Pendirian Tegas Tokyo: Pertikaian China-Jepun Berhubung Taiwan dan Pertaruhan Bersejarah Takaichi

Apabila Duta Pemakan Buluh Berangkat

Ribuan peminat yang sebak berkumpul di Zoo Ueno Tokyo bulan lalu untuk mengucapkan selamat tinggal kepada dua penghuni kesayangan yang telah menjadi sebahagian daripada landskap budaya bandar itu. Xiao Xiao dan Lei Lei, sepasang panda gergasi dari China, menaiki penerbangan ke Chengdu, menamatkan tempoh mereka di Jepun dan menandakan kali pertama dalam beberapa dekad negara itu tidak lagi mempunyai haiwan simbolik ini. Kepulangan beruang itu berlaku ketika Beijing mengumumkan bahawa ia mengambil semula panda berkenaan, satu langkah yang membawa makna jauh lebih besar daripada pemulangan haiwan secara rutin. Dalam bahasa diplomasi yang rumit antara kuasa Asia Timur, panda itu sejak sekian lama berperanan sebagai utusan persahabatan berbulu, dengan kehadirannya menjadi petunjuk kehangatan hubungan dua hala.

Keberangkatan mereka mewakili satu lagi medan dalam kempen tekanan China yang meluas terhadap Jepun susulan kenyataan Perdana Menteri Sanae Takaichi mengenai Taiwan. Sejak November, Beijing menggerakkan pelbagai taktik terhadap Tokyo, daripada kawalan eksport dan sekatan pelancongan hinggalah pencerobohan tentera laut dan pembatalan acara kebudayaan. Strategi ini menyerupai apa yang disebut penganalisis keselamatan sebagai peperangan zon kelabu, yang bertujuan melemahkan pihak lawan melalui tekanan berterusan pada tahap rendah, di bawah ambang konflik terbuka. Bagi rakyat Jepun, ketiadaan panda di Zoo Ueno menjadi peringatan nyata bahawa hubungan dengan negara jirannya memasuki fasa baharu yang dingin.

Kenyataan yang Melangkaui Garis Merah Beijing

Kebuntuan semasa tercetus pada 7 November, apabila Takaichi menjawab soalan dalam mesyuarat jawatankuasa belanjawan di Diet Jepun. Perdana menteri itu berkata tindakan ketenteraan China terhadap Taiwan, termasuk senario seperti sekatan laut, boleh dianggap sebagai situasi yang mengancam kelangsungan hidup, menurut istilah undang-undang pertahanan Jepun. Pengelasan undang-undang ini, yang ditetapkan di bawah Akta Keamanan dan Kemerdekaan Jepun serta Penyelenggaraan Keselamatan Negara 2003, membenarkan penggunaan kekuatan tentera dalam pertahanan kolektif apabila serangan terhadap sekutu rapat mengancam kewujudan Jepun sendiri.

Walaupun pemimpin Jepun terdahulu, termasuk bekas Perdana Menteri Shinzo Abe dan bekas Timbalan Perdana Menteri Taro Aso, pernah membuat kenyataan serupa, Takaichi mencipta kelainan apabila menjadi perdana menteri pertama yang sedang memegang jawatan untuk menyuarakan pandangan sedemikian dalam sidang rasmi parlimen. Pegawai China segera menuntut agar kenyataan itu ditarik balik, dengan Menteri Luar Wang Yi mengisytiharkan bahawa Jepun telah melangkaui garis merah. Beijing menyifatkan kenyataan itu sebagai kali pertama sejak 1945 seorang pemimpin Jepun secara terbuka mengemukakan pandangan bahawa krisis Taiwan merupakan krisis Jepun, sambil mengaitkannya secara jelas dengan kemungkinan campur tangan bersenjata.

Xue Jian, konsul jeneral China di Osaka, meningkatkan retorik secara mendadak menerusi hantaran media sosial berunsur ancaman yang ditujukan terus kepada pemimpin Jepun itu.

Leher kotor yang menjulur masuk itu mesti dipenggal.

Hantaran yang diterbitkan pada 8 November itu kemudian dipadamkan, tetapi insiden tersebut memperlihatkan betapa kerasnya tindak balas Beijing. Takaichi kemudian mengakui bahawa kenyataannya melangkaui pendirian rasmi kerajaan, namun beliau enggan menarik balik kata-katanya. Bagaimanapun, beliau menyifatkan senario itu sebagai hipotesis sambil tetap mempertahankan prinsip yang mendasarinya. Perbezaan antara kenyataan spontan dengan dasar rasmi sukar dikekalkan, khususnya kerana kenyataan itu selari dengan reputasi lama Takaichi sebagai tokoh berpendirian keras dalam soal keselamatan di dalam Parti Demokratik Liberal yang memerintah.

