Seni Bina Penguasaan: Bagaimana China Membina Empayar Nikel
Sepanjang dekad lalu, syarikat China membina rantaian bekalan bersepadu secara menegak di Indonesia yang menjadi model penguasaan mineral global. Strategi itu mula dilaksanakan dengan bersungguh-sungguh selepas Indonesia mengharamkan eksport bijih nikel pada 2014, langkah yang memaksa syarikat antarabangsa memproses mineral di dalam negara. Ketika syarikat Barat teragak-agak, firma China bertindak tegas. Tsingshan Group, konglomerat keluli swasta, memasuki pasaran melalui usaha sama dengan Bintang Delapan Group dari Indonesia pada 2009, kemudian memperluas operasinya dengan pantas selepas larangan eksport berkuat kuasa.
Kandungan
Taman Perindustrian Indonesia Morowali (IMIP) muncul sebagai projek utama di bawah Inisiatif Jalur dan Jalan, berkembang daripada kompleks peleburan ringkas menjadi bandar perindustrian yang luas, lengkap dengan pelabuhan khusus, loji janakuasa arang batu dan sistem logistik. Pembiayaan China turut berkembang seiring pelaburan fizikal ini. Antara 2000 hingga 2013, bank dasar seperti Bank Eksport-Import China menyediakan pembiayaan infrastruktur peringkat awal. Selepas 2013, bank perdagangan milik kerajaan menawarkan pinjaman sindiket untuk mengagihkan risiko, sekali gus membolehkan projek lebih kecil dibangunkan dalam taman perindustrian.
Ekosistem pembiayaan yang tidak tersedia kepada pesaing Barat ini membolehkan modal disalurkan dengan pantas serta toleransi risiko yang tinggi. Syarikat China mengkomersialkan teknologi larut lesap asid tekanan tinggi (HPAL), yang menukarkan mendapan laterit gred rendah Indonesia yang banyak kepada mendakan hidroksida campuran (MHP), bahan pendahulu utama untuk bateri kenderaan elektrik. Percubaan Barat menggunakan kaedah pemprosesan serupa di Australia dan Papua New Guinea gagal akibat kos yang melambung, namun kejuruteraan China berjaya. Kini, syarikat China menguasai kira-kira 75 peratus kapasiti penapisan nikel Indonesia dan memiliki sekitar 60 peratus pengeluaran nikel bertapis global.
Nasionalisme Sumber Indonesia dan Perangkap Kebergantungan
Dasar hiliran Jakarta bertujuan memperoleh nilai lebih tinggi daripada rizab nikel negara yang besar, yang mewakili lebih 42 peratus bekalan global. Larangan eksport bijih nikel mentah pada 2020, yang memperkukuh sekatan terdahulu, berjaya menarik pelaburan langsung asing, yang melonjak daripada $3.56 bilion pada 2019 kepada $10.96 bilion menjelang 2022. Hasil eksport nikel meningkat daripada kira-kira $6 bilion pada 2013 kepada hampir $30 bilion pada 2022, sekali gus mewujudkan pekerjaan dan meletakkan Indonesia sebagai pengeluar terbesar dunia.
Namun, kejayaan ini menyembunyikan ketidakseimbangan struktur. Walaupun Indonesia mengawal bahan mentah, firma China mendominasi teknologi pemprosesan, modal dan akses pasaran. Pelombong Indonesia, yang kebanyakannya dimiliki tempatan susulan undang-undang pemilikan nasionalis, perlu menjual bijih kepada pemproses China pada harga kawalan kerajaan yang jauh lebih rendah berbanding kadar antarabangsa. Sementara itu, syarikat China menerima insentif fiskal yang besar, termasuk pengecualian cukai pendapatan selama 15 hingga 20 tahun serta akses kepada arang batu bersubsidi melalui Kewajipan Pasaran Domestik (DMO), yang mengehadkan harga pada $75 setiap tan berbanding harga global yang mencecah $350 setiap tan pada 2023.
Larangan separa bijih nikel sebelum 2020 (apabila permit eksport bijih diberikan kepada syarikat yang menunjukkan kemajuan dalam pembangunan peleburan) dan mendapatkan permit di dalam taman perindustrian sebenarnya sudah memadai untuk mendorong syarikat pemprosesan nikel melabur di Indonesia.
Hasilnya ialah hampir monopoli yang membolehkan firma China meraih sebahagian besar manfaat nilai tambah. Pegawai Indonesia memperoleh kuasa tawar-menawar jangka pendek melalui larangan eksport, tetapi Beijing mengekalkan kuasa struktur jangka panjang. Seorang jurubank yang berpangkalan di Jakarta berkata, larangan eksport separa sebelum 2020, digabungkan dengan permit taman perindustrian, sudah memadai untuk menarik pelaburan tanpa insentif mahal semasa yang manfaatnya terutama dinikmati pemproses China.
