China Pertahankan Rondaan Rekod di Diaoyu Dao Ketika Ketegangan dengan Jepun Memuncak Susulan Kenyataan Mengenai Taiwan

Kehadiran Maritim Rekod Cetus Krisis Diplomatik

Perairan di sekitar Kepulauan Diaoyu Dao yang dipertikaikan menyaksikan kegiatan maritim China pada tahap yang belum pernah berlaku sebelum ini, dengan kapal Pengawal Pantai China meronda kawasan itu selama 356 hari menjelang akhir 2025, mengatasi rekod terdahulu sebanyak 355 hari yang dicatatkan pada 2024. Kehadiran yang semakin meningkat ini berlaku ketika ketegangan diplomatik antara Beijing dengan Tokyo memuncak, dicetuskan oleh kenyataan kontroversi Perdana Menteri Jepun Sanae Takaichi mengenai kemungkinan campur tangan ketenteraan di Taiwan. Gabungan rondaan maritim pada tahap rekod dan retorik tajam itu menimbulkan kebimbangan tentang kemungkinan ketegangan meningkat dalam salah satu pertikaian wilayah paling bergolak di Asia Timur.

Jurucakap Kementerian Pertahanan Negara China Zhang Xiaogang mempertahankan rondaan itu dengan menyatakan bahawa Diaoyu Dao dan pulau-pulau kecil yang berkaitan dengannya ialah wilayah semula jadi China. Beliau menegaskan bahawa operasi Pengawal Pantai China di perairan itu merupakan langkah yang sah dan menurut undang-undang untuk melindungi hak maritim serta keutuhan wilayah. Zhang memberi amaran kepada Jepun supaya tidak mengambil tindakan yang boleh memburukkan keadaan, sambil menggunakan bahasa keras mengenai akibatnya.

Kami menggesa pihak Jepun supaya menahan diri daripada segi kata-kata mahupun tindakan dan tidak mengambil sebarang langkah yang boleh memburukkan keadaan. Jika tidak, mereka hanya akan mengangkat batu lalu menjatuhkannya ke atas kaki sendiri, kata Zhang.

Kepulauan Diaoyu Dao, yang dikenali sebagai Kepulauan Senkaku di Jepun, terdiri daripada lima pulau kecil dan tiga batuan di Laut China Timur, kira-kira 120 batu di timur laut Taiwan dan 200 batu dari pantai China. Walaupun jumlah keluasan daratnya hanya kira-kira 5.69 kilometer persegi, ciri-ciri geografi yang tidak berpenghuni ini menjadi titik panas dalam hubungan China-Jepun, dengan kedua-dua negara mengemukakan tuntutan kedaulatan berasaskan sejarah dan undang-undang.

Tuntutan Sejarah Bersaing di Laut China Timur

Pendirian rasmi China, yang diperincikan dalam kertas putih 2012, menegaskan bahawa Diaoyu Dao ialah wilayah semula jadi China sejak zaman purba. Beijing merujuk rekod sejarah yang bermula sejak Dinasti Ming (1368-1644), termasuk penerbitan 1403 "Pelayaran Mengikut Bayu Ekor" yang mengandungi catatan terawal yang diketahui mengenai nama kepulauan itu. Pegawai China merujuk peta dan dokumen dari abad-abad berikutnya yang meletakkan kepulauan itu di bawah bidang kuasa China, khususnya sebagai sebahagian daripada wilayah pentadbiran Taiwan semasa Dinasti Qing.

Menurut dokumen China, utusan empayar yang dalam perjalanan ke Ryukyu (Okinawa moden) lazimnya menggunakan Diaoyu Dao sebagai penanda navigasi. Sempadan antara wilayah China dengan Ryukyu dicatatkan sebagai Hei Shui Gou (Palung Okinawa hari ini), yang terletak antara Chiwei Yu dengan Pulau Kume. China berhujah bahawa sempadan maritim ini jelas memisahkan wilayah kedaulatan China daripada tanah asing.