Tekanan di Pelbagai Medan

Beijing menyelaraskan kempen merentasi bidang diplomatik, ekonomi, ketenteraan dan kebudayaan. Dari segi diplomatik, China mengemukakan bantahan rasmi kepada Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu dan mengajak sekutunya, Rusia dan Korea Utara, mengecam Jepun. Pada Persidangan Keselamatan Munich pada Februari, Wang Yi membangkitkan sejarah pencerobohan Jepun dalam Perang Dunia Kedua, sambil memberi amaran bahawa golongan haluan kanan jauh cuba menghidupkan semula ketenteraan dan Jepun berisiko memusnahkan dirinya sendiri jika meneruskan haluan itu. Tokyo membalas dengan mengemukakan bantahan rasmi yang tegas melalui saluran diplomatik dan menolak dakwaan itu sebagai tidak tepat dari segi fakta.

Dari segi ekonomi, Beijing menyasarkan sektor yang kesannya paling dirasai. Pihak berkuasa China menggesa rakyatnya supaya mengelakkan perjalanan ke Jepun atas alasan kebimbangan keselamatan. Kesannya serta-merta dan ketara. Ketibaan pelancong China merosot 45 peratus pada Disember berbanding tahun sebelumnya, kepada kira-kira 330,000 orang. Menurut data yang dikeluarkan pihak berkuasa Jepun, perbelanjaan pelancong asing merosot 2.8 peratus kepada AS$45.6 bilion pada suku terakhir 2025, menandakan penurunan tahun ke tahun pertama dalam tempoh lebih empat tahun. Enam rangkaian gedung serbaneka utama Jepun mengunjurkan keuntungan operasi merosot dua digit, memandangkan pembeli China sebelum ini merangkumi kira-kira satu perempat daripada semua pelawat asing dan berbelanja jauh lebih banyak berbanding pelancong lain.

China turut menguatkuasakan semula larangan de facto terhadap import makanan laut Jepun yang baru sahaja ditarik balik beberapa bulan sebelumnya, membatalkan penerbangan di 49 laluan dan menangguhkan tayangan beberapa filem Jepun. Konsert pemuzik Jepun dibatalkan secara mendadak, termasuk satu kejadian apabila penyanyi Maki Otsuki diiringi keluar dari pentas di tengah-tengah persembahan di Shanghai. Malah Pokemon, antara eksport budaya Jepun yang paling dikenali, turut menerima kritikan berhubung acara yang dirancang berhampiran Kuil Yasukuni, tempat memperingati korban perang Jepun termasuk tokoh yang dianggap penjenayah perang oleh China. Acara itu akhirnya dibatalkan.

Dari segi ketenteraan, kapal pengawal pantai China terus berhadapan dengan pihak Jepun berhampiran Kepulauan Senkaku yang dipertikaikan, yang disebut Beijing sebagai Kepulauan Diaoyu. Pihak berkuasa Jepun melaporkan bahawa jet pejuang dari kapal pengangkut pesawat Liaoning milik China mengunci radar pada pesawat Jepun sebanyak dua kali pada Disember. Pada Februari, pihak berkuasa perikanan Jepun merampas sebuah kapal nelayan China dan menahan kaptennya kerana didakwa ingkar arahan pemeriksaan di zon ekonomi eksklusif Jepun, penahanan pertama seumpamanya sejak 2022. Beijing menggesa Tokyo melindungi hak anak kapal, namun insiden itu menyerlahkan risiko penguatkuasaan maritim ketika ketegangan memuncak.

Mandat Pilihan Raya untuk Menentang Tekanan

Daripada tunduk kepada tekanan China, Takaichi memperoleh mandat yang amat kukuh dalam pilihan raya mengejut pada 8 Februari. Parti Demokratik Liberal pimpinannya meraih bahagian kerusi Dewan Rendah terbesar sejak Perang Dunia Kedua, memberikannya modal politik untuk berdepan dengan Beijing mengikut syaratnya sendiri. Tinjauan pendapat menunjukkan kadar kelulusannya sekitar 75 peratus, manakala 55 peratus responden berkata mereka menganggap kenyataannya mengenai Taiwan wajar.

Kemenangan pilihan raya itu mengesahkan keputusannya untuk tidak menarik balik kenyataan kontroversi tersebut. Takaichi berikrar meningkatkan perbelanjaan pertahanan Jepun kepada 2 peratus daripada KDNK, dua tahun lebih awal daripada jadual, serta menyemak strategi keselamatan negara utama menjelang akhir 2026. Semakan ini dibuat kurang daripada empat tahun selepas kemas kini sebelumnya, sekali gus menekankan kemerosotan pesat dalam penilaian keselamatan Jepun. Manifesto pilihan raya LDP menyimpang daripada amalan terdahulu dengan menyatakan secara jelas bahawa keamanan dan kestabilan di Selat Taiwan adalah penting, rujukan langsung yang dielakkan dalam manifesto terdahulu.

