China Tingkatkan Pertikaian Perdagangan dengan Jepun Berhubung Bahan Pembuatan Cip dan Unsur Nadir Bumi

Barisan Baharu dalam Perang Semikonduktor

China melancarkan siasatan antipembuangan terhadap bahan penting untuk pembuatan cip dari Jepun, menandakan peningkatan ketara dalam pertikaian perdagangan yang berterusan antara dua ekonomi terbesar Asia. Siasatan itu tertumpu pada diklorosilana, bahan kimia penting untuk menghasilkan lapisan nipis yang digunakan dalam cip logik, memori dan analog. Langkah ini diambil tidak lama selepas pegawai Tokyo secara rasmi membantah pengenaan kawalan eksport baharu yang menyeluruh oleh Beijing.

Menurut kenyataan Kementerian Perdagangan China, siasatan itu dijangka selesai dalam tempoh setahun, namun boleh dilanjutkan enam bulan lagi. Tindakan perdagangan ini bukan berlaku secara terasing. Ia merupakan bab terbaharu dalam kebuntuan diplomatik yang berlarutan sejak awal November, dicetuskan oleh kenyataan kontroversi Perdana Menteri Jepun Sanae Takaichi mengenai status Taiwan.

Masa langkah-langkah ini diambil amat bermakna. Sehari sebelum siasatan diumumkan, Beijing mengumumkan kawalan eksport baharu terhadap barangan yang ditujukan ke Jepun dan berpotensi untuk kegunaan ketenteraan. Perkembangan ini sudah mencetuskan kesan terhadap pasaran kewangan, menekan saham pengeluar kereta utama Jepun, sementara saham yang berkaitan dengan pengeluaran unsur nadir bumi meningkat.

China menyatakan bahawa kawalan eksport dwiguna terbaharunya secara khusus menyasarkan entiti ketenteraan, namun ketidakjelasan peraturan itu telah mewujudkan suasana tidak menentu bagi perniagaan. Syarikat Jepun terpaksa bergegas memahami skop penuh sekatan tersebut, khususnya berkaitan bahan mentah penting yang pasaran utamanya dikuasai China.

Kesan Diplomatik Pertikaian Taiwan

Pertikaian geopolitik yang mendalam mengenai Taiwan menjadi punca utama konflik ekonomi ini. Pada awal November, Perdana Menteri Sanae Takaichi mencadangkan bahawa Tokyo boleh mengerahkan tenteranya jika China menggunakan kekerasan untuk menawan pulau yang mentadbir sendiri itu. Kenyataan tersebut menyimpang daripada pendirian tradisional Jepun yang mengamalkan kekaburan strategik dan mencetuskan reaksi marah serta-merta daripada Beijing.

Pegawai China menuntut Takaichi menarik balik kenyataannya, dengan menyifatkannya sebagai pencabulan prinsip Satu China. Perdana Menteri itu enggan mengalah dan menegaskan bahawa kenyataannya mencerminkan pendirian Jepun yang teguh mengenai keselamatan serantau. Keengganan itu mengakibatkan tindak balas China yang berterusan, daripada bantahan diplomatik di Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu hinggalah peningkatan gerakan ketenteraan di rantau ini.

Ketika mengumumkan kawalan eksport itu, jurucakap Kementerian Perdagangan China secara jelas mengaitkan langkah ekonomi tersebut dengan pertikaian diplomatik berkenaan.

Pemimpin Jepun baru-baru ini membuat kenyataan yang salah mengenai Taiwan, membayangkan kemungkinan campur tangan ketenteraan di Selat Taiwan," kata jurucakap itu. "Kenyataan tersebut berniat jahat dan membawa kesan yang amat memudaratkan.

Kenyataan ini menggambarkan betapa besarnya kepentingan yang dipertaruhkan. Bagi Beijing, isu Taiwan ialah kepentingan teras dan garis merah yang tidak boleh dilanggar tanpa akibat. Bagi Tokyo, keselamatan Taiwan berkait rapat dengan keselamatan wilayahnya sendiri serta kestabilan laluan perkapalan serantau yang menjadi sandaran ekonomi Jepun.