Sudut Pandang Jepun Mengenai Kedaulatan Wilayah

Jepun mengemukakan naratif sejarah yang jauh berbeza. Kementerian Luar Negeri Jepun berpendirian bahawa Kepulauan Senkaku ialah terra nullius, iaitu wilayah yang tidak dituntut di bawah undang-undang antarabangsa, ketika Jepun memasukkannya ke dalam wilayahnya pada Januari 1895. Tokyo berhujah bahawa tinjauan teliti tidak menemukan sebarang bukti penguasaan oleh negara lain sebelum tempoh itu, menjadikan tindakan Jepun memasukkan kepulauan tersebut sah di bawah rangka kerja undang-undang antarabangsa yang berkuat kuasa ketika itu.

Selepas Perang Dunia II, Perjanjian Keamanan San Francisco meletakkan Kepulauan Senkaku di bawah pentadbiran Amerika Syarikat sebagai sebahagian daripada Okinawa. Jepun melihat langkah itu sebagai pengesahan semula bahawa kepulauan tersebut sebahagian daripada wilayah Jepun. Perjanjian Penyerahan Semula Okinawa 1972 antara Amerika Syarikat dengan Jepun memulangkan hak pentadbiran ke atas kepulauan itu kepada Jepun, yang dirujuk Tokyo sebagai bukti tambahan kedaulatan Jepun yang berterusan dalam susunan antarabangsa pascaperang.

Pegawai Jepun turut merujuk hakikat bahawa China tidak mempertikaikan kedaulatan Jepun ke atas kepulauan itu selama kira-kira 75 tahun selepas ia dimasukkan ke dalam wilayah Jepun pada 1895. Jepun menegaskan bahawa minat China terhadap kepulauan itu hanya muncul pada 1970-an apabila tinjauan menunjukkan kemungkinan terdapat simpanan minyak dan gas asli di dasar laut sekitarnya, sekali gus mencadangkan bahawa tuntutan itu didorong kepentingan ekonomi dan bukannya hak sejarah.

Daripada Pertikaian Kedaulatan kepada Krisis Taiwan

Peningkatan ketegangan semasa melangkaui kepulauan itu sendiri dan kini berkait rapat dengan dinamika keselamatan serantau yang lebih luas, khususnya berhubung Taiwan. Pada 7 November 2025, Perdana Menteri Jepun Sanae Takaichi memberitahu sebuah jawatankuasa parlimen bahawa serangan ketenteraan China terhadap Taiwan boleh dianggap sebagai "situasi yang mengancam kelangsungan hidup" Jepun, yang berpotensi mencetuskan hak Jepun untuk melaksanakan pertahanan diri kolektif bersama sekutunya, Amerika Syarikat.

Kenyataan itu menandakan penyimpangan ketara daripada pendekatan kekaburan strategik tradisional Jepun mengenai Taiwan. Beijing mentafsirkannya sebagai campur tangan langsung dalam urusan dalaman China dan pelanggaran prinsip satu China. Tindak balas pihak berkuasa China pantas dan tegas, dengan Kementerian Luar Negeri menyatakan "tentangan keras" dan mengemukakan bantahan tegas kepada Jepun.

Naib Menteri Luar China Sun Weidong memanggil Duta Jepun ke China Kenji Kanasugi untuk menyampaikan bantahan serius, sambil menegaskan bahawa isu Taiwan terletak pada teras kepentingan teras China. Sun berkata Taiwan ialah wilayah suci China dan cara menyelesaikan isu Taiwan hanya boleh ditentukan oleh rakyat China, tanpa campur tangan mana-mana kuasa luar.

Isu Taiwan terletak pada teras kepentingan teras China dan merupakan garis merah serta batas bawah yang tidak boleh disentuh, kata Sun kepada duta Jepun semasa bantahan itu.

Konfrontasi Tentera dan Pengawal Pantai Semakin Memuncak

Geseran diplomatik itu tercermin melalui peningkatan kegiatan maritim dan udara di sekitar kepulauan yang dipertikaikan. Insiden baru-baru ini melibatkan kapal pengawal pantai dan aset ketenteraan kedua-dua negara, sekali gus menimbulkan kebimbangan tentang kemungkinan peningkatan ketegangan secara tidak sengaja. Menurut sumber Jepun, kapal Pengawal Pantai China berada di perairan sekitar Kepulauan Senkaku selama 158 hari berturut-turut pada 2024, satu rekod, dan tempoh itu berlanjutan hingga 2025.

