Kegawatan Pasaran Cetus Siasatan Besar-besaran
Pihak berkuasa Indonesia melancarkan siasatan jenayah menyeluruh terhadap dakwaan manipulasi pasaran dan perdagangan orang dalam, dengan membekukan akaun bank dan sekuriti bernilai keseluruhan Rp 674 bilion (kira-kira $40 juta) milik beberapa firma broker saham. Tindakan penguatkuasaan itu menyusul laporan mengejutkan daripada penyedia indeks global MSCI Inc yang membangkitkan kebimbangan mengenai ketelusan dan mengesyaki transaksi terkoordinasi di Bursa Saham Indonesia (IDX), sekali gus mencetuskan kejatuhan pasaran yang menghapuskan kira-kira $74 bilion nilai bursa itu.
Kandungan
Laporan MSCI yang dikeluarkan ketika kebimbangan mengenai integriti pasaran semakin meningkat itu mencetuskan kejutan dalam sektor kewangan Indonesia. Indeks Komposit Jakarta penanda aras menjunam hampir 7% sejurus selepas itu, mendedahkan kelemahan dalam pasaran modal negara berkenaan. Kesan susulannya cukup serius hingga memaksa beberapa tokoh berprofil tinggi meletak jawatan, termasuk Ketua Pegawai Eksekutif IDX Iman Rachman dan pegawai kanan di Pihak Berkuasa Perkhidmatan Kewangan (OJK), pengawal selia kewangan utama Indonesia.
Brigedier Jeneral Ade Safri Simanjuntak, pengarah jenayah ekonomi khas di ibu pejabat Polis Negara, mengesahkan skop siasatan itu.
Agensi Siasatan Jenayah kini sedang menjalankan siasatan rasmi terhadap perdagangan orang dalam dan amalan perdagangan rekaan dalam pasaran modal.
Skim yang Didakwa: Narada dan Minna Padi
Penyiasat polis menumpukan perhatian kepada dua firma pengurusan aset utama yang disyaki mengatur skim manipulasi melibatkan produk dana bersama dan transaksi pihak berkaitan. Kes-kes itu mendedahkan rangkaian rumit yang dikatakan membolehkan orang dalam mengawal aset pendasar melalui struktur penama dan corak perdagangan buatan.
Kes Narada Asset Management
Di Narada Asset Management, penyiasat menemui petunjuk bahawa aset pendasar bagi produk dana bersama tertentu terdiri daripada saham berkaitan projek yang dikawal orang dalam syarikat melalui rangkaian sekutu yang luas. Pihak berkuasa mengesyaki transaksi itu sengaja disusun untuk mewujudkan tanggapan palsu mengenai permintaan saham, menyebabkan harga pasaran menyimpang ketara daripada asas sebenar syarikat.
Menurut Brig. Jen. Ade Safri, pakar pasaran modal yang dirujuk polis mengesahkan bahawa transaksi antara pihak berkaitan boleh mempengaruhi harga saham dengan ketara dan mengelirukan pelabur tentang minat pasaran sebenar. Permintaan buatan ini merupakan satu bentuk manipulasi pasaran, apabila harga mencerminkan perdagangan terkoordinasi dan bukannya sentimen pelabur semula jadi.
Dalam siasatan Narada, polis telah menyoal 70 saksi dan mendapatkan pendapat pakar daripada pakar pasaran modal. Dua suspek dikenal pasti secara rasmi: MAW, pesuruhjaya presiden firma itu, dan DV, pengarah presiden syarikat sekutu Narada Adikara Indonesia. Pihak berkuasa telah membekukan akaun bernilai kira-kira Rp 207 bilion ($12.3 juta) yang dikaitkan dengan kes ini.
Siasatan Minna Padi
Penyiasat turut menyiasat Minna Padi Asset Management (MPAM) berhubung transaksi terkoordinasi yang disyaki melibatkan saham yang digunakan sebagai aset pendasar produk dana bersama. Skim yang didakwa itu melibatkan akaun dana bersama MPAM dan seorang pemegang saham yang dikenal pasti sebagai ESO, yang memiliki kepentingan dalam syarikat sekutu Minna Padi Investama dan Sanurhasta Mitra.
