Indonesia Tingkatkan Kempen Rampasan Ladang Sawit dengan Sasaran Tambahan 5 Juta Hektar

Indonesia Tingkatkan Kempen Rampasan Tanah dengan Sasaran 2026

Presiden Prabowo Subianto mengumumkan pada 7 Januari bahawa Indonesia merancang merampas tambahan empat hingga lima juta hektar ladang kelapa sawit pada 2026, memperluas tindakan keras kontroversi yang sudah meletakkan kawasan tanah yang luas di bawah kawalan negara. Berucap pada majlis menuai padi di Jawa Barat, Prabowo berkata pentadbirannya telah mengambil alih 4.1 juta hektar ladang yang beroperasi secara haram di kawasan hutan sepanjang 2025, dengan rampasan yang lebih besar dirancang bagi tahun mendatang.

Pengumuman itu menandakan peningkatan ketara strategi tadbir urus sumber Indonesia di bawah Prabowo, yang meletakkan dirinya sebagai pembela kekayaan negara daripada apa yang disifatkannya sebagai eksploitasi oleh golongan elit dan kepentingan asing. Kempen rampasan itu menyasarkan syarikat kelapa sawit utama serta petani kecil, sekali gus menimbulkan kebimbangan mengenai keselamatan makanan, rantaian bekalan global dan kestabilan pelaburan dalam ekonomi terbesar Asia Tenggara.

Kami telah mengawal, telah mengambil alih empat juta hektar ladang kelapa sawit yang melanggar undang-undang. Betul, pendakwa negara? kata Prabowo pada majlis itu, sambil menyapa pegawai dari Pejabat Peguam Negara. Pada 2026, mungkin kita akan merampas lagi empat atau lima juta hektar.

Indonesia ialah pengeluar minyak sawit terbesar dunia, menyumbang kira-kira 57 peratus pengeluaran global dan 60 peratus eksport. Jumlah keluasan ladang kelapa sawit negara itu ialah 16.8 juta hektar, bermakna rampasan yang dirancang boleh meletakkan hampir separuh daripada semua ladang di bawah penelitian atau kawalan langsung negara.

Pasukan Petugas Diketuai Tentera Mengubah Landskap Kelapa Sawit

Kempen rampasan itu diketuai Pasukan Petugas Kawalan Kawasan Hutan khas yang ditubuhkan pada Januari 2025, dengan keanggotaan terdiri daripada anggota tentera, polis dan pendakwa negara. Menteri Pertahanan Sjafrie Sjamsoeddin menyelia operasi itu, mencerminkan peranan tentera yang semakin meluas dalam tadbir urus ekonomi di bawah pentadbiran Prabowo.

Pasukan petugas itu mempunyai kuasa budi bicara yang luas untuk mengenal pasti ladang yang beroperasi di kawasan hutan tanpa permit sewajarnya, mengenakan denda dan memindahkan pemilikan tanah kepada negara. Sebahagian besar tanah yang dirampas diserahkan kepada Agrinas Palma Nusantara, sebuah syarikat milik negara yang berubah daripada firma perkhidmatan infrastruktur menjadi syarikat kelapa sawit terbesar dunia dari segi keluasan. Setakat ini, kira-kira 1.7 juta hektar ladang yang dirampas telah dipindahkan kepada Agrinas.

Skala operasi itu belum pernah berlaku sebelum ini. Dalam tempoh sembilan bulan sahaja, kerajaan merampas kawasan kira-kira sebesar Switzerland, merangkumi ladang, konsesi perlombongan dan kemudahan pemprosesan. Kempen itu mendapat momentum pada Mac 2025 dengan rampasan 221,000 hektar daripada Duta Palma Group, milik Surya Darmadi, yang pernah menjadi antara lelaki terkaya di Indonesia dan kemudian disiasat atas dakwaan pengubahan wang haram serta rasuah.