Konfrontasi mutakhir semakin kerap dan berbahaya. Dalam satu insiden, kapal pengawal pantai China dan Jepun berdepan dalam kebuntuan berhampiran kepulauan yang dipertikaikan. Pengawal Pantai China menyatakan pihaknya telah menghalau sebuah bot nelayan Jepun dari kawasan itu dan mengambil "langkah kawalan yang perlu", manakala Jepun mendakwa pihaknya memintas dan mengusir dua kapal China yang menghampiri sebuah bot nelayan Jepun.

Lebih membimbangkan, pencerobohan ruang udara menambah dimensi baharu kepada konfrontasi itu. Satu insiden berisiko tinggi berlaku apabila sebuah helikopter China dan sebuah pesawat awam Jepun memasuki ruang udara yang dipertikaikan berhampiran kepulauan tersebut. China menuduh Jepun mencetuskan pertembungan itu apabila sebuah pesawat awam Jepun "menceroboh secara haram" ruang udara China, menyebabkan sebuah helikopter yang berlepas dari kapal Pengawal Pantai China mengejarnya keluar. Namun, Jepun mendakwa sebuah helikopter pengawal pantai China melanggar ruang udara Jepun, menandakan pencerobohan keempat oleh China.

Amerika Syarikat: Kekaburan Strategik dalam Pakatan yang Rumit

Amerika Syarikat berada dalam kedudukan yang rumit dalam pertikaian ini, mengimbangi pakatan keselamatannya dengan Jepun dan hubungannya yang kompleks dengan China. Sejak pentadbiran Nixon, dasar Amerika Syarikat mengekalkan sikap berkecuali mengenai persoalan kedaulatan kepulauan itu, dengan berulang kali menyatakan bahawa Amerika Syarikat tidak mengambil pendirian tentang negara mana yang mempunyai tuntutan undang-undang lebih kukuh.

Namun, dasar Amerika Syarikat sejak 1972 menetapkan bahawa Perjanjian Keselamatan Amerika Syarikat-Jepun 1960 meliputi kepulauan itu. Artikel 5 perjanjian tersebut mengikat Amerika Syarikat untuk "menghadapi ancaman bersama" sekiranya berlaku serangan bersenjata ke atas "wilayah di bawah Pentadbiran Jepun." Perbezaan antara kedaulatan dengan pentadbiran ini membolehkan Washington mengelak daripada memihak dalam pertikaian undang-undang itu, sambil meyakinkan Jepun tentang komitmen keselamatannya.

Pentadbiran Amerika Syarikat mutakhir semakin menegaskan komitmen keselamatan tersebut. Pada 2014, Presiden Obama menjadi presiden Amerika Syarikat pertama yang menyatakan secara terbuka bahawa Artikel 5 meliputi Kepulauan Senkaku. Pentadbiran Trump dan Biden sama-sama mengulangi pendirian ini, dengan Presiden Biden mengesahkan "komitmen teguh terhadap pertahanan Jepun di bawah Artikel 5 perjanjian keselamatan kita, yang meliputi Kepulauan Senkaku."

Pendirian Amerika Syarikat ini mewujudkan dinamika yang rumit, kerana rondaan China dilihat bertujuan memanfaatkan perbezaan antara kedaulatan dengan kawalan pentadbiran dengan menunjukkan kehadiran pentadbiran Beijing sendiri di perairan itu. Kemungkinan sesuatu insiden melibatkan Amerika Syarikat disebabkan komitmen perjanjiannya dengan Jepun menambah satu lagi lapisan bahaya kepada keadaan yang sudah pun bergolak.

Kepentingan Strategik Melangkaui Kepulauan Kecil

Penganalisis berkata pertikaian Senkaku/Diaoyu kini jauh lebih penting daripada nilai intrinsik kepulauan itu sendiri. Kawasan itu kecil, tidak berpenghuni dan mempunyai sumber ekonomi yang disahkan pada tahap terhad. Namun, kepentingannya meningkat disebabkan tiga dimensi yang saling berkait: nilai simbolik, kegunaan politik domestik dan dinamika persaingan antara China dengan Jepun.