Apabila Pasaran Berubah: Krisis di Gunbuster
Kerapuhan model ini terserlah pada 2025 apabila pasaran komoditi menyimpang daripada perancangan strategik. PT Gunbuster Nickel Industry (GNI), kompleks peleburan besar di Sulawesi yang disokong Jiangsu Delong Nickel Industry dari China, berdepan risiko runtuh. Kemudahan itu, yang direka untuk menghasilkan 1.8 hingga 1.9 juta tan metrik besi jongkong nikel setahun, menyaksikan banyak barisan pengeluaran terhenti ketika pemiutang bermesyuarat bagi membincangkan pembiayaan kecemasan. Jiangsu Delong telah menarik diri daripada tiga daripada empat projek utamanya di Indonesia, menanggung kerugian sehingga $300 juta setahun.
Krisis ini berpunca daripada lambakan pengeluaran baharu yang menjunamkan harga nikel global lebih 40 peratus, menukar unjuran keuntungan kepada kerugian. Masalah GNI bertambah buruk akibat infrastruktur yang belum siap, kos elektrik tinggi dan penalti kerana gagal memenuhi tarikh akhir penghantaran. Kemudahan itu menyumbang kira-kira 10 hingga 12 peratus daripada jumlah pengeluaran nikel bertapis Indonesia, bermakna penutupan berpotensinya boleh mengganggu 5 hingga 6 peratus bekalan global.
Tekanan ini turut bertambah akibat perubahan teknologi di China sendiri. Ketika Indonesia bertaruh besar pada bateri kenderaan elektrik yang mengandungi nikel, pengeluar China pantas beralih kepada bateri litium ferum fosfat (LFP), yang tidak mengandungi nikel. Pelaburan BYD sebanyak $1 bilion dalam kilang pemasangan kenderaan elektrik di Indonesia menggunakan teknologi LFP, yang secara langsung bercanggah dengan strategi perindustrian Jakarta yang dipacu nikel. Ketika kimia bateri berasaskan nikel kehilangan bahagian pasaran di China, pengeluar Indonesia berdepan permintaan yang semakin lemah daripada pelanggan utama mereka, tepat ketika lebihan bekalan global memuncak.
Kemusnahan Alam Sekitar dan Pemindahan Komuniti
Ledakan nikel membawa kos alam sekitar dan sosial yang berat, khususnya di Sulawesi dan Maluku. Blok Sorowako milik PT Vale Indonesia, konsesi nikel yang paling lama beroperasi, menyebabkan penebangan hutan secara meluas. Menurut analisis Mighty Earth, operasi Sorowako mencatat kehilangan litupan pokok tertinggi antara lombong nikel di Indonesia, dengan 14,559 hektar dibersihkan antara 2014 hingga 2022. Syarikat itu telah mengenal pasti 14,137 hektar kawasan biodiversiti utama dalam zon yang boleh dilombong, termasuk habitat penting berhampiran Tasik Towuti.
Komuniti setempat berdepan pemindahan dan pencemaran. Di Loeha Raya, petani yang menanam lada putih di tanah pusaka berdepan kegiatan penggerudian tanpa rundingan terlebih dahulu. Pencemaran mata air akibat pemendapan mendapan menyebabkan sebahagian tanah pertanian tidak lagi dapat digunakan.
Kami amat bimbang syarikat itu akan memperluas kegiatan perlombongan di sini. Apabila penerokaan penggerudian dijalankan, orang ramai takut untuk bertani.
Walaupun keputusan Mahkamah Perlembagaan pada 2013 mengiktiraf hutan adat masyarakat Orang Asal, tuntutan hak milik tanah masih tertangguh dalam proses pengesahan, menyebabkan komuniti terdedah kepada peluasan kegiatan.
Infrastruktur pemprosesan itu sendiri menghasilkan pelepasan yang besar. Loji janakuasa arang batu khusus yang dibina untuk membekalkan tenaga kepada peleburan nikel kini merangkumi 23 peratus daripada jumlah kapasiti arang batu Indonesia, dengan lebih banyak loji sedang dibina berbanding yang telah beroperasi. Kajian kesihatan mengunjurkan pencemaran udara daripada kegiatan pemprosesan boleh meningkatkan jumlah kematian tahunan daripada 215 pada 2020 kepada hampir 5,000 menjelang 2030, dengan kos penjagaan kesihatan berkaitan mencecah $3.4 bilion setahun.
Dilema Strategik Washington
Amerika Syarikat berdepan pilihan sukar berhubung nikel Indonesia. Syarikat perlombongan Amerika sebahagian besarnya telah meninggalkan negara itu akibat dasar nasionalisme sumber. Newmont Mining keluar sepenuhnya pada 2016 selepas pertikaian mengenai sekatan eksport, manakala Freeport McMoRan dipaksa melepaskan kawalan majoriti lombong tembaga Grasberg pada 2018. Undang-undang pelupusan mandatori dan peraturan yang sukar dijangka menghalang firma Barat, sedangkan perusahaan China yang disokong kerajaan mampu menyerap turun naik dan menerima margin keuntungan lebih rendah.