Pengarah Utama Agrinas, Agus Sutomo, memberitahu parlimen pada September bahawa sebahagian besar tanah yang luas itu masih belum produktif, dengan kurang daripada separuh ditanami pokok. Portfolio itu merangkumi banyak petak kecil yang secara individu tidak cukup luas untuk diusahakan dengan cekap, sekali gus memerlukan pelaburan besar bagi pemulihan dan peningkatan produktiviti.

Pasukan petugas itu mencadangkan supaya petani dibenarkan terus mengusahakan tanah yang dirampas sebagai pertukaran kepada aturan perkongsian hasil, dengan Agrinas lazimnya mengekalkan 40 hingga 45 peratus hasil sementara petani menerima 55 hingga 60 peratus. Namun, ramai pekebun kecil menolak syarat itu kerana bimbang kehilangan kebebasan dan menganggap pampasan tidak mencukupi bagi puluhan tahun kerja serta pelaburan mereka.

Kami yang menanam pokok itu dan bekerja keras menjaganya, kata Rubahan Hasibuan, petani berusia 48 tahun dari utara Sumatera yang keluarganya dan jiran-jirannya menyaksikan kira-kira 2,000 hektar tanah pertanian dirampas. Kami menolaknya demi mengekalkan kebebasan kami.

Iklan

Gangguan Pasaran Global dan Unjuran Harga

Kempen rampasan itu meresahkan pasaran minyak sawit global, dengan penganalisis meramalkan pengeluaran yang berkurangan boleh mendorong harga naik sepanjang 2026. Eksport minyak sawit Indonesia amat penting bagi rantaian bekalan makanan global, dan sebarang gangguan besar akan menjejaskan harga minyak masak, makanan diproses dan biofuel di seluruh dunia.

Thomas Mielke, pengarah eksekutif firma ramalan Oil World yang berpangkalan di Hamburg, meramalkan pada persidangan industri di Bali bahawa kontrak penanda aras minyak sawit Malaysia boleh meningkat kepada RM5,000 (AS$1,183.71) setan metrik dalam tempoh enam bulan. Dorab Mistry, pengarah Godrej International dari India, berkata kontrak hadapan boleh mencecah RM5,500 setan antara Januari dan Mac jika Indonesia meneruskan rampasan ladang dan melaksanakan rancangan biodiesel B50.

Tekanan harga itu menambah kepada cabaran lain yang dihadapi industri, termasuk hasil yang merosot daripada pokok tua dan usaha penanaman semula yang perlahan. Mielke menjangkakan pengeluaran minyak sawit Indonesia turun kepada 49 juta tan pada 2026 daripada 49.4 juta tan pada 2025, dengan kemerosotan berterusan hingga 2027.

Persatuan Minyak Sawit Indonesia (Gapki) memberikan unjuran yang lebih optimistik, meramalkan peningkatan pengeluaran sebanyak 3 hingga 4 peratus pada 2026, disokong cuaca baik dan pokok baharu yang mula matang. Namun, jurucakapnya, Fadhil Hasan, mengakui kebimbangan mengenai rampasan itu dan menegaskan perlunya penguatkuasaan seimbang supaya kesan terhadap pengeluaran kekal sederhana dan sementara.

Penganalisis Fastmarkets mengunjurkan pengeluaran antara 2 hingga 5 juta tan minyak sawit mentah (CPO) mungkin terjejas akibat ketidakpastian yang meningkat berhubung hak milik tanah. Kerajaan sudah merampas 3.3 juta hektar, dengan 1.5 juta hektar kawasan tanaman kelapa sawit dipindahkan kepada Agrinas, manakala 1.8 juta hektar lagi sedang disahkan.

Ketidakpastian akibat rampasan itu menambah kerumitan kepada rancangan peluasan biodiesel Indonesia yang bercita-cita tinggi. Negara itu menaikkan sasaran campuran biodiesel kepada 40 peratus mulai Februari 2025 dan menyasarkan campuran 50 peratus (B50) menjelang separuh kedua 2026. Kerajaan kemudian mengurangkan pelaksanaan segera kepada B45 bagi 2026, dengan alasan perlu pertimbangan lanjut, namun dasar itu akan terus mengalihkan sejumlah besar minyak sawit daripada pasaran eksport untuk memenuhi keperluan bahan api domestik.

Iklan

Mielke menganggarkan pematuhan kepada mandat B50 memerlukan tambahan 2.2 juta tan minyak sawit untuk pengeluaran biodiesel. Menurut Julian McGill, penganalisis di Glenauk Economics, campuran dengan kandungan biofuel lebih tinggi mungkin memerlukan kenaikan levi sehingga 7.5 peratus berikutan jurang harga yang semakin lebar antara bahan mentah minyak sawit dengan bahan api diesel.

Pemulihan Alam Sekitar Berbanding Ketidaktentuan Ekonomi

Kerajaan Indonesia menggambarkan kempen rampasan itu sebagai langkah yang perlu untuk pemulihan alam sekitar dan pembaharuan tadbir urus. Prabowo menegaskan bahawa operasi berkenaan bertujuan mendapatkan semula sumber negara yang hilang akibat kegiatan haram dan memperbaik pengurusan tanah dalam sektor yang menyaksikan Indonesia kehilangan berjuta-juta hektar hutan sejak beberapa dekad lalu.

Peranan penyahhutanan dalam memburukkan banjir dan tanah runtuh yang mengorbankan lebih 1,000 nyawa di Sumatera pada penghujung 2025 menambah dorongan kepada kempen Jakarta. Aktivis alam sekitar sejak sekian lama mengkritik peluasan kelapa sawit kerana memusnahkan tanah gambut yang kaya dengan karbon serta habitat spesies terancam termasuk orang utan, harimau dan badak sumbu.

Prabowo menyifatkan kempen itu sebagai langkah yang betul dan mulia untuk mempertahankan kepentingan berjuta-juta rakyat Indonesia, sambil menegaskan bahawa kawasan hutan yang luas masih dikuasai secara haram oleh pengusaha perniagaan dan berpotensi menyebabkan kerugian negara mencecah ratusan trilion rupiah jika tidak ditangani.

Namun, kempen itu menimbulkan kebimbangan besar mengenai iklim pelaburan dan kebolehramalan dasar. Bhima Yudhistira Adhinegara, pengarah eksekutif Center of Economic and Law Studies yang berpangkalan di Jakarta, menyifatkan pendekatan itu semakin memperlihatkan ciri ekonomi arahan ala Prabowo.

Kaedah seperti ini mengurangkan minat pelabur, baik dalam sektor perladangan mahupun pemuliharaan, kata Bhima. Ketidakpastian pemilikan dan ancaman penalti retrospektif sudah mula mempengaruhi keputusan pelaburan dalam sektor itu.

Kumpulan industri memberi amaran bahawa dasar rampasan itu mungkin mengehadkan pelaburan dalam pembajaan dan penanaman, dengan pengeluaran mula merosot dalam tempoh dua hingga tiga bulan apabila aktiviti penyelenggaraan terganggu. Gnanasekar Thiagarajan, ketua strategi dagangan dan lindung nilai di Kaleesuwari Intercontinental, berkata bekalan pasti terjejas jika rampasan itu dilaksanakan.

Risiko pengeluaran terjejas lebih teruk daripada yang berani kita katakan sekarang mungkin lebih besar daripada sebaliknya, kata Thomas Mielke pada persidangan di Bali. Ini situasi yang sangat kritikal dan sensitif.

Iklan

Pola Nasionalisme Sumber yang Lebih Luas

Rampasan ladang kelapa sawit itu sebahagian daripada pola penyatuan sumber yang lebih luas merentas sektor komoditi Indonesia. Kerajaan pada masa sama bertindak keras terhadap operasi perlombongan haram, dengan menyasarkan peleburan bijih timah, lombong nikel dan operasi arang batu dengan cara yang serupa.

Dalam sektor perlombongan bijih timah, pasukan petugas yang disokong tentera menjalankan operasi di kepulauan Bangka dan Belitung, menyasarkan kapal korek luar pesisir dan peleburan haram, serta menemukan jentera berat yang ditanam di bawah tanah. Operasi itu menyusuli sabitan terhadap eksekutif PT Timah, firma milik negara yang menguasai sektor berkenaan, kerana menyelia skim rasuah selama beberapa tahun untuk menyeludup bijih timah haram ke dalam rantaian bekalannya.

Walaupun PT Timah terpalit skandal rasuah, kerajaan menyerahkan aset bijih timah yang dirampas kepada syarikat sama untuk diuruskan, dan melantik Restu Widiyantoro, bekas kolonel tentera, sebagai pengarah utamanya. Pemerhati berkata langkah ini mewujudkan pola penyatuan oleh negara dan bukannya pembaharuan sebenar.

Ramai pemerhati berkata ini pada asasnya nasionalisasi dengan nama lain, kata Made Supriatma, felo pelawat di ISEAS-Yusof Ishak Institute yang kajiannya tertumpu pada peranan tentera di Indonesia. Namun risikonya ialah perkara ini tidak diakui sebagai nasionalisasi; Prabowo sebaliknya membingkaikannya sebagai isu penguatkuasaan undang-undang. Semua ini didorong faktor politik; tiada kaitan dengan pertimbangan ekonomi.

Tindakan keras itu mencetuskan reaksi bercampur dalam komuniti perlombongan. Sesetengah penduduk mengalu-alukan penambahbaikan alam sekitar hasil pengurangan perlombongan haram, manakala yang lain kehilangan mata pencarian tanpa pilihan lain. Tiada lagi pekerjaan, kata Ari, pelombong dari Gantung, Belitung Timur. Kehidupan kami semakin sukar; lubang lombong tempat saya bekerja dahulu juga ditutup. Mereka bertindak keras tanpa memikirkan orang kecil yang bergantung pada perlombongan bijih timah.

Dalam sektor kelapa sawit, peruntukan tanah bertindih merupakan perkara biasa, dengan sesetengah kawasan dibenarkan untuk penanaman walaupun masih diklasifikasikan sebagai kawasan hutan. Ramai pengusaha ladang berhujah bahawa mereka mengusahakan tanah yang dibeli atau diserahkan kepada mereka bertahun-tahun lalu di bawah program kerajaan yang menggalakkan penghijrahan dalaman.

Prabowo mendakwa negara telah mendapatkan semula 4 juta hektar kerana petak-petak itu terletak dalam zon hutan, kata Achmad Sukarsono dari firma perunding Control Risks. Tetapi bagaimana perkara ini boleh berlaku? Tanah seluas itu tidak mungkin diambil secara haram oleh syarikat kelapa sawit tanpa kelulusan kerajaan tempatan dan pegawai tentera.

Iklan

Kepentingan Kewangan dan Kesan terhadap Syarikat

Implikasi kewangan kempen rampasan itu besar bagi kerajaan Indonesia dan syarikat yang terjejas. Peguam Negara Sanitiar Burhanuddin mengumumkan pada Disember bahawa kerajaan boleh mengutip kira-kira AS$6.5 bilion dalam bentuk denda daripada syarikat kelapa sawit yang dikaitkan dengan rampasan pada 2025.

Bagi 2026, Burhanuddin mengenal pasti potensi hasil daripada denda pentadbiran berjumlah IDR109.6 trilion (AS$6.54 bilion) bagi sektor kelapa sawit dan IDR32.63 trilion (AS$1.95 bilion) bagi operasi perlombongan dalam kawasan hutan. Pasukan petugas itu sudah mengutip lebih IDR2.34 trilion (AS$139.70 juta) dalam bentuk denda daripada 20 syarikat kelapa sawit dan sebuah syarikat perlombongan nikel.