Penganalisis berpendapat Beijing mungkin tersalah kira dengan menganggap tekanan ekonomi akan memaksa sebuah gabungan pemerintah yang lemah membuat konsesi. Sebaliknya, kempen tekanan itu kelihatan mengukuhkan kedudukan Takaichi di dalam negara dengan menggambarkannya sebagai pemimpin yang tidak sanggup berkompromi dalam soal keselamatan negara. Kristi Govella dari Pusat Kajian Strategik dan Antarabangsa berkata Takaichi berkemungkinan menggunakan kemenangan itu sebagai modal politik untuk memajukan dasar pertahanan dan ekonomi yang mengukuhkan kedudukan Jepun dalam menghadapi paksaan.

Kerentanan Ekonomi dan Tindak Balas Strategik

Walaupun memperoleh dorongan daripada kemenangan pilihan raya, Jepun terdedah dengan ketara kepada tindakan balas China dari segi ekonomi. Selain kemerosotan sektor pelancongan, Tokyo bimbang akan kemungkinan sekatan terhadap unsur nadir bumi dan mineral penting. China telah mengetatkan kawalan eksport teknologi dwiguna yang berpotensi untuk kegunaan ketenteraan, sekali gus mencetuskan kebimbangan bahawa Beijing mungkin menyekat bekalan bahan yang penting untuk motor kenderaan elektrik dan sistem peluru berpandu.

Jepun telah menghabiskan lebih sedekad mempelbagaikan rantaian bekalan unsur nadir buminya, dengan mengurangkan kebergantungan kepada China daripada kira-kira 90 peratus pada 2010 kepada sekitar 60 peratus pada 2023. Negara itu menyimpan stok bekalan yang mencukupi untuk tempoh 60 hingga 180 hari, menurut ahli ekonomi Barclays. Namun, jika ketegangan semasa berlarutan beberapa bulan, proses pengeluaran boleh mengalami gangguan besar. Semasa krisis Kepulauan Senkaku pada 2010, China mengenakan larangan eksport unsur nadir bumi yang mengambil masa berbulan-bulan untuk diselesaikan.

Geseran ekonomi berlaku ketika Takaichi cuba melaksanakan agenda dalam negeri yang memberi tumpuan kepada usaha meringankan beban inflasi dan pelaburan semikonduktor. Ketua Ahli Ekonomi Barclays, Naohiko Baba, berkata perbelanjaan kerajaan boleh meningkatkan pertumbuhan sebanyak 0.2 hingga 0.3 mata peratusan, namun risiko China masih belum dapat diukur. Kemerosotan pelancongan berpanjangan seperti semasa krisis 2012 boleh mengurangkan kadar pertumbuhan tahun fiskal 2026 sebanyak lebih daripada 0.1 mata peratusan.

Peragaan Kekuatan Ketenteraan di Perairan yang Dipertikaikan

Dimensi ketenteraan pertikaian itu melangkaui isyarat simbolik. Jepun telah mendokumentasikan kejadian kapal perang China berlayar melepasi pulau-pulaunya dan jet pejuang mengunci radar sasaran pada pesawat Jepun. Kapal pengawal pantai China berhadapan dengan kapal Jepun berhampiran Kepulauan Senkaku, sementara Tentera Pembebasan Rakyat mengadakan latihan tembakan langsung di Laut Kuning dan Teluk Bohai.

Geografi meningkatkan kepentingannya. Pulau Yonaguni, wilayah paling barat Jepun, terletak hanya 111 kilometer dari Taiwan. Pulau itu menempatkan kemudahan Pasukan Pertahanan Diri Jepun dan berada berhampiran laluan perkapalan utama. Menteri Pertahanan Jepun Shinjiro Koizumi baru-baru ini mengesahkan rancangan untuk menempatkan peluru berpandu di Yonaguni, langkah yang dikecam China sebagai cubaan sengaja mencetuskan ketegangan serantau.

Rampasan kapal nelayan pada Februari menggambarkan risiko penguatkuasaan maritim. Pihak berkuasa Jepun menahan Kapten Zheng Nianli selepas botnya didakwa melarikan diri daripada pemeriksaan di kepulauan Goto, yang terletak jauh di dalam perairan Jepun yang tidak dipertikaikan. China memberikan reaksi yang agak terkawal dengan menyeru agar keselamatan anak kapal dijamin, namun insiden itu menjadi ukuran suhu hubungan dua hala. Tokyo berikrar akan terus mengambil tindakan tegas terhadap kegiatan menangkap ikan secara haram, sekali gus membuka ruang kepada kemungkinan pertembungan pada masa depan.