Dari segi simbolik, kepulauan itu menjadi lambang rungutan sejarah yang lebih mendalam dan kebanggaan nasional. Bagi China, pertikaian itu melambangkan penentangan terhadap pengembangan kuasa Jepun sejak akhir abad ke-19 dan menguji keupayaan China mempertahankan kepentingannya terhadap pesaing sejarah. Bagi Jepun, mengekalkan kawalan ke atas kepulauan itu dianggap penting untuk memelihara keutuhan wilayah daripada tindakan yang dilihat Tokyo sebagai paksaan China.

Dari sudut domestik, pertikaian itu memenuhi tujuan politik bagi kedua-dua pihak. Pendirian tegas mengenai kedaulatan mendapat sokongan kelompok nasionalis dan boleh digunakan untuk menunjukkan kekuatan dalam hal ehwal antarabangsa. Di China, Parti Komunis menggunakan isu itu untuk mengukuhkan imej nasionalisnya dan mengalihkan perhatian daripada cabaran dalam negeri. Di Jepun, tindak balas keras terhadap pencerobohan China mendapat sambutan baik daripada pengundi yang bimbang tentang keselamatan serantau.

Kepulauan itu juga menjadi tumpuan gerakan persaingan dalam bidang ketenteraan, diplomatik dan undang-undang. Setiap rondaan, bantahan dan kenyataan menjadi sebahagian daripada persaingan berterusan untuk memperoleh kelebihan relatif. Dinamika "dilema keselamatan" ini, apabila langkah pertahanan satu pihak dianggap sebagai tindakan ofensif oleh pihak lain, menimbulkan tekanan untuk terus meningkatkan ketegangan walaupun wilayah yang dipertikaikan itu mempunyai nilai intrinsik yang terhad.

Kesan Serantau dan Risiko Masa Depan

Pertikaian Diaoyu/Senkaku tidak berlaku secara terasing, sebaliknya merupakan sebahagian daripada corak ketegangan maritim yang lebih luas di Asia Timur. Pertikaian serupa berlaku antara Jepun dengan Korea Selatan mengenai Takeshima/Dokdo, antara Jepun dengan Rusia mengenai Wilayah Utara, serta antara China dengan beberapa negara Asia Tenggara mengenai kepulauan di Laut China Selatan. Pertindihan pertikaian ini mewujudkan persekitaran keselamatan yang kompleks, di mana insiden setempat boleh mencetuskan konfrontasi serantau yang lebih luas.

Hubungan dengan Taiwan menambah satu lagi lapisan kerumitan. Ketika Beijing meningkatkan tekanan ke atas Taiwan, termasuk mengadakan latihan ketenteraan secara berkala berhampiran pulau itu, kedudukan Jepun yang hanya 110 kilometer dari Taiwan menjadikannya medan hadapan yang berpotensi dalam sebarang konflik. Kenyataan Takaichi mengenai kemungkinan campur tangan Jepun dalam krisis Taiwan menonjolkan senario ini dengan lebih jelas, sekali gus meningkatkan taruhan yang dirasakan dalam pertikaian Diaoyu/Senkaku.

Amaran terbaru China kepada rakyatnya mengenai perjalanan ke Jepun, termasuk nasihat supaya tidak belajar di sana, menandakan peningkatan luar biasa ke dalam ranah ekonomi dan sosial. Langkah-langkah ini boleh memberi kesan ketara terhadap universiti dan perniagaan Jepun, menunjukkan kesediaan Beijing menggunakan pengaruh di luar saluran ketenteraan dan diplomatik.

Penganalisis memberi amaran bahawa gabungan kehadiran maritim yang meningkat, retorik yang lebih tegas dan kegiatan ketenteraan yang semakin meluas mewujudkan keadaan berbahaya yang boleh menyebabkan peningkatan ketegangan secara tidak sengaja. Dengan kedua-dua pihak mengerahkan kapal dan pesawat yang semakin canggih ke kawasan itu, risiko perlanggaran atau salah perkiraan semakin meningkat. Kejayaan China dan Jepun yang terhad dalam membangunkan mekanisme pengurusan krisis berkesan bagi insiden di laut atau udara menyebabkan kedua-dua pihak terdedah kepada peningkatan pantas daripada insiden taktikal kepada krisis strategik.

