Larangan Menyeluruh Berkuat Kuasa
Kuala Lumpur menetapkan pendirian tegas terhadap perdagangan sisa global dengan mengumumkan larangan serta-merta dan menyeluruh terhadap semua import sisa elektronik ketika pihak berkuasa menyiasat dakwaan rasuah dan kemerosotan alam sekitar. Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM) mengisytiharkan bahawa mulai 4 Februari, semua sisa elektronik akan diklasifikasikan semula dalam kategori "larangan mutlak" di bawah peraturan kastam, sekali gus menghapuskan kuasa budi bicara terdahulu yang membolehkan Jabatan Alam Sekitar memberikan pengecualian import.
Kandungan
Ketua Pesuruhjaya SPRM Tan Sri Azam Baki menyampaikan mesej tegas berhubung dasar baharu itu. "Sisa elektronik tidak lagi dibenarkan," katanya, sambil berikrar akan mengambil "tindakan penguatkuasaan tegas dan bersepadu" bagi menghalang penghantaran haram daripada memasuki pelabuhan Malaysia. Keputusan itu dibuat dalam mesyuarat kedua Pasukan Petugas Khas Mengenai Hala Tuju Pengurusan Penguatkuasaan bagi Pengimportan Sisa Plastik dan Sisa Elektronik, yang ditubuhkan untuk menyelaraskan usaha antara agensi membanteras penyeludupan sisa berbahaya.
Larangan itu menandakan perubahan besar berbanding peraturan terdahulu. Di bawah kerangka larangan bersyarat sebelum ini, ketua pengarah Jabatan Alam Sekitar mempunyai kuasa budi bicara untuk meluluskan import sisa elektronik tertentu tertakluk kepada perlindungan alam sekitar. Seksyen 34B Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974 sebelum ini menyediakan laluan pengecualian itu, yang menurut pengkritik membuka ruang kepada penyalahgunaan dan penguatkuasaan yang tidak konsisten.
Kini, kesemua 128 kemudahan pemprosesan sisa elektronik berlesen yang beroperasi di Malaysia dihadkan kepada pengendalian sisa elektronik yang dijana di dalam negara sahaja. Timbalan Menteri Sumber Asli dan Kelestarian Alam, Datuk Seri Huang Tiong Sii, mengesahkan dalam keterangannya di Parlimen bahawa "Malaysia tidak membenarkan pengimportan sisa elektrik dan elektronik untuk diproses di negara ini." Kementerian itu menegaskan Malaysia tidak akan menjadi tapak pelupusan bahan berbahaya yang dijana di luar negara.
Siasatan Rasuah Gegar Agensi Alam Sekitar
Larangan itu diumumkan ketika siasatan rasuah yang semakin meluas telah menjejaskan pegawai kanan Jabatan Alam Sekitar. Minggu lalu, pegawai SPRM menahan dan mereman ketua pengarah jabatan itu serta timbalannya berhubung dakwaan salah guna kuasa dan rasuah dalam pengawasan sisa elektronik. Siasatan itu turut melibatkan pembekuan 16 akaun bank yang mengandungi RM10.2 juta (kira-kira AS$2.6 juta) serta penahanan enam pemilik syarikat yang dipercayai mempunyai kaitan dengan operasi penyeludupan.
Penyiasat mengenal pasti tujuh syarikat berpangkalan di Selangor yang disyaki terlibat dalam perdagangan haram itu. Tindakan tegas tersebut menunjukkan kegagalan sistemik dalam kerangka kawal selia yang membolehkan penghantaran tercemar melepasi kawalan alam sekitar. Dakwaan rasuah itu tertumpu pada permit budi bicara dan mekanisme pengawasan yang hendak dihapuskan sepenuhnya menerusi larangan mutlak baharu.
