepadan dengan corak yang dilihat di Cikande, tempat sebuah kilang keluli terletak tidak jauh dari kemudahan pemprosesan makanan dan barangan pengguna.

Pihak berkuasa Indonesia mengisytiharkan kawasan itu sebagai zon insiden serius bagi mempercepat langkah pembendungan dan pembersihan. Agensi nuklear negara, pasukan petugas kerajaan dan pasukan kecemasan menjalankan pemetaan, penyahcemaran permukaan dan pemeriksaan kesihatan. Pegawai berkata negara itu sedang berkoordinasi dengan rakan antarabangsa, termasuk Agensi Tenaga Atom Antarabangsa, bagi memastikan ketelusan dan mengekalkan keyakinan terhadap pemeriksaan barangan eksport.

Habuk bawaan udara dan kontena tercemar

Bukti menunjukkan sekurang-kurangnya sebahagian pencemaran terbawa bersama kotak, bukan hanya barangan di dalamnya. Dapatan A.S. menunjukkan kehadiran sinaran dalam beberapa kontena perkapalan serta pada bahan pembungkusan. Pegawai Indonesia mengarahkan kontena besi buruk yang tercemar dieksport semula dan mula mengetatkan kawalan terhadap besi buruk bagi mencegah pendedahan lanjut. Dalam satu kes, 14 kontena besi buruk dihantar pulang dari sebuah pelabuhan di Jakarta, manakala kontena tambahan yang berasal dari Filipina turut dijadualkan untuk dipulangkan. Di sebuah lagi pelabuhan, pemeriksa memintas lapan kontena serbuk zink dari Angola yang didapati positif sesium-137. Kontena tersebut dieksport semula dan kemudian dilaporkan terbiar di perairan luar pantai Filipina sementara kerajaan membincangkan tindakan seterusnya.

Menteri Penyelaras Hal Ehwal Makanan Indonesia, Zulkifli Hasan, yang mengetuai pasukan petugas kerajaan mengenai sesium-137, memberi amaran tentang risiko menggunakan semula kontena tercemar untuk sebarang produk.

Hasan berkata: "Jika kontena itu digunakan untuk menghantar udang, udang tersebut boleh tercemar. Dan jika kontena itu digunakan semula untuk barangan lain, itu berbahaya."

Paras sinaran yang dikesan dan kesannya terhadap kesihatan

Nilai yang diukur dalam kes di A.S. memberikan gambaran tentang keadaan tersebut. Persampelan satu penghantaran udang yang diproses di Indonesia menunjukkan kandungan sesium-137 sebanyak 68 becquerel sekilogram (Bq/kg). Ujian A.S. kemudian terhadap bunga cengkih daripada pengeksport Indonesia yang lain menemukan 732.43 Bq/kg. Bagi keputusan keselamatan makanan, Pentadbiran Makanan dan Ubat-Ubatan A.S. menggunakan Tahap Intervensi Terbitan sebanyak 1,200 Bq/kg untuk sesium-137. Paras yang dikesan berada di bawah ambang itu dan pihak berkuasa berkata ia tidak menimbulkan bahaya akut kepada pengguna. Walaupun begitu, pengawal selia menegaskan bahawa pendedahan berulang dari semasa ke semasa kepada makanan atau permukaan tercemar boleh meningkatkan risiko kesihatan.

Sesium-137 mempunyai separuh hayat kira-kira 30 tahun. Ia memancarkan sinar gama yang menembusi bahan dan mudah dikesan menggunakan pengesan di pelabuhan serta peranti pegang tangan. Isotop ini berkelakuan dalam tubuh dengan cara yang serupa dengan kalium, maka ia cenderung tersebar dalam tisu lembut. Pendedahan akut pada paras yang sangat tinggi boleh membahayakan, tetapi isu dalam kes ini ialah pendedahan kronik pada paras rendah. Sebab itulah pengujian, pembersihan dan pencegahan pencemaran semula pada bahan pembungkusan serta kontena menjadi keutamaan pengawal selia.