Akhbar ketenteraan China, People's Liberation Army Daily, turut mengukuhkan pendirian keras ini dalam satu ulasan. Penerbitan itu berhujah bahawa langkah berkenaan melindungi keselamatan negara dan membantu membendung trend peningkatan ketenteraan di rantau Asia-Pasifik. Pembingkaian ini menunjukkan Beijing melihat tekanan ekonominya bukan sekadar tindakan balas, tetapi juga alat yang sah untuk mengekalkan kestabilan serantau.

Walaupun ketegangan semakin meningkat, Amerika Syarikat hanya memberikan ulasan terbuka yang terhad mengenai kebuntuan khusus ini. Dalam satu panggilan telefon baru-baru ini, pegawai Jepun dan AS bertukar-tukar pandangan mengenai keadaan serantau dan mengesahkan semula komitmen mereka untuk menyelaraskan tindakan dengan rapat. Namun, ramai penganalisis di Tokyo memerhatikan dengan teliti sama ada Washington akan memberikan sokongan yang lebih nyata sekiranya pertikaian itu terus meruncing.

Bayangan Sekatan Eksport Unsur Nadir Bumi pada 2010

Untuk memahami betapa seriusnya keadaan semasa, kita perlu meninjau kembali tahun 2010. Semasa pertikaian wilayah terdahulu mengenai Kepulauan Senkaku/Diaoyu, China secara berkesan menghentikan eksport unsur nadir bumi ke Jepun selama dua bulan. Walaupun tidak pernah diumumkan secara rasmi sebagai dasar negara ketika itu, sekatan tersebut menimbulkan kekacauan dalam industri pembuatan Jepun.

Unsur nadir bumi ialah sekumpulan 17 logam yang mempunyai sifat magnetik, luminesen dan elektrokimia yang unik. Walaupun namanya begitu, unsur-unsur ini agak banyak terdapat dalam kerak bumi, tetapi sukar dan mahal untuk dilombong serta ditulenkan. Unsur ini merupakan komponen penting dalam pelbagai produk berteknologi tinggi, termasuk bateri telefon pintar, motor kenderaan elektrik, turbin angin dan peluru berpandu berpandu tepat.

Krisis 2010 menjadi amaran kepada industri dan kerajaan Jepun. Sebelum sekatan itu, Jepun bergantung kepada China bagi lebih 90 peratus import unsur nadir buminya. Sekatan mendadak itu mendedahkan kelemahan akibat rantaian bekalan yang tertumpu di tangan pesaing geopolitik. Ia memaksa penilaian semula strategi keselamatan negara yang jauh melangkaui kelengkapan ketenteraan tradisional.

Susulan itu, Jepun memulakan strategi jangka panjang yang mahal untuk mempelbagaikan sumber bekalannya. Kerajaan memberikan sokongan kewangan yang besar kepada konglomerat Jepun bagi mendapatkan kontrak jangka panjang dengan syarikat perlombongan bukan dari China. Antara kisah kejayaan penting ialah kerjasama antara syarikat dagangan Jepun Sojitz, Jogmec milik kerajaan dan syarikat perlombongan Australia Lynas.

Perjanjian ini melibatkan pinjaman dan pelaburan ekuiti bernilai ratusan juta dolar untuk membantu Lynas membina kemudahan pemprosesan di Malaysia. Hari ini, unsur nadir bumi dilombong di Australia, dihantar ke Malaysia untuk ditulenkan, kemudian dihantar ke Jepun untuk pembuatan. Rantaian yang rumit ini menjadi perlindungan penting daripada risiko politik, tetapi kosnya tinggi. Operasi pemprosesan di luar China berdepan peraturan alam sekitar yang ketat dan kos lebih tinggi, menjadikannya sukar bersaing dengan industri China yang berkos rendah dan dikawal selia secara longgar.

Walaupun usaha ini dilakukan, Jepun masih terdedah kuat kepada pengaruh China. Anggaran menunjukkan Jepun masih bergantung kepada China bagi kira-kira 60 hingga 70 peratus import unsur nadir buminya setakat 2024. Selain itu, China hampir memonopoli sepenuhnya pemprosesan unsur nadir bumi berat seperti disprosium dan terbium, yang amat penting untuk magnet berprestasi tinggi dalam aplikasi pertahanan dan kenderaan elektrik.