Penglibatan Amerika Syarikat kebelakangan ini terbatas dan janggal. Ford Motor Company mengumumkan perkongsian bernilai $4.5 bilion pada 2023 bersama Vale Indonesia dan Huayou Cobalt dari China untuk membina kemudahan HPAL, mencerminkan hakikat bahawa pembuat kereta Barat tidak dapat memperoleh nikel Indonesia tanpa bekerjasama dengan firma China. Ketiadaan perjanjian perdagangan bebas antara Amerika Syarikat dan Indonesia menyebabkan nikel Indonesia tidak layak mendapat kredit cukai kenderaan bersih di bawah Akta Pengurangan Inflasi, manakala sekatan ketat terhadap entiti yang dipengaruhi asing merumitkan lagi akses.
Sesetengah pembuat dasar mencadangkan pembinaan rantaian bekalan alternatif di luar Indonesia, namun langkah ini memerlukan pelaburan yang amat besar serta dasar perindustrian jangka panjang. Yang lain mencadangkan kerjasama langsung dengan Indonesia melalui perjanjian pembelian hasil dan pegangan ekuiti minoriti. Kedua-dua pendekatan memerlukan penyelarasan kerajaan yang berterusan untuk memberikan kepastian peraturan dan pembiayaan kepada firma Amerika Syarikat, namun Washington kini tidak mempunyai strategi yang tersusun untuk mendapatkan akses kepada pembekal nikel terbesar dunia.
Mengeksport Model: Dari Jakarta ke Kinshasa
Walaupun berdepan cabaran di Indonesia, China dilihat bersedia mengulangi model ini di tempat lain. Laporan pelaburan luar negara Beijing 2023 mengenal pasti zon kerjasama ekonomi luar negara sebagai wadah utama peluasan antarabangsa, menggunakan pembangunan infrastruktur dan perindustrian untuk menyokong akses pasaran. Strategi itu kini terlihat dalam pelaburan perlombongan tembaga di Peru dan pemprosesan kobalt di Republik Demokratik Congo (DRC).
Di DRC, firma China menyesuaikan diri dengan kuota eksport kobalt baharu yang mengehadkan eksport kepada 96,600 tan metrik setahun bagi 2026 dan 2027, kira-kira separuh daripada paras 2024. Pengaturan bekalan ini mencerminkan pendekatan Indonesia yang menggunakan instrumen dasar untuk memaksa pemprosesan domestik, sementara syarikat China mengawal rantaian nilai yang terhasil. China juga menggandakan rizab nikel Kelas 1 berketulenan tinggi sejak penghujung 2024, mewujudkan penampan strategik untuk melindungi industri domestik daripada turun naik harga sambil mengekalkan cengkamannya terhadap bekalan global.
Ketika semakin banyak negara mempertimbangkan untuk mencontohi larangan eksport Indonesia bagi menggalakkan pertumbuhan ekonomi tempatan, syarikat China membuktikan keupayaan mereka menyesuaikan diri dan bergerak ke tahap lebih tinggi dalam rantaian nilai di negara sasaran. Mereka membawa modal, teknologi dan kesediaan untuk beroperasi dalam keadaan yang menghalang pelabur Barat. Pengalaman Indonesia menunjukkan bahawa tanpa tadbir urus yang kukuh, perlindungan alam sekitar dan perkongsian yang pelbagai, negara kaya sumber berisiko menukar satu bentuk kebergantungan, iaitu eksport bahan mentah, kepada bentuk yang lain: perindustrian terkawal.
Perkara Utama
- Syarikat China mengawal kira-kira 75 peratus kapasiti penapisan nikel Indonesia dan 60 peratus pengeluaran nikel bertapis global, sekali gus membentuk hampir monopoli melalui taman perindustrian seperti Morowali.
- Larangan eksport Indonesia berjaya menarik pelaburan dan meningkatkan nilai eksport daripada $6 bilion kepada $30 bilion, tetapi mewujudkan kebergantungan struktur pada teknologi, modal dan pasaran China.
- Projek besar yang disokong China berdepan krisis apabila harga nikel merosot 40 peratus dan permintaan beralih kepada bateri litium ferum fosfat (LFP) yang tidak memerlukan nikel.
- Kos alam sekitar termasuk penebangan hutan secara meluas di Sulawesi, pencemaran air yang menjejaskan petani tempatan dan kesan kesihatan yang diunjurkan menyebabkan hampir 5,000 kematian setahun menjelang 2030.
- Amerika Syarikat tidak mempunyai strategi tersusun untuk mendapatkan akses kepada nikel Indonesia. Firma perlombongan Amerika telah keluar akibat nasionalisme sumber, sementara firma China mengukuhkan kedudukan mereka.
- China mengulangi model Indonesia di Republik Demokratik Congo bagi kobalt dan di Peru bagi tembaga, menggunakan taman perindustrian dan pembiayaan yang disokong kerajaan untuk mengawal rantaian bekalan mineral kritikal.