Dalam panduan awam, pegawai FDA menjelaskan dengan terang pertimbangan kesihatan jangka panjang.

Agensi itu berkata: "Kesan kesihatan utama yang menjadi kebimbangan selepas pendedahan berulang pada dos rendah dalam jangka panjang (contohnya melalui pengambilan makanan atau air tercemar dari semasa ke semasa) ialah peningkatan risiko kanser, akibat kerosakan pada DNA dalam sel hidup tubuh."

Mengapa sesium-137 ditemukan dalam besi buruk

Indonesia tidak mengendalikan reaktor kuasa nuklear atau program senjata. Sumber yang paling berkemungkinan membawa sesium-137 ke dalam rantaian bekalan awam ialah peranti perubatan atau industri lama yang menggunakan sumber radioaktif tertutup. Contohnya termasuk tolok industri, peralatan radiografi serta meter aras atau ketumpatan. Apabila sumber sedemikian terlepas daripada kawal selia dan memasuki perdagangan besi buruk, ia dipanggil sumber terbiar. Jika sumber terbiar dilebur dalam relau keluli, pencemaran boleh tersebar luas pada relau dan persekitaran sekeliling, dengan sisa yang dapat dikesan pada permukaan barangan dan kontena. Pegawai Indonesia berkata bacaan pencemaran tertinggi ditemukan di dalam relau di kilang keluli Cikande, sekali gus menyokong teori bahawa besi buruk radioaktif telah dilebur.

Perdebatan tentang besi buruk import berbanding tempatan

Pegawai sedang meneliti dua kemungkinan tentang bagaimana bahan radioaktif itu memasuki aliran bahan mentah kilang. Satu siasatan menjurus kepada besi buruk import selepas pemeriksa Indonesia menemukan beberapa kontena besi buruk tercemar di pelabuhan dan mengarahkan kontena itu dieksport semula. Pandangan lain, yang disokong seorang pegawai kanan Kementerian Perindustrian dalam pendengaran parlimen, ialah besi buruk itu mungkin diperoleh dari dalam negara, berkemungkinan daripada peralatan perubatan yang tidak lagi digunakan, sebelum dijual kepada kilang tersebut. Pihak berkuasa berkata pihak pengurusan syarikat itu telah pulang ke China, sekali gus menyukarkan temu bual dan semakan dokumen, manakala polis telah membuka kes jenayah. Kerajaan mengetatkan kawalan terhadap penghantaran besi buruk dan mula menyaring kenderaan serta barangan yang melalui kawasan perindustrian itu. Pegawai berkata lebih 1,500 pekerja telah menjalani saringan pendedahan, sembilan orang didapati positif dan menerima rawatan. Mereka menambah bahawa lebih 20 kilang terjejas telah selesai dinyahcemar, manakala tapak yang selebihnya dijadualkan menjalani pemeriksaan susulan.

Kesan terhadap perdagangan dan tindak balas pengawal selia

Rantaian bekalan makanan dan barangan pengguna segera merasai kesannya. Pengawal selia A.S. mengeluarkan amaran import bagi udang yang diproses oleh PT Bahari Makmur Sejati dan kemudian menandakan penghantaran bunga cengkih daripada PT Natural Java Spice selepas ujian mengesahkan kehadiran sesium-137. Peruncit dan pengimport menarik balik produk terjejas dan melupuskannya. Penghantaran kasut yang menunjukkan kesan sinaran dipulangkan ke Indonesia untuk diuji. Di Eropah, pegawai Belanda memintas kontena dan melaporkan kasut sukan tercemar. Dapatan ini mendorong usaha saringan yang lebih meluas dan penelitian lebih rapi terhadap kontena perkapalan yang dikaitkan dengan kawasan perindustrian di Banten.