Langkah Meredakan Ketegangan dan Menyelesaikan Pertikaian

Walaupun keadaan semasa tegang, pakar mengemukakan beberapa langkah untuk menguruskan pertikaian itu. Langkah membina keyakinan boleh merangkumi talian hotline antara pasukan maritim, peraturan penglibatan yang dipersetujui bagi pertemuan di perairan yang dipertikaikan, serta latihan tindak balas bencana bersama untuk membina kerjasama praktikal. Langkah sedemikian tidak akan menyelesaikan pertikaian asas mengenai kedaulatan, tetapi boleh mengurangkan risiko peningkatan ketegangan secara tidak sengaja.

Pembangunan bersama sumber di perairan sekitar merupakan satu lagi ruang berpotensi untuk kerjasama. Pada 2008, China dan Jepun mencapai persetujuan secara prinsip untuk meneroka gas dan minyak bersama di kawasan yang dipertikaikan, namun pelaksanaannya terbantut selepas menerima kritikan dalam negeri di China. Menghidupkan semula aturan sedemikian boleh mewujudkan insentif ekonomi untuk kerjasama sambil mengetepikan persoalan sukar mengenai kedaulatan.

Penyelesaian pertikaian undang-undang melalui timbang tara atau pengadilan antarabangsa secara teori masih boleh dilakukan, tetapi sukar dari segi politik. Jepun secara umum menolak pengadilan pihak ketiga, kemungkinan kerana bimbang keputusan yang tidak memihak kepadanya boleh melemahkan pendiriannya. Penolakan China terhadap keputusan timbang tara 2016 mengenai Laut China Selatan menunjukkan minat yang terhad terhadap mekanisme undang-undang antarabangsa dalam pertikaian wilayahnya.

Akhirnya, kemajuan yang bermakna memerlukan kepimpinan politik di Beijing dan Tokyo yang sanggup mengimbangi naratif nasionalis dengan kestabilan serantau serta kerjasama ekonomi. Memandangkan tekanan domestik semasa di kedua-dua negara, kepimpinan sedemikian kelihatan tidak mungkin dalam masa terdekat, menandakan pertikaian Diaoyu/Senkaku akan terus menjadi sumber ketegangan berpanjangan di Asia Timur pada masa hadapan.

Perkara Utama

• Kapal Pengawal Pantai China meronda perairan Diaoyu Dao selama 356 hari pada 2025, mencatat rekod baharu kehadiran maritim di sekitar kepulauan yang dipertikaikan
• Jurucakap Kementerian Pertahanan China Zhang Xiaogang mempertahankan rondaan itu sebagai sah dan menurut undang-undang, sambil menggesa Jepun supaya menahan diri
• Ketegangan memuncak susulan kenyataan Perdana Menteri Jepun Sanae Takaichi mengenai kemungkinan campur tangan ketenteraan jika berlaku krisis Taiwan
• China menuntut kedaulatan berasaskan sejarah sejak Dinasti Ming, manakala Jepun berhujah kepulauan itu ialah terra nullius ketika dimasukkan ke dalam wilayahnya pada 1895
• Amerika Syarikat berkecuali mengenai kedaulatan tetapi mengesahkan perjanjian keselamatannya dengan Jepun meliputi kepulauan itu di bawah pentadbiran Jepun
• Insiden baru-baru ini termasuk konfrontasi pengawal pantai, pencerobohan ruang udara dan kehadiran maritim China selama 158 hari berturut-turut pada 2024
• Pertikaian itu mempunyai dimensi simbolik, politik domestik dan persaingan yang melangkaui nilai ekonomi intrinsik kepulauan tidak berpenghuni itu
• China mengeluarkan nasihat perjalanan dan pengajian yang memberi amaran kepada rakyatnya tentang lawatan ke Jepun, menandakan tekanan ekonomi selain langkah diplomatik dan maritim
• Penganalisis memberi amaran tentang peningkatan risiko ketegangan secara tidak sengaja, meskipun kejayaan membangunkan mekanisme pengurusan krisis masih terhad
• Pertikaian itu saling berkait dengan dinamika keselamatan serantau yang lebih luas, termasuk Taiwan, Laut China Selatan dan konflik wilayah lain