Cita-cita Jepun dalam Rel Berkelajuan Tinggi Berdepan Pelbagai Halangan

Impian vs. Realiti

Bayangkan, daripada perjalanan dua jam melalui jalan pergunungan yang berliku, anda dibawa dari Sapporo, bandar utama Hokkaido, ke pusat peranginan ski terkenal dunia, Niseko, hanya dalam masa 25 minit. Kemudahan sebegitu pastinya menjadi impian ramai warga Singapura dan pelancong lain yang menjadikan Niseko taman permainan musim sejuk mereka, dan sepatutnya dapat direalisasikan menjelang 2030. Namun, visi untuk mewujudkan rangkaian pengangkutan lancar ini kini berdepan tempoh pelaksanaan yang lebih panjang, sekali gus menonjolkan cabaran lebih luas yang dihadapi cita-cita rel berkelajuan tinggi Jepun di dalam dan luar negara.

Rangkaian Shinkansen, yang lebih dikenali sebagai kereta api peluru, sekian lama menjadi lambang kehebatan teknologi Jepun. Sejak mula beroperasi pada 1964 menerusi laluan Tokaido yang menghubungkan Tokyo dan Osaka, sistem itu berkembang menjadi antara rangkaian kereta api paling luas dan cekap di dunia. Namun, kelewatan dan halangan baru-baru ini menunjukkan bahawa usaha mengekalkan legasi ini dalam pasaran global yang semakin kompetitif ternyata lebih sukar daripada jangkaan.

Kelewatan Projek Dalam Negara Memberi Kesan kepada Masyarakat

Halangan paling ketara menjejaskan utara Jepun, apabila lanjutan Shinkansen Hokkaido ke Sapporo ditangguhkan lapan tahun, hingga 2038. Pada asalnya dijadualkan siap menjelang tahun fiskal 2030, kelewatan ini mengejutkan masyarakat yang mengharapkan hubungan rel berkelajuan tinggi dapat merancakkan semula ekonomi.

Pemimpin tempatan menyuarakan rasa kecewa mereka. Gabenor Naomichi Suzuki menyifatkan kelewatan itu tidak boleh diterima dan merancang untuk mengemukakan permohonan segera kepada kerajaan bagi menangani kesannya. Kesan berantai sudah dirasai di pekan-pekan sepanjang laluan itu, apabila perniagaan dan pemaju hartanah menyusun rancangan berdasarkan jadual asal. Projek hotel dan komersial berhampiran stesen Hokuto terhenti pada musim luruh lalu, manakala Hotel Monterey Sapporo ditutup pada 2022 dan rancangan pengubahsuaian dibatalkan.

"Sukar untuk meramalkan kesannya terhadap penduduk dan ekonomi kami," kata seorang pekerja dari Hokuto, sambil menegaskan bahawa perbezaan antara menunggu enam tahun dengan 14 tahun mengubah asas pertimbangan pembangunan.

Cabaran geologi dan kekangan bajet dikenal pasti sebagai punca utama kelewatan itu. Kira-kira 76% daripada lanjutan tersebut perlu dibina menerusi terowong di kawasan pergunungan, termasuk terowong utama seperti Toshima (~32.675 km), Oshima (~26.5 km), Teine (~26.5 km) dan Shiribeshi (~18 km). Rintangan teknikal ini terbukti lebih mahal dan memakan masa daripada jangkaan asal.

Projek maglev Chuo Shinkansen turut berdepan cabaran serupa. Projek itu bertujuan menghubungkan Tokyo dengan Nagoya dan akhirnya Osaka. Pada asalnya, perkhidmatan komersial antara Tokyo dan Nagoya dijadualkan bermula pada 2027. Namun, Presiden Central Japan Railway Co, Shunsuke Niwa, mengumumkan pada 2024 bahawa jadual itu tidak lagi dapat dicapai, dan pembukaannya ditangguhkan sekurang-kurangnya hingga 2034. Kira-kira 86% daripada laluan sepanjang 286 km itu perlu dibina menerusi terowong, menambah kerumitan dan kos kepada projek yang sudah pun bercita-cita tinggi.