Bagi memulihkan keyakinan, A.S. menggunakan kuasa yang membolehkannya mewajibkan pensijilan import bagi produk dan wilayah tertentu. Penghantaran udang dan bunga cengkih dari beberapa bahagian Indonesia kini perlu mengemukakan sijil bebas radioaktif sebelum dibenarkan masuk. Kementerian Kelautan dan Perikanan Indonesia mengimbas kontena eksport dan mengeluarkan sijil yang dipersetujui bersama pengawal selia A.S. Pasukan petugas menyenaraihitamkan syarikat yang didapati positif, termasuk PT Bahari Makmur Sejati dan PT Natural Java Spice. Syarikat tersebut boleh kembali berdagang selepas memperoleh pengesahan daripada pihak ketiga yang bertauliah. Wilayah seperti Jawa dan Lampung dikategorikan dalam senarai kuning yang memerlukan pemeriksaan lebih ketat.

Indonesia melaporkan bahawa eksport udang ke A.S. telah disambung semula dengan saringan yang lebih ketat. Pegawai berkata ratusan kontena telah diimbas dan lebih seratus diluluskan untuk belayar. A.S. kekal sebagai destinasi terbesar bagi udang Indonesia, maka kedua-dua kerajaan sedang berusaha memastikan perdagangan terus berjalan sambil mencegah kejadian berulang. Langkah pensijilan, bersama pemantauan sinaran di pelabuhan dan kawalan rapi terhadap kontena perkapalan, bertujuan mengurangkan risiko permukaan tercemar sampai kepada pengguna.

Bagaimana pemeriksa di A.S. dan Eropah mengesan masalah ini

Pelabuhan moden menggunakan pengesan sinaran tetap dan mudah alih untuk mengimbas kontena ketika melalui pintu masuk. Isyarat kecil adalah perkara biasa dan sering tidak berbahaya kerana banyak bahan memancarkan sinaran latar belakang. Apabila penggera berterusan atau melepasi ambang yang ditetapkan, pemeriksa menjalankan pemeriksaan lanjut menggunakan peralatan pegang tangan dan, jika perlu, mengambil sampel daripada kargo atau bahan pembungkusan. Dalam kes di A.S., pemeriksa mengesan pancaran gama daripada dinding kontena dan bahan pembungkusan, kemudian daripada udang sejuk beku yang diproses berhampiran kawasan perindustrian Cikande. Sampel bunga cengkih daripada pengeksport lain ditahan dan diuji sebelum sampai ke rak kedai.

Di seberang Atlantik, pihak berkuasa Belanda mengesan sinaran dalam sebuah kontena yang membawa kasut sukan, sekali gus mencetuskan penarikan balik dan penelitian baharu terhadap penghantaran kasut. Pemeriksaan silang ini menggambarkan satu perkara penting tentang rantaian bekalan moden: kontena tercemar boleh digunakan untuk membawa kargo yang berlainan. Jika kontena itu tidak diasingkan dan dinyahcemar, ia boleh menyebarkan pencemaran surih kepada barangan yang tidak pernah berada di zon insiden asal.

Proses penyahcemaran dan pembendungan di lapangan

Pegawai Indonesia mewujudkan zon terkawal di Cikande untuk memetakan kawasan terjejas dan mengurangkan sinaran kepada paras selamat. Agensi nuklear negara menyisir kawasan itu dengan pengesan mudah alih, menandakan titik panas dan membersihkan permukaan menggunakan kaedah yang sesuai. Sisa daripada proses penyahcemaran dikendalikan melalui laluan khusus dan ditempatkan dalam simpanan sementara di lokasi berkawal. Kerajaan turut menetapkan kawasan kilang keluli sebagai tempat pengasingan barangan dan peralatan tercemar agar tidak memasuki peredaran umum. Kenderaan yang keluar masuk kawasan itu diperiksa bagi mencegah zarah terbawa keluar dari zon tersebut.

Pihak berkuasa berkata penduduk yang tinggal berhampiran kawasan dengan pencemaran tinggi dipindahkan semasa kerja pembersihan. Pasukan kesihatan memeriksa penduduk dan pekerja, mengenal pasti sembilan orang yang menunjukkan pendedahan terukur serta mengesahkan keadaan mereka selepas rawatan dan pemantauan susulan. Pegawai menegaskan bahawa pencemaran itu terbatas pada kawasan perindustrian dan sistem keselamatan makanan kekal utuh. Mereka berkata negara itu sedang berkoordinasi dengan rakan antarabangsa dalam pemantauan dan pelaporan, sementara kawalan pelabuhan akan kekal ketat sepanjang siasatan berlangsung.

Langkah seterusnya untuk pengeksport dan pengimport

Syarikat tidak mengawal setiap faktor dalam rantaian bekalan yang kompleks, tetapi boleh mengurangkan risiko dengan langkah praktikal. Pengeksport berhampiran kawasan industri berat wajar menjalankan imbasan sinaran secara rutin di pintu masuk kilang dan kawasan pemuatan, serta melakukan sapuan permukaan mudah di kawasan pembungkusan jika insiden dilaporkan berhampiran. Rekodkan nombor pengenalan kontena dan elakkan penggunaan semula kontena yang dikaitkan dengan pencemaran sehingga lulus pemeriksaan bebas. Pastikan bungkusan produk kekal tertutup sehingga sejauh mungkin dalam proses pengeluaran, dan kurangkan penyimpanan di luar berhampiran cerobong industri. Minta pembekal dan rakan logistik mengesahkan bahawa besi buruk, palet dan kontena tidak disimpan atau diproses di zon terjejas. Simpan rekod yang membolehkan pengesanan pantas dan latih kakitangan untuk mengenal pasti serta melaporkan penggera sinaran yang tidak dijangka atau label luar biasa yang menandakan kehadiran sumber radioaktif. Jika sesuatu barangan didapati positif, asingkannya, maklumkan pengawal selia negara dan dapatkan panduan sebelum menjalankan sebarang kerja pembersihan atau pelupusan.

Ringkasan

• Polis di Indonesia membuka kes jenayah selepas sesium-137 ditemukan dalam eksport termasuk udang, bunga cengkih dan kasut sukan.
• Penyiasat mengesan pencemaran itu berpunca daripada sebuah kilang keluli di Kawasan Perindustrian Cikande yang melebur besi buruk.
• Lebih 20 kemudahan di dalam dan sekitar kawasan itu didapati positif dan dinyahcemar.
• Sembilan pekerja atau penduduk menunjukkan pendedahan terukur dan menerima rawatan.
• Pencemaran merebak ke bahan pembungkusan dan kontena perkapalan, antara sebab utama barangan daripada kategori berbeza terjejas.
• Ujian A.S. mengukur 68 Bq/kg dalam udang dan 732.43 Bq/kg dalam bunga cengkih, kedua-duanya di bawah paras intervensi FDA sebanyak 1,200 Bq/kg.
• Pegawai berkata tiada risiko kesihatan akut, tetapi memberi amaran tentang pendedahan berulang dalam jangka panjang.
• Indonesia mengetatkan kawalan terhadap besi buruk dan mengarahkan kontena besi buruk tercemar dieksport semula.
• A.S. kini mewajibkan sijil bebas radioaktif bagi udang dan bunga cengkih dari beberapa bahagian Indonesia, manakala syarikat dalam senarai merah tertakluk kepada pemeriksaan tambahan.
• Eksport udang ke A.S. telah disambung semula dengan ratusan kontena diimbas dan lebih seratus diluluskan.
• Indonesia sedang berkoordinasi dengan IAEA dan agensi A.S. serta merancang pemantauan berterusan bagi mencegah kejadian berulang.