Cara Kawalan Eksport Dwiguna Berfungsi

Sekatan perdagangan terbaharu berpusat pada konsep barangan "dwiguna". Barangan, perisian atau teknologi ini mempunyai kegunaan awam yang sah, tetapi juga boleh digunakan untuk tujuan ketenteraan. Senarai kawalan eksport China merangkumi lebih 800 barangan sedemikian, termasuk pelbagai bahan kimia, elektronik, penderia dan teknologi pembuatan termaju.

Di bawah peraturan baharu itu, eksport barangan dwiguna ke Jepun pada asasnya dilarang jika bertujuan untuk kegunaan ketenteraan atau berpotensi meningkatkan keupayaan ketenteraan Jepun. Walaupun jurucakap Kementerian Perdagangan China He Yadong cuba meyakinkan perniagaan bahawa "pengguna awam tidak akan terjejas", pelaksanaan praktikal peraturan ini penuh dengan kerumitan.

Dalam industri semikonduktor, misalnya, sempadan antara kegunaan awam dengan ketenteraan sering kabur. Cip termaju yang dihasilkan untuk konsol permainan atau pelayan komersial berpotensi digunakan semula dalam radar ketenteraan atau sistem panduan peluru berpandu. Oleh itu, pengeksport sering perlu membuktikan bahawa produk mereka tidak akan disalurkan kepada pengguna akhir ketenteraan.

Ketidakjelasan tindakan China itu mungkin disengajakan. Dengan mencetuskan kebimbangan tentang bekalan input industri penting yang berterusan, Beijing memberikan tekanan segera kepada kerajaan Jepun tanpa secara jelas mencetuskan perang perdagangan berskala penuh yang boleh menjejaskan ekonominya sendiri.

Penganalisis menyatakan bahawa strategi ini membolehkan China mengenakan tekanan secara terkawal. Jika Jepun akur kepada tuntutan Beijing mengenai Taiwan, aliran barangan boleh diteruskan. Jika tidak, halangan kawal selia boleh diperketat lagi, sekali gus berpotensi menyekat bekalan penting.

Ketua Setiausaha Kabinet Jepun Minoru Kihara mengkritik langkah itu sebagai tidak boleh diterima.

Langkah tersebut hanya menyasarkan negara kami dan jauh menyimpang daripada amalan antarabangsa," kata Kihara kepada wartawan. "Kami akan meneliti dan menganalisis butirannya dengan teliti serta mempertimbangkan tindak balas yang perlu.

Kesan ekonomi kawalan ini boleh menjadi serius. Anggaran umum menunjukkan barangan dwiguna merangkumi bahagian yang besar daripada perdagangan antara kedua-dua negara. Menurut Takahide Kiuchi, ahli ekonomi eksekutif di Institut Penyelidikan Nomura, barangan dwiguna yang diimport dari China berjumlah kira-kira 42 peratus daripada keseluruhan import barangan Jepun dari China.

Kerentanan Ekonomi dan Risiko Rantaian Bekalan

Kesan ekonomi yang berpotensi daripada pertikaian ini jauh melangkaui syarikat tertentu yang secara langsung disasarkan oleh kawalan eksport. Kiuchi dari Nomura menganggarkan bahawa jika sekatan eksport unsur nadir bumi berlarutan selama hanya tiga bulan, kerugian ekonomi Jepun akan mencecah kira-kira 660 bilion yen, sekali gus mengurangkan keluaran ekonomi negara itu sebanyak 0.11 peratus.

Anggaran ini menyerlahkan hubungan saling bergantung dalam pembuatan moden. Gangguan bekalan satu bahan kimia khusus yang kurang dikenali boleh menghentikan barisan pengeluaran kereta, elektronik pengguna dan mesin industri. Sektor automotif, tonggak ekonomi Jepun, amat terdedah kepada turun naik ini.

Selepas pengumuman kawalan eksport itu, saham Toyota Motor Corp jatuh sehingga 3 peratus, penurunan terbesar sejak awal November. Sebaliknya, saham syarikat berkaitan unsur nadir bumi seperti Toyo Engineering Corp melonjak apabila pelabur menjangkakan kemungkinan kekurangan bekalan dan peralihan kepada sumber alternatif.

Kohei Onishi, ahli strategi pelaburan kanan di Mitsubishi UFJ Morgan Stanley, merujuk kepada contoh ketegangan AS-China baru-baru ini.

"Gangguan rantaian bekalan seperti ini, seperti yang dilihat dalam ketegangan AS-China pada 2021-22, mengingatkan pengeluar tentang perlunya mempelbagaikan sumber dan mengurangkan kebergantungan kepada China," kata Onishi.

Kesedaran ini mendorong perubahan asas dalam strategi korporat. Perniagaan semakin bersedia menerima kos lebih tinggi demi ketahanan rantaian bekalan. Trend ini, yang sering disebut sebagai "pengurangan risiko", melibatkan pemindahan pengeluaran dari kawasan yang sensitif dari segi geopolitik, penyimpanan inventori komponen penting yang lebih besar dan pelaburan dalam teknologi kitar semula untuk mendapatkan semula unsur nadir bumi daripada barangan elektronik lama.

Namun, membina rantaian bekalan alternatif ialah usaha jangka panjang. Pembangunan lombong baharu, pembinaan loji penapisan dan pewujudan proses pensijilan boleh mengambil masa sedekad atau lebih. Sementara itu, ekonomi seperti Jepun kekal terdedah kepada tindakan rakan dagang terbesarnya.

Kesesakan Bekalan Unsur Nadir Bumi

Jepun telah mencapai kemajuan dalam mempelbagaikan sumber unsur nadir bumi ringan seperti neodimium dan praseodimium, namun keadaan bagi unsur nadir bumi berat masih tidak menentu. China kini menguasai lebih 90 peratus kapasiti pemprosesan global bagi unsur nadir bumi berat.

Amerika Syarikat menghadapi kerentanan yang sama. Sehingga baru-baru ini, China menguasai 99 peratus pemprosesan unsur nadir bumi berat global. Sebuah kemudahan di Vietnam yang menyediakan sebahagian kapasiti pengasingan telah ditutup akibat pertikaian cukai, sekali gus mengukuhkan kedudukan monopoli China.

Unsur nadir bumi berat amat diperlukan untuk teknologi pertahanan canggih. Sebagai contoh, sebuah jet pejuang F-35 mengandungi lebih 900 paun unsur nadir bumi, manakala kapal selam kelas Virginia menggunakan kira-kira 9,200 paun. Logam ini digunakan dalam pelbagai perkara, daripada magnet kekal dalam motor elektrik hinggalah fosfor dalam paparan radar.

Menyedari kelemahan strategik ini, Amerika Syarikat mula melabur besar-besaran dalam keupayaan domestik. Jabatan Pertahanan telah memperuntukkan ratusan juta dolar kepada syarikat seperti MP Materials dan Lynas Rare Earths untuk membina rantaian bekalan dari lombong hingga magnet di bumi Amerika.

Namun, walaupun dengan pelaburan ini, jurangnya masih besar. MP Materials menjangkakan hanya akan menghasilkan 1,000 tan magnet neodimium-boron-besi menjelang akhir 2025. Sebagai perbandingan, China menganggarkan telah menghasilkan 138,000 tan magnet ini seawal 2018. Merapatkan jurang ini memerlukan pelaburan berterusan dan tekad politik selama bertahun-tahun.

Pertikaian semasa antara China dengan Jepun menjadi peringatan jelas tentang realiti ini. Ia menunjukkan bahawa walaupun perdagangan sering dilihat dari sudut kecekapan dan kelebihan bandingan, perdagangan akhirnya merupakan alat kuasa negara. Penguasaan terhadap galian penting secara langsung memberikan pengaruh dalam hubungan antarabangsa.

Perubahan Pendapat Awam

Menariknya, paksaan ekonomi Beijing mungkin membawa kesan politik yang tidak disengajakan di Jepun. Tindak balas itu nampaknya meningkatkan populariti domestik Takaichi, bukannya menekannya supaya melunakkan pendiriannya.

Tinjauan terbaru yang dijalankan agensi berita Kyodo menunjukkan bahawa 69.9 peratus orang awam menyokong pentadbiran Takaichi, meningkat 5.5 mata peratusan sejak beliau memegang jawatan. Selain itu, 48.8 peratus responden menyokong hak Jepun untuk melaksanakan pertahanan diri kolektif sekiranya Taiwan diserang, berbanding 44.2 peratus yang tidak menyokongnya.

Data ini menunjukkan pendapat awam semakin mengeras. Pengundi Jepun, yang sejak sekian lama berhati-hati terhadap keterlibatan ketenteraan, nampaknya semakin bersedia menyokong pendirian tegas terhadap tindakan buli China. Perubahan ini menyukarkan pertimbangan Beijing kerana ia menunjukkan tekanan ekonomi mungkin mengukuhkan kerajaan yang cuba dipengaruhinya.

Subramania Bhatt, ketua eksekutif firma penyelidikan pasaran China Trading Desk, berkata Beijing telah menggunakan pelbagai bentuk tekanan, daripada industri perikanan hingga budaya pop.

"Semua langkah ini ibarat tusukan kecil yang tajam, bukannya pukulan penentu," kata Bhatt.

China mengembalikan larangan import makanan laut Jepun, membatalkan konsert artis Jepun dan menangguhkan tayangan filem Jepun. Selain itu, kerajaan menasihati rakyatnya supaya tidak melancong ke Jepun atas alasan keselamatan. Anggaran menunjukkan sekatan pelancongan yang dikenakan sendiri ini boleh menyebabkan Jepun kehilangan hasil antara 500 juta hingga 1.2 bilion dolar menjelang akhir tahun.

Walaupun langkah ini menjejaskan sektor tertentu seperti industri pelancongan dan perniagaan hospitaliti, ia tidak mencetuskan panik ekonomi yang meluas sehingga mungkin memaksa perubahan dasar. Sebaliknya, langkah tersebut nampaknya mengukuhkan naratif pencerobohan China yang menguntungkan Takaichi.

Namun, pakar memberi amaran bahawa daya tahan ini ada hadnya. Peningkatan jangka pendek dalam kadar sokongan tidak semestinya membawa kejayaan dasar jangka panjang. Peningkatan perbelanjaan pertahanan untuk menangkis ancaman China memerlukan pilihan belanjawan yang sukar, sama ada melalui pemotongan perbelanjaan program lain atau kenaikan cukai. Langkah berisiko dari segi politik ini boleh menghakis sokongan awam dari masa ke masa.

Konteks Geopolitik yang Lebih Luas

Pertikaian dua hala ini tidak boleh dilihat secara berasingan. Ia berlaku dalam suasana perang dingin teknologi yang lebih luas antara Amerika Syarikat dengan China. Industri semikonduktor menjadi medan pertempuran utama dalam konflik ini, dengan kedua-dua pihak berusaha menyekat akses pihak satu lagi kepada teknologi penting.

Amerika Syarikat telah melaksanakan kawalan eksport ketat terhadap peralatan pembuatan semikonduktor termaju yang ditujukan ke China, dengan matlamat memperlahankan kemajuan teknologi dan ketenteraan Beijing. Sebagai tindak balas, China berusaha menjadikan penguasaannya dalam pemprosesan bahan hiliran, termasuk unsur nadir bumi dan galian penting lain, sebagai senjata.

Jepun terperangkap di tengah-tengah persaingan ini. Sebagai sekutu utama Amerika Syarikat dan kuasa teknologi tersendiri, Tokyo dijangka menyelaraskan tindakannya dengan sekatan Washington. Namun, langkah itu mengundang tindak balas daripada rakan dagang terbesarnya. Dilema ini memaksa Jepun mengimbangi langkah diplomatiknya dengan cermat.

Pengumuman baru-baru ini bahawa Jepun dan Amerika Syarikat telah menandatangani perjanjian untuk mengekstrak unsur nadir bumi di Pasifik merupakan tindak balas langsung terhadap tekanan ini. Perjanjian itu bertujuan mengurangkan kebergantungan kepada bekalan China dan mewujudkan rantaian bekalan yang lebih berdaya tahan bagi negara demokrasi.

William Pesek, penyumbang di Yardeni Research, berhujah bahawa ancaman eksport China akhirnya mungkin memakan diri dengan mendorong negara lain mengurangkan kebergantungan mereka.

"Ancaman eksport sukar ditarik balik kerana ia menjejaskan kepercayaan," kata Pesek.

Apabila sesebuah negara diputuskan daripada sumber penting, negara itu jarang kembali bergantung kepadanya. Kesan gangguan itu kekal dalam ingatan, mendorong penggubal dasar dan eksekutif korporat mengutamakan keselamatan berbanding kos. Dinamik ini menunjukkan strategi semasa China mungkin mencapai matlamat politik jangka pendek, tetapi mengorbankan bahagian pasaran dan pengaruh jangka panjang.

Langkah Seterusnya?

Ketika siasatan terhadap eksport diklorosilana Jepun diteruskan, dunia akan memerhatikan dengan teliti bagaimana China melaksanakan kawalan eksport dwigunanya. Adakah sekatan itu kekal terhad kepada entiti ketenteraan, atau akan diperluas sehingga merangkumi sebahagian besar sektor perindustrian Jepun?

Terdapat petunjuk bahawa China mungkin sedang mempertimbangkan semakan lebih ketat terhadap lesen eksport unsur nadir bumi sederhana dan berat. Langkah sedemikian akan menjadi peningkatan besar memandangkan ekonomi Jepun bergantung pada bahan ini untuk sektor automotif dan elektroniknya.

Jepun pula berkemungkinan meneruskan bantahan diplomatik sambil mempercepat usaha mengurangkan kebergantungan kepada China secara senyap-senyap. Ini termasuk memberikan subsidi kepada syarikat untuk memindahkan rantaian bekalan ke negara lain di Asia Tenggara serta melabur dalam penyelidikan dan pembangunan bahan alternatif.

Masyarakat antarabangsa juga mempunyai peranan. Pertubuhan Perdagangan Dunia (WTO) menyediakan forum untuk menyelesaikan pertikaian perdagangan, walaupun keberkesanannya dalam menangani langkah strategik kuasa besar sering terbatas. Pada 2012, Amerika Syarikat, Jepun dan EU berjaya mencabar sekatan eksport unsur nadir bumi China di WTO. Kes serupa boleh dibawa jika tindakan semasa China dianggap melanggar peraturan perdagangan antarabangsa.

Akhirnya, penyelesaian pertikaian ini berkemungkinan bergantung pada hubungan yang lebih luas antara China dengan Amerika Syarikat. Jika Washington dan Beijing dapat mencapai gencatan dalam isu teknologi dan perdagangan, tekanan terhadap Jepun mungkin reda. Namun, jika persaingan terus meruncing, Jepun mungkin menghadapi masa depan yang memaksanya memilih antara keselamatan ekonominya dengan keselamatan negaranya.

Kesimpulan

• China telah memulakan siasatan antipembuangan terhadap diklorosilana Jepun, bahan penting untuk pengeluaran semikonduktor.
• Pertikaian ini dicetuskan oleh kenyataan Perdana Menteri Sanae Takaichi yang membayangkan Jepun boleh memberikan sokongan ketenteraan kepada Taiwan.
• China telah melarang eksport barangan dwiguna ke Jepun yang boleh meningkatkan keupayaan ketenteraannya.
• Jepun bergantung kepada China bagi kira-kira 60 hingga 70 peratus import unsur nadir buminya, suatu kerentanan yang mula terserlah pada 2010.
• Anggaran ekonomi menunjukkan sekatan unsur nadir bumi selama tiga bulan boleh mengakibatkan kerugian 660 bilion yen kepada Jepun.
• Pengeluar kereta dan syarikat teknologi Jepun berdepan risiko segera, manakala saham perlombongan unsur nadir bumi meningkat.
• Amerika Syarikat dan Jepun telah menandatangani perjanjian untuk mengekstrak unsur nadir bumi di Pasifik bagi mengurangkan kebergantungan kepada China.
• Kadar sokongan terhadap Takaichi meningkat semasa pertikaian ini, dengan hampir separuh orang awam menyokong pendirian ketenteraan mengenai Taiwan.