Pasukan petugas itu menubuhkan Jawatankuasa Penyelarasan Khas Sisa Elektronik yang dipengerusikan oleh Komander Agensi Kawalan dan Perlindungan Sempadan Malaysia (AKPS) Pelabuhan Klang, Timbalan Pesuruhjaya Datuk Nik Ezanee Mohd Faisal. Jawatankuasa itu perlu melaporkan hasil kerja setiap minggu bagi memastikan pengurusan aktiviti penguatkuasaan dilaksanakan secara sistematik. Perubahan struktur itu mencerminkan pengiktirafan bahawa pengawasan yang berpecah-pecah sebelum ini membolehkan penyeludup mengeksploitasi kelompangan antara pihak berkuasa kastam, alam sekitar dan antirasuah.
Rampasan Besar Menunjukkan Skala Perdagangan Haram
Data penguatkuasaan mendedahkan jumlah besar sisa elektronik haram yang cuba dibawa masuk ke Malaysia. Dalam tempoh empat tahun lalu, pihak berkuasa memintas 701 kontena yang disyaki membawa sisa elektronik, dengan setiap kontena dianggarkan mengandungi kira-kira 20 tan metrik bahan berbahaya. Baru-baru ini, pegawai kastam memeriksa lebih 300 kontena perkapalan susulan maklumat daripada Basel Action Network dan mendapati kira-kira satu pertiga daripadanya mengandungi sisa elektronik yang diimport secara haram dari Amerika Syarikat.
Daripada 301 kontena yang ditahan dalam pemeriksaan baru-baru ini, 106 disahkan mengandungi penghantaran sisa elektronik haram. Basel Action Network, yang mentadbir piawaian pensijilan e-Stewards bagi kitar semula bertanggungjawab, memberikan maklumat awal yang mencetuskan pemintasan tersebut. Menteri Alam Sekitar Nik Nazmi Nik Ahmad berkata kira-kira 200 lagi kontena masih diperiksa ketika pihak berkuasa meneruskan penelitian terhadap kargo yang tiba.
Kementerian Dalam Negeri turut mengumumkan kesinambungan "Op Hazard", operasi berterusan yang menyasarkan kegiatan haram berkaitan sisa elektronik dan sekerap logam. Pada 2025 sahaja, pihak berkuasa merekodkan rampasan bernilai sehingga 7 bilion Ringgit Malaysia yang berkaitan dengan operasi haram ini. Kementerian itu mengeluarkan kenyataan tegas bahawa "Malaysia bukan tempat pembuangan sisa dunia," sambil menyifatkan sisa elektronik sebagai "ancaman serius kepada alam sekitar, kesihatan rakyat dan keselamatan negara."
Dinamika Perdagangan Sisa Global
Larangan Malaysia dibuat ketika landskap kawal selia global yang mengawal aliran sisa elektronik sedang berubah. Konvensyen Basel, yang mengawal pergerakan rentas sempadan sisa berbahaya, melaksanakan pindaan berkuat kuasa 1 Januari 2025 yang mengklasifikasikan sisa elektronik dan sekerap berbahaya serta tidak berbahaya di bawah keperluan persetujuan termaklum terdahulu. Ini merupakan kali pertama sisa elektronik tidak berbahaya tertakluk kepada kawalan Konvensyen tersebut.
Amerika Syarikat, yang belum meratifikasi Konvensyen Basel, sebelum ini mengekalkan perjanjian import sahaja dengan Malaysia yang membolehkan negara itu menerima sisa berbahaya dari sumber Malaysia. Namun, peruntukan Basel baharu merumitkan aliran perdagangan songsang kerana negara anggota Konvensyen dilarang berdagang sisa terkawal dengan negara bukan anggota, melainkan terdapat perjanjian dua hala khusus yang memenuhi kriteria perjanjian itu.
Perubahan kawal selia itu menyusuli keputusan China pada 2018 untuk melarang kebanyakan import sisa asing, yang mencetuskan pengalihan besar-besaran aliran sisa elektronik ke negara-negara Asia Tenggara dengan kos pemprosesan lebih rendah dan mekanisme penguatkuasaan yang secara tradisinya lebih lemah. Indonesia turut menolak penghantaran sedemikian, dengan merampas lebih 70 kontena sisa elektronik berbahaya, kebanyakannya dari Amerika Syarikat, di Pulau Batam pada penghujung tahun lalu. Bulan lalu, empat kontena yang mengandungi komputer terpakai, cakera keras dan papan litar dihantar pulang ke pelabuhan Amerika Syarikat.
Kumpulan advokasi alam sekitar telah mendokumentasikan rangkaian penyeludupan meluas yang mengeksploitasi kelompangan kawal selia ini. Basel Action Network menganggarkan Amerika Syarikat sahaja mengeksport kira-kira 32,947 tan metrik sisa elektronik setiap bulan, dengan Malaysia menjadi penerima utama. Sebahagian besar bahan ini dibawa masuk dengan menyamar sebagai barangan elektronik terpakai atau sekerap logam bagi mengelakkan pemeriksaan awal kastam.
Keperluan Alam Sekitar dan Kesihatan Awam
Larangan itu menangani risiko pencemaran yang kesannya melangkaui tapak pelupusan. Sisa elektronik mengandungi bahan toksik berkepekatan tinggi termasuk plumbum, merkuri dan kadmium, di samping bahan pencemar organik kekal seperti kalis api terbromin. Apabila pengitar semula tidak formal menggunakan kaedah kasar seperti pembakaran terbuka atau rendaman asid untuk mendapatkan logam berharga, sebatian ini dilepaskan ke udara, tanah dan saluran air, lalu mewujudkan risiko pengumpulan biologi jangka panjang.
Masyarakat yang tinggal berhampiran kemudahan pemprosesan haram berdepan kadar penyakit pernafasan, kerosakan saraf dan gangguan reproduktif yang lebih tinggi. Kajian terhadap pekerja kitar semula sisa elektronik di Thailand mendapati paras bahan kimia plastik toksik yang tinggi, sekali gus memberikan bukti empirikal tentang bahaya pekerjaan yang turut berlaku dalam sektor kitar semula tidak formal di seluruh Asia Tenggara. Pendedahan kronik kepada bahan ini dikaitkan dengan peningkatan risiko kanser, keguguran dan perkembangan kognitif kanak-kanak yang terbantut.
Malaysia menjana kira-kira 411 juta kilogram sisa elektronik domestik pada 2022, dengan unjuran sebanyak 24.5 juta unit bagi 2025. Negara ini mempunyai infrastruktur kitar semula sisa elektronik isi rumah yang boleh dikatakan paling maju di Asia Tenggara, termasuk perkhidmatan kutipan yang menggunakan pekerja bebas, program insentif wang tunai untuk sisa serta pilihan penghantaran melalui pos bagi kawasan terpencil menerusi kerjasama dengan Pos Malaysia. Pengkritik liberalisasi import berhujah bahawa kemasukan sisa asing akan melemahkan sistem kutipan domestik ini dengan menurunkan harga dan mengalihkan kapasiti kepada bahan asing, bukannya aliran sisa tempatan.
Kumpulan Advokasi Sambut Baik Langkah Tegas
Organisasi alam sekitar menyokong kuat larangan itu sambil menggesa pelaksanaan penguatkuasaan yang berwaspada. Sahabat Alam Malaysia (SAM) dan Persatuan Pengguna Pulau Pinang (CAP) mengeluarkan kenyataan bersama yang memuji keputusan SPRM. Presiden CAP Mohideen Abdul Kader berkata langkah ini "penting untuk melindungi kesihatan awam dan alam sekitar, serta menyampaikan mesej yang jelas bahawa Malaysia bukan tempat pembuangan sisa."
Presiden SAM Meenakshi Raman menegaskan bahawa penyeludup sebelum ini mengeksploitasi kelompangan kawal selia dan saluran rasuah untuk mengelak sekatan. Beliau memberi amaran bahawa kitar semula yang tidak wajar dan pembakaran terbuka melepaskan bahan pencemar yang mengancam pekerja serta masyarakat sekitar, manakala mikroplastik meresap ke dalam saluran air dan menyebabkan kerosakan ekologi yang meluas.
Sisa elektronik mengandungi logam berat dan bahan toksik yang mengancam pekerja serta masyarakat berhampiran. Pendedahan kronik boleh menyebabkan penyakit pernafasan, risiko kanser jangka panjang dan peningkatan kos penjagaan kesihatan. Menghentikan perdagangan sisa penting demi kesihatan dan keselamatan rakyat Malaysia.
Pengarah Eksekutif Basel Action Network, Jim Puckett, berkata organisasinya akan berusaha memastikan kerajaan Amerika Syarikat bertanggungjawab memulangkan kontena yang dipintas serta meminta pengeksport Amerika bertanggungjawab atas penghantaran palsu. Jabatan Kehakiman sebelum ini mendakwa pengeksport Amerika Syarikat atas kesalahan penipuan apabila syarikat memberikan gambaran palsu tentang pengendalian bahan yang dikumpulkan pada peringkat seterusnya.
Pertimbangan Ekonomi dan Dasar
Pasukan petugas itu pada masa yang sama sedang menilai cadangan moratorium tiga bulan terhadap import sisa plastik, namun perkara ini memerlukan analisis ekonomi tambahan. Kementerian Pelaburan, Perdagangan dan Industri, Jabatan Pengurusan Sisa Pepejal Negara dan SWCorp perlu mengemukakan data terperinci mengenai sumbangan sektor itu kepada ekonomi negara sebelum Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim membuat keputusan muktamad.
Para penyokong berhujah bahawa menyokong pengutip dan pemproses sisa elektronik domestik menawarkan manfaat ekonomi jangka panjang yang lebih besar berbanding menerima bahan asing untuk pemprosesan berskala besar. Apabila analisis kos-faedah menyeluruh mengambil kira perbelanjaan penjagaan kesihatan, kos pemulihan alam sekitar dan kehilangan produktiviti pertanian akibat tanah tercemar, pemprosesan sisa import lazimnya mengakibatkan kerugian ekonomi bersih walaupun membawa hasil kitar semula jangka pendek.
Koalisi Stop Waste Trade Greenpeace Malaysia secara konsisten menolak hujah yang menyokong liberalisasi import, sambil menyatakan pengalaman China menunjukkan bahawa kos pencemaran tidak dapat dikawal walaupun dengan kerangka kawal selia yang canggih. Koalisi itu berhujah bahawa penghadang fizikal akan melindungi pengendali tidak bertanggungjawab daripada pemerhatian penduduk sekitar. Sebaliknya, mereka menggesa perlindungan pemberi maklumat yang lebih kukuh, langkah antirasuah dan kapasiti penguatkuasaan yang dipertingkat, bukannya peningkatan jumlah sisa.
Perkara Utama
- Malaysia mengenakan larangan mutlak serta-merta terhadap semua import sisa elektronik berkuat kuasa 4 Februari, sekali gus menarik balik kuasa pengecualian Jabatan Alam Sekitar sebelum ini
- Larangan itu menyusuli siasatan rasuah besar yang menyaksikan ketua pengarah JAS dan timbalannya ditahan, manakala pihak berkuasa membekukan RM10.2 juta dalam akaun bank berkaitan
- Pegawai kastam baru-baru ini merampas 106 kontena sisa elektronik haram dan telah memintas 701 kontena dalam tempoh empat tahun lalu, kebanyakannya berasal dari Amerika Syarikat
- Kesemua 128 kemudahan sisa elektronik berlesen di Malaysia kini dihadkan kepada pemprosesan sisa elektronik yang dijana di dalam negara sahaja
- Larangan itu selaras dengan pindaan baharu Konvensyen Basel yang berkuat kuasa 1 Januari 2025, yang mengawal pergerakan rentas sempadan sisa elektronik berbahaya dan tidak berbahaya
- Negara jiran, Indonesia, turut menolak sisa elektronik asing dan menghantar pulang empat kontena ke Amerika Syarikat bulan lalu
- Kumpulan alam sekitar memuji langkah itu sambil menggesa penguatkuasaan ketat bagi mencegah penyeludupan melalui penghantaran berlabel palsu yang disamarkan sebagai barangan terpakai