Kos Sebuah Cita-cita

Pembinaan rel berkelajuan tinggi sememangnya mahal, tetapi skala projek semasa menimbulkan persoalan tentang daya maju ekonominya. Kos asal Shinkansen Tokaido dianggarkan hampir 200 bilion yen, tetapi akhirnya mencecah kira-kira 380 bilion yen. Projek hari ini turut berdepan lonjakan kos yang serupa, ditambah pula dengan cabaran beroperasi di kawasan yang kurang padat penduduk, di mana permintaan penumpang mungkin tidak dapat menampung pelaburan.

Apabila Japan National Railways (JNR) mengembangkan rangkaiannya pada 1970-an ke kawasan yang kurang padat penduduk, andaian yang menyebabkan hutang besar menyumbang kepada penswastaannya pada 1987. Syarikat JR yang diswastakan meneruskan peluasan rangkaian, tetapi lebih bebas untuk mengasingkan laluan yang tidak menguntungkan. Namun, cabaran ekonomi asas masih kekal: pembinaan rel berkelajuan tinggi ke kawasan yang penduduknya jarang memerlukan pelaburan awam besar-besaran dengan pulangan yang tidak menentu.

Persaingan Antarabangsa Semakin Sengit

Ketika Jepun bergelut dengan jadual projek dalam negara, pasaran antarabangsa bagi rel berkelajuan tinggi semakin kompetitif. China muncul sebagai pesaing hebat, dengan giat mengembangkan rangkaian kereta apinya ke seluruh Asia menerusi Inisiatif Jalur dan Jalan. Syarikat China sudah memulakan pembinaan laluan yang menghubungkan Kunming dengan bandar seperti Vientiane dan Bangkok, sedangkan projek Jepun di rantau ini terbantut.

Persaingan paling ketara berlaku di Asia Tenggara, apabila beberapa negara sedang menilai pilihan rel berkelajuan tinggi. Kereta api berkelajuan tinggi Jakarta-Bandung di Indonesia menjadi medan persaingan simbolik antara kepentingan China dan Jepun. Jepun tewas dalam bidaan pada 2015, sebahagiannya kerana berkeras mahukan jaminan pinjaman kerajaan yang ditolak Indonesia. Tawaran China tidak memerlukan sumbangan kewangan daripada kerajaan Indonesia, walaupun projek itu kemudiannya mengalami kelewatan dan lebihan kos, daripada $5.5 bilion kepada $6 bilion.

Walaupun berdepan halangan ini, China terus melaksanakan projek di Laos dan Thailand. Perluasan agresif ini menimbulkan kebimbangan dalam kalangan beberapa pihak serantau bahawa mereka mungkin bergantung kepada pengaruh China. Vietnam, yang berhati-hati terhadap dominasi China, menyatakan minat terhadap teknologi Jepun untuk laluan rel berkelajuan tinggi utara-selatan yang dicadangkan, namun pembiayaannya masih belum pasti.

Bekas Perdana Menteri Shigeru Ishiba baru-baru ini menyorot perkembangan ini di forum International High-speed Rail Association, dengan berkata bahawa rel berkelajuan tinggi berkemungkinan menjadi pemacu pertumbuhan di ekonomi sedang pesat membangun yang mempunyai permintaan tinggi terhadap pengangkutan awam pantas. Beliau menegaskan sistem Shinkansen Jepun merupakan komponen penting dalam pertumbuhan pesat ekonomi negara itu pada 1970-an dan 1980-an.

Kedudukan Strategik dalam Pasaran Kompetitif

Keiichi Kagayama, pegawai korporat di Central Japan Railway Co. (JR Tokai) yang bertanggungjawab terhadap projek antarabangsa, mengakui cabaran peluasan ke luar negara dalam temu bual dengan The Asahi Shimbun. Walaupun telah mengendalikan salah satu teknologi rel berkelajuan tinggi paling canggih di dunia selama 60 tahun, Jepun mencatat kemajuan terhad dalam pasaran antarabangsa.

"Oleh sebab kita perlu memberi perhatian bukan sahaja kepada kawasan sekitar stesen, malah kawasan sepanjang laluan, saya fikir projek ini sukar dilaksanakan dari segi politik," kata Kagayama, menjelaskan kerumitan mengeksport sistem rel Jepun.

Setakat ini, Taiwan merupakan projek Jepun di luar negara yang paling berjaya. Rangkaian Kereta Api Berkelajuan Tinggi Taiwan mula beroperasi pada 2007 dengan reka bentuk kereta api siri N700 JR Tokai. Pada mulanya Taiwan merancang menggunakan piawaian Eropah, tetapi beralih kepada cadangan Jepun selepas gempa bumi kuat melanda pada 1999, sekali gus memperlihatkan kepakaran Jepun dalam teknologi tahan gempa. JR Tokai terus memberikan sokongan untuk naik taraf kemudahan, lanjutan landasan dan stesen baharu.

Impian Amerika Masih Sukar Dicapai

Amerika Syarikat mungkin merupakan pasaran paling mencabar bagi cita-cita rel berkelajuan tinggi Jepun. Projek Texas Central, yang akan menghubungkan Houston dan Dallas menggunakan teknologi Shinkansen, bergelut lebih sedekad untuk mendapatkan pembiayaan dan mengatasi tentangan politik.

Projek itu merancang menggunakan teknologi yang serupa dengan sistem Shinkansen Tokaido Jepun kendalian Central Japan Railway Co. Pada 2018, Japan Bank for International Cooperation dan Japanese Overseas Infrastructure Investment Corporation menawarkan pinjaman sehingga $300 juta kepada projek tersebut. Namun, sokongan kewangan itu terbukti tidak mencukupi untuk meneruskan projek besar berkenaan.

Keadaan bertambah buruk pada November 2024 apabila Japan Overseas Infrastructure Investment Corporation for Transport & Urban Development (JOIN) menarik balik sokongan selepas mencatat kerugian kira-kira 40 bilion yen ($254.24 juta). JR Tokai mengumumkan akan terus memberikan khidmat rundingan teknologi, namun projek itu kekurangan modal yang diperlukan untuk pembinaan.

Halangan kawal selia menambah beban kepada cabaran kewangan. Pada April 2025, Jawatankuasa Kecil Pembiayaan Pengangkutan Dewan Perwakilan Texas membincangkan Rang Undang-Undang Dewan 1402, yang akan menghalang penggunaan dana negeri atau tempatan untuk mengubah suai jalan raya bagi pembinaan rel berkelajuan tinggi. Rang undang-undang itu khusus menyasarkan Texas Central, dengan pihak penentang berhujah bahawa dana awam tidak sepatutnya menyokong projek swasta yang menghadapi tentangan besar daripada pemilik tanah luar bandar.

Andy Gent, yang mewakili Ketua Pegawai Eksekutif Texas Central John Kleinheinz, mempertahankan projek itu di hadapan jawatankuasa kecil berkenaan. Beliau berkata kira-kira 500 rumah berkembar akan terjejas oleh jajaran laluan itu, berbanding 1,100 rumah yang terpaksa dikosongkan akibat projek lebuh raya Houston baru-baru ini. Namun, beliau mengakui projek itu belum mendapat pembiayaan penuh dan hanya 25% daripada hak laluan yang diperlukan telah diperoleh.

Belajar daripada Halangan

Stephen Mattingly, profesor kejuruteraan awam di University of Texas at Arlington, menjelaskan bahawa rel berkelajuan tinggi berdepan cabaran tersendiri di Amerika Syarikat. Negara itu tidak mempunyai kepadatan penduduk dan corak perjalanan antara bandar yang menjadikan sistem sedemikian berdaya maju di tempat lain. Selain itu, corak guna tanah sedia ada dan hak milik hartanah menimbulkan halangan besar untuk memperoleh hak laluan berterusan yang diperlukan bagi rel berkelajuan tinggi sebenar.

Pengalaman di Texas memberikan pengajaran kepada syarikat Jepun yang mahu mengeksport teknologi mereka. Teknologi itu bertaraf dunia, namun model perniagaan perlu disesuaikan dengan keadaan tempatan, termasuk persekitaran kawal selia, mekanisme pembiayaan dan penerimaan awam.

Peluang Baharu Muncul di Sebalik Cabaran

Walaupun berdepan halangan ini, peluang baharu terus muncul. Di Filipina, penggubal undang-undang menghidupkan semula usaha mendorong projek rel berkelajuan tinggi "Bicol Express", dengan cadangan untuk menaik taraf laluan kereta api bersejarah Manila-Bicol menjadi laluan moden dengan tolok piawai yang merentasi lebih 500 kilometer. Projek itu akan memendekkan masa perjalanan dari Metro Manila ke Albay atau Sorsogon daripada 12 jam kepada kira-kira empat jam.

Kajian pada 2015 oleh Japan International Cooperation Agency (JICA) mendapati terdapat pasaran pengangkutan berdaya maju yang boleh menyokong pelaburan jangka panjang dalam sistem rel berkapasiti tinggi di sepanjang koridor tersebut. Laporan mengesahkan kerajaan Jepun menyatakan minat untuk membiayai kajian kebolehlaksanaan projek itu, menandakan momentum baharu selepas pelan rel terdahulu yang disokong China terbatal.

India turut menawarkan potensi pasaran, namun bukan tanpa kerumitan. Jepun bersetuju menyediakan teknologi Shinkansen bagi laluan rel berkelajuan tinggi yang menghubungkan Mumbai dengan Ahmedabad, dengan pembiayaan utama melalui pinjaman mudah Jepun. Pada asalnya, projek itu dijangka menelan kos sehingga $18.6 bilion dan mula beroperasi menjelang 2024. Namun, projek berkenaan tertangguh beberapa tahun dan kosnya meningkat. India mengeluarkan tender untuk 24 set kereta api E5 yang diubah suai pada 2023, tetapi tidak menerima tawaran yang dikemukakan. Kini, India mahukan set E10 untuk dihantar pada 2030-an.

Kerajaan Jepun bersetuju menghadiahkan satu set kereta api E3 dan E5 yang telah tamat jangka hayat kepada India pada 2025, dengan penghantaran dijangka pada 2026. Langkah ini menunjukkan komitmen berterusan terhadap kerjasama itu walaupun berdepan kelewatan dan perubahan keperluan.

Tuntutan Alam Sekitar

Penyokong rel berkelajuan tinggi semakin menekankan manfaat alam sekitar sebagai justifikasi utama untuk meneruskan pelaburan. Perjalanan dengan Shinkansen Tokaido dari Tokyo ke Osaka hanya menghasilkan kira-kira 16% daripada pelepasan karbon dioksida perjalanan setara dengan kereta, sekali gus menjimatkan kira-kira 15,000 tan CO2 setahun. Kelebihan alam sekitar ini semakin penting ketika negara di seluruh dunia mencari strategi penyahkarbonan.

Di forum International High-speed Rail Association, ahli politik dan eksekutif industri kereta api menegaskan bahawa rel berkelajuan tinggi, walaupun mahal dan mengambil masa untuk dibina, merupakan antara kunci masa depan. Pembinaan laluan ini akan menjana pertumbuhan di negara membangun sambil membantu usaha penyahkarbonan.

Sistem Shinkansen sendiri menunjukkan rekod alam sekitar yang mengagumkan sepanjang sejarahnya. Selain mengurangkan pelepasan, kecekapan dan kapasiti rangkaian yang tinggi membantu mengurangkan kesesakan di kawasan bandar Jepun yang padat penduduk, di samping meminimumkan penggunaan tanah berbanding pilihan lain seperti lebuh raya atau peluasan lapangan terbang.

Inovasi Teknologi Diteruskan

Jepun terus meneroka batas teknologi walaupun projeknya tertangguh. Ujian kereta api maglev mencapai kelajuan 603 km/h (375 mph), sekali gus mencatat rekod dunia. Laluan maglev Chuo Shinkansen yang dirancang menyasarkan operasi pada kelajuan 500 km/h, dengan masa perjalanan antara Tokyo dan Osaka dipendekkan kepada hanya 67 minit berbanding dua jam 19 minit pada masa ini.

Penyelidik turut berusaha menangani cabaran teknikal seperti pencemaran bunyi, yang menyukarkan peningkatan kelajuan konvensional. Di kawasan padat penduduk Jepun, bantahan kuat terhadap bunyi Shinkansen mengehadkan paras bunyi operasi kepada kurang daripada 70 dB di kawasan perumahan. Kajian berterusan tertumpu pada usaha mengurangkan bunyi operasi, khususnya fenomena dentuman terowong yang berlaku apabila kereta api melalui terowong pada kelajuan tinggi.