Polis mendakwa skim itu beroperasi dengan membeli saham syarikat sekutu pada harga yang dibuat rendah, kemudian menjualnya semula kepada dana bersama lain pada harga yang dinaikkan dengan ketara untuk meraih keuntungan haram. Perdagangan berpusing-pusing antara entiti berkaitan ini mewujudkan ilusi kegiatan pasaran, sedangkan hakikatnya kekayaan dipindahkan antara akaun yang dikawal kepentingan asas yang sama.
Siasatan MPAM telah meneliti keterangan 44 saksi serta mendapatkan pandangan pakar undang-undang jenayah dan pasaran modal. Tiga suspek dinamakan: pengarah presiden MPAM, DJ; pemegang saham ESO; dan isteri ESO. Polis telah membekukan 14 subakaun sekuriti yang dikaitkan dengan MPAM dan sekutunya, termasuk enam subakaun dana bersama yang memegang aset di bawah pengurusan berjumlah Rp 467 bilion ($27.8 juta).
Rangka Kerja Kawal Selia dan Pendekatan Penguatkuasaan
Siasatan itu mendorong pengawal selia Indonesia menjelaskan pendirian mereka terhadap manipulasi pasaran, yang lazim disebut di negara itu sebagai "saham goreng". Hasan Fawzi, Anggota Pemangku Lembaga Pesuruhjaya OJK merangkap Ketua Eksekutif Penyeliaan Pasaran Modal, menjelaskan bahawa meskipun istilah itu tidak mempunyai takrif rasmi dalam peraturan, ia merangkumi amalan pembentukan harga tidak normal yang dilarang di bawah Undang-Undang Pasaran Modal No. 8 Tahun 1995.
Undang-undang mentakrifkan dengan jelas manipulasi harga dalam pasaran. Tindakan sedemikian tergolong sebagai kesalahan jenayah.
Perkara 91 Undang-Undang Pasaran Modal secara jelas melarang mana-mana pihak daripada mewujudkan gambaran palsu atau mengelirukan mengenai kegiatan perdagangan, keadaan pasaran atau harga sekuriti. Kerangka undang-undang ini menjadi asas kepada siasatan jenayah dan reformasi kawal selia yang sedang dijalankan.
Pengerusi Pemangku OJK, Friderica Widyasari Dewi, menegaskan bahawa memperkukuh penguatkuasaan terhadap pelanggaran pasaran modal ialah keutamaan utama. Beliau berkata amalan manipulasi terbukti amat menjejaskan pelabur runcit yang mungkin tidak mempunyai alat analisis canggih untuk mengesan pergerakan harga buatan. Beliau berkata demikian semasa Dialog Pasaran Modal di Dewan Utama IDX:
Contoh utama yang akan kami perketat penguatkuasaannya ialah manipulasi transaksi saham, atau istilah yang sering digunakan rakan-rakan ialah 'saham goreng', serta maklumat yang mengelirukan.
Pengarah Pembangunan IDX, Jeffrey Hendrik, mengukuhkan pendirian itu dengan menyatakan bahawa organisasi kawal selia bebas akan mendakwa sebarang kegiatan yang bertujuan memanipulasi harga saham tanpa mengira identiti pelakunya.
Manipulasi pasaran tidak menyasarkan mana-mana kumpulan tertentu. Mana-mana pihak yang memanipulasi harga dalam pasaran melakukan jenayah pasaran modal.
Kemeruapan Pasaran dan Risiko kepada Pelabur Runcit
Kes manipulasi itu menonjolkan kebimbangan lebih luas mengenai kemeruapan pasaran di Indonesia, khususnya berkaitan saham spekulatif yang tidak mempunyai asas struktur yang kukuh. Penganalisis memberi amaran bahawa sekuriti sedemikian boleh menyebabkan Indeks Komposit Jakarta lebih terdedah kepada turun naik mendadak, sekali gus mencetuskan pengambilan untung besar-besaran apabila sentimen negatif timbul.
Fenomena ini sering dikaitkan dengan amalan pendedahan maklumat yang terhad. Lonjakan harga mendadak kadangkala menyusuli seruan pembelian terkoordinasi yang disebarkan melalui saluran media sosial, termasuk hantaran pempengaruh, tanpa disertai maklumat penting mengenai syarikat berkenaan. Contoh terkini melibatkan PT Diamond Citra Propertindo (DADA), yang sahamnya melonjak pada pertengahan Januari selepas Yudo Achilles Sadewa (anak Menteri Kewangan Purbaya Yudhi Sadewa) menulis di media sosial bahawa beliau bermimpi saham itu boleh mencecah Rp 300,000.
Saham itu, yang pada mulanya diniagakan pada Rp 50, seketika mencecah had penolakan automatik atas pada Rp 67 sebelum menjunam ke had bawah dan ditutup semula pada Rp 50 pada hari yang sama. Pengurusan DADA kemudian menyatakan bahawa mereka tidak mengetahui sebarang maklumat penting yang boleh menjelaskan pergerakan harga itu, sekali gus menggambarkan bagaimana spekulasi media sosial boleh mewujudkan herotan pasaran sementara yang tidak berkaitan dengan prestasi korporat.
Hasan Fawzi menjelaskan bahawa OJK tidak akan menyasarkan saham atau kumpulan pemilikan tertentu dalam siasatan manipulasi, sebaliknya hanya meneliti sama ada terdapat unsur jenayah dalam corak perdagangan.
Ini bukan soal saham siapa. Selagi unsur jenayah pasaran modal dipenuhi, kami akan mengambil tindakan. Penguatkuasaan peruntukan dan undang-undang ini merupakan sebahagian daripada pelan tindakan reformasi pasaran modal kami, dan kami akan melaksanakannya.
Siasatan Tambahan dan Reformasi Struktur
Selain kes Narada dan Minna Padi, polis sedang memeriksa sekurang-kurangnya satu lagi firma sekuriti utama. Pihak berkuasa telah menggeledah pejabat PT Shinhan Sekuritas Indonesia di Jakarta Selatan sebagai sebahagian daripada siasatan terhadap dakwaan manipulasi berkaitan tawaran awam permulaan PT Multi Makmur Lemindo (simbol saham: PIPA). Siasatan yang semakin meluas ini menunjukkan kemungkinan wujudnya masalah berleluasa dalam pelbagai segmen infrastruktur pasaran modal Indonesia.
Siasatan itu mendedahkan corak rumit yang melibatkan aset pendasar produk dana bersama yang berasal daripada saham projek dikawal pihak dalaman melalui rangkaian penama dan struktur sekutu. Aturan ini membolehkan orang dalam mengekalkan kawalan berkesan sambil mempersembahkan pelaburan tersebut kepada pelabur yang tidak menyedari keadaan sebenar seolah-olah ia transaksi antara pihak bebas.
Penggiat pasaran membahaskan sama ada saham yang mempunyai kaitan dengan konglomerat utama dan diniagakan pada penilaian yang mungkin melambung turut akan diteliti dengan lebih rapi. Namun, pengawal selia menegaskan bahawa tindakan penguatkuasaan bergantung sepenuhnya pada bukti amalan perdagangan manipulatif, bukannya struktur pemilikan atau ukuran penilaian semata-mata.
Kesimpulannya
- Polis Indonesia membekukan kira-kira $40 juta (Rp 674 bilion) dalam akaun broker ketika menyiasat dakwaan perdagangan orang dalam dan manipulasi pasaran di firma pengurusan aset utama.
- Siasatan itu menyusuli laporan MSCI yang mencetuskan kejatuhan pasaran sebanyak 7% dan kerugian $74 bilion, sehingga mendorong peletakan jawatan di Bursa Saham Indonesia dan Pihak Berkuasa Perkhidmatan Kewangan.
- Penyiasat telah mengenal pasti suspek di Narada Asset Management (Rp 207 bilion dibekukan) dan Minna Padi Asset Management (Rp 467 bilion dibekukan), berkaitan dakwaan perdagangan berpusing-pusing antara entiti sekutu.
- Pengawal selia menjelaskan bahawa "saham goreng" (manipulasi harga) ialah kesalahan jenayah di bawah Undang-Undang Pasaran Modal No. 8/1995, dengan penguatkuasaan menyasarkan amalan perdagangan dan bukannya kumpulan pemilikan tertentu.
- Kes-kes ini menonjolkan risiko kepada pelabur runcit akibat pembentukan harga buatan dan spekulasi yang didorong media sosial, sekali gus mendorong janji untuk memperkukuh pengawasan dan reformasi pasaran.