Mengikut formula yang ditetapkan kerajaan, syarikat perladangan akan dikenakan bayaran AS$1,497 sehektar bagi setiap tahun sejak pembukaan tanah bermula, selain pengecualian lima tahun untuk mengambil kira tempoh yang diperlukan pokok kelapa sawit sebelum mengeluarkan hasil. Ini boleh menyebabkan syarikat berdepan penalti yang lebih besar daripada nilai tanah mereka.

Syarikat kelapa sawit antarabangsa utama sudah menilai pendedahan mereka. Pedagang komoditi pertanian Wilmar International Ltd. yang berpangkalan di Singapura berkata beberapa ribu hektar kawasan ladangnya dijangka terjejas dan pihaknya sedang berbincang dengan pihak berkuasa. IOI Corporation Bhd. yang tersenarai di Malaysia, yang mengendalikan ladang dan kilang kelapa sawit di Kalimantan, akan membuat lebih banyak penilaian risiko sebelum melabur di Indonesia, menurut ketua pegawai eksekutifnya, Lee Yeow Chor.

Kira-kira empat dozen syarikat kelapa sawit telah diarahkan membayar jumlah keseluruhan sekitar AS$560 juta, manakala 22 syarikat perlombongan diarahkan membayar lebih AS$1.7 bilion untuk memulangkan hasil haram kepada negara, menurut angka daripada pejabat peguam negara Indonesia.

Dalam sektor nikel, kerajaan menuntut penalti sekitar 3 trilion rupiah (AS$179 juta) daripada PT Weda Bay Nickel, yang pemegang saham terbesarnya ialah Tsingshan Holding Group dari China, kerana melanggar peraturan di kawasan seluas 148 hektar daripada tapaknya yang berkeluasan 45,000 hektar. Kadar penalti bagi pelombong nikel ditetapkan pada AS$389,000 sehektar, jumlah yang cukup untuk memufliskan banyak syarikat kecil yang masih mendominasi pengeluaran.

Kumpulan industri Gapki menerima aduan daripada anggotanya bahawa hasil tuaian daripada ladang yang dirampas disalurkan sepenuhnya ke akaun Agrinas, manakala bayaran kepada rakan kongsi dibuat lebih 30 hari kemudian, menurut pembentangan tertutup kepada parlimen. Kelewatan bayaran itu menimbulkan masalah aliran tunai bagi syarikat dan petani yang cuba mengekalkan operasi.

Iklan

Sekilas Pandang

• Indonesia merancang merampas tambahan 4-5 juta hektar ladang kelapa sawit pada 2026, selepas merampas 4.1 juta hektar pada 2025
• Pasukan petugas yang disokong tentera mengetuai operasi itu dan memindahkan tanah kepada Agrinas Palma Nusantara milik negara, kini syarikat kelapa sawit terbesar dunia dari segi keluasan
• Penganalisis meramalkan harga minyak sawit boleh meningkat kepada RM5,000-5,500 setan akibat gangguan pengeluaran dan mandat biodiesel
• Kerajaan mengunjurkan potensi denda sebanyak AS$8.5 bilion daripada syarikat kelapa sawit dan perlombongan pada 2026
• Indonesia menghasilkan 57 peratus minyak sawit dunia dan menyumbang 60 peratus eksport, menjadikan rampasan itu penting bagi pasaran dunia
• Kempen itu sebahagian daripada strategi nasionalisme sumber yang lebih luas, turut menyasarkan sektor bijih timah, nikel, arang batu dan galian lain
• Petani kecil berdepan kehilangan kebebasan di bawah aturan perkongsian hasil yang ditawarkan negara
• Kebimbangan pelabur tertumpu pada ketidakpastian dasar dan penalti retrospektif yang mungkin melebihi nilai aset
• Manfaat alam sekitar daripada pengurangan penyahhutanan berbeza dengan risiko ekonomi dan gangguan mata pencarian