Kebolehpercayaan kekal sebagai ciri utama sistem Jepun. Pada 2016, JR Central melaporkan purata kelewatan setiap kereta api Shinkansen berbanding jadual hanya 24 saat, termasuk kelewatan akibat punca yang tidak dapat dikawal seperti bencana alam. Sistem itu mengekalkan rekod keselamatan cemerlang selama lebih 60 tahun, dengan membawa lebih 10 bilion penumpang tanpa sebarang kematian akibat tergelincir atau perlanggaran.

Langkah Seterusnya

Cita-cita rel berkelajuan tinggi Jepun berdepan landskap rumit yang merangkumi cabaran teknikal, ekonomi dan politik. Projek dalam negara perlu mengimbangi keperluan pembangunan wilayah dengan realiti kewangan, manakala usaha di peringkat antarabangsa perlu disesuaikan dengan pelbagai keadaan pasaran dan tekanan persaingan dari China.

Keiichi Kagayama menegaskan bahawa peluasan ke luar negara penting untuk masa depan industri ini. "Menerusi peluasan ke luar negara, kami mahu meningkatkan lagi mutu kereta api Shinkansen yang beroperasi di Jepun," jelasnya. "Jika kami dapat mewujudkan pasaran baharu, ia akan menjadi insentif kepada pengeluar kereta api yang menyokong operasi Shinkansen untuk melaksanakan pembangunan teknologi."

Sepuluh tahun akan datang akan menguji kemampuan Jepun memanfaatkan keunggulan teknologi dan pengalaman operasinya untuk mengatasi halangan ini. Kejayaan bukan sahaja memerlukan kehebatan kejuruteraan, malah model pembiayaan inovatif, kemahiran diplomatik dalam menangani ketegangan geopolitik dan keluwesan menyesuaikan diri dengan pelbagai pasaran antarabangsa.

Bagi masyarakat di Hokkaido dan tempat lain yang berharap rel berkelajuan tinggi dapat merancakkan ekonomi mereka, kelewatan ini lebih daripada sekadar kesulitan. Ia menjejaskan pembangunan perumahan, pelaburan perniagaan dan corak pengekalan penduduk. Namun, pihak berkepentingan yang melihat hubungan rel sebagai perkara penting demi kemakmuran masa depan tetap bertekad untuk mengatasi halangan ini.

Kesimpulan

• Lanjutan Shinkansen Hokkaido ke Sapporo ditangguhkan dari 2030 ke 2038, menjejaskan rancangan pembangunan ekonomi tempatan.
• Projek maglev Chuo Shinkansen turut berdepan kelewatan, dengan perkhidmatan Tokyo-Nagoya ditangguhkan dari 2027 hingga sekurang-kurangnya 2034.
• China muncul sebagai pesaing utama dalam bidang rel berkelajuan tinggi, dengan agresif mengembangkan rangkaiannya ke seluruh Asia menerusi Inisiatif Jalur dan Jalan.
• Projek Jepun di luar negara berdepan cabaran termasuk pembiayaan, halangan kawal selia dan persaingan daripada pilihan China.
• Projek Texas Central yang menggunakan teknologi Shinkansen terus bergelut dengan isu pembiayaan dan tentangan politik.
• Peluang baharu muncul di Filipina, apabila Jepun menyatakan minat untuk membiayai kajian kebolehlaksanaan projek "Bicol Express".
• Manfaat alam sekitar, termasuk pelepasan karbon yang jauh lebih rendah berbanding perjalanan dengan kereta, kekal sebagai hujah utama bagi pelaburan dalam rel berkelajuan tinggi.
• Jepun terus berinovasi dari segi teknologi, dengan ujian maglev mencapai 603 km/h dan rancangan operasi komersial pada 500 km/h.
• Shinkansen mengekalkan rekod kebolehpercayaan dan keselamatan bertaraf dunia walaupun menghadapi cabaran peluasan rangkaian.
• Pemimpin industri melihat peluasan ke luar negara sebagai perkara penting untuk mendorong penambahbaikan teknologi dalam negara dan memberi insentif kepada pengeluar.