Naratif Sejarah dan Perang Diplomatik

Beijing menyulam rungutan sejarah dengan mendalam ke dalam kempen tekanannya pada masa kini. Pada Persidangan Keselamatan Munich, Wang Yi mengaitkan ketegangan semasa dengan pencerobohan Jepun dalam Perang Dunia Kedua, sambil menuduh Takaichi menggalakkan peluasan ketenteraan. Media pemerintah China menerbitkan rencana pengarang menggunakan nama samaran Zhong Sheng, homonim bagi “suara China”, dengan mendakwa kenyataan Takaichi mengandungi petanda berbahaya kebangkitan semula ketenteraan.

Serangan diplomatik itu merangkumi usaha mendapatkan sokongan pihak ketiga. Beijing menghantar surat kepada Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu dengan mendakwa Jepun buat pertama kali sejak kekalahannya pada 1945 menyatakan hasrat untuk campur tangan secara ketenteraan di Taiwan. China turut mengemukakan hujah undang-undang dengan merujuk fasal negara musuh dalam Piagam PBB, dengan mencadangkan bahawa negara anggota pengasas boleh mengambil tindakan ketenteraan secara langsung terhadap bekas negara musuh, termasuk Jepun, jika negara itu melaksanakan dasar agresif. Tokyo menolak dakwaan ini sambil menyatakan bahawa China sebelum ini menyokong resolusi PBB 1995 yang menuntut pemansuhan fasal tersebut.

Pemesejan berasaskan sejarah itu bertepatan dengan sambutan ulang tahun ke-80 kemenangan yang disebut Beijing sebagai kemenangan dalam Perang Rakyat China Menentang Pencerobohan Jepun. Pihak berkuasa China menerbitkan filem yang mendokumentasikan kekejaman perang Jepun sambil memberi amaran bahawa Jepun mesti menghadapi sejarah dengan jujur dan memutuskan hubungan dengan ketenteraan. Sesetengah pengulas China membuat spekulasi bahawa Takaichi mungkin mengunjungi Kuil Yasukuni pada 26 Disember, satu langkah yang akan menambahkan lagi ketegangan.

Pakatan AS dan Perhitungan Serantau

Amerika Syarikat merupakan faktor penting dalam pertelingkahan yang semakin memuncak itu. Presiden Donald Trump memberikan sokongan luar biasa kepada Takaichi sebelum pilihan raya mengejut, manakala Setiausaha Negara AS Marco Rubio mengesahkan hubungan dua hala dengan rakan sejawatannya dari Jepun, Toshimitsu Motegi, pada Persidangan Keselamatan Munich. Namun, penganalisis menyatakan tindak balas AS agak hambar berbanding krisis terdahulu, sekali gus berpotensi menggalakkan China.

Pakar strategi Jepun bimbang kemungkinan berlakunya perjanjian besar antara Washington dengan Beijing yang mungkin mengorbankan kepentingan Jepun. Trump dijadualkan melakukan lawatan negara ke China pada April dan dalam komunikasi terbaharunya dengan Presiden Xi Jinping, beliau menekankan perkembangan positif hubungan AS-China. Dalam panggilan telefon pada November, Xi menegaskan kepada Trump bahawa penyatuan semula Taiwan dengan China merupakan sebahagian penting daripada susunan antarabangsa pascaperang.

Takaichi dijadualkan melawat Washington pada Mac sebelum lawatan Trump ke China, dan beliau berkemungkinan mendapatkan jaminan berhubung komitmen pakatan. Robert Ward dari Institut Antarabangsa bagi Kajian Strategik berkata Tokyo berkemungkinan akan meningkatkan lagi sumbangannya terhadap tanggungan pertahanan yang dikongsi bersama AS bagi memastikan Washington tidak menjauhkan diri daripada rantau ini. Kerajaan Jepun semakin mengutamakan pengukuhan hubungan dengan sekutu dan rakan kongsi AS yang lain, sambil mengurangkan kebergantungan ekonominya kepada China.

Perkara Penting

• Panda China Xiao Xiao dan Lei Lei pulang dari Zoo Ueno di Tokyo ke China, menamatkan diplomasi panda selama 50 tahun dan melambangkan hubungan dua hala yang membeku.
• Kenyataan Perdana Menteri Sanae Takaichi pada 7 November membayangkan bahawa campur tangan ketenteraan Jepun boleh dibenarkan jika China menyerang Taiwan, sekali gus menandakan kali pertama perdana menteri Jepun yang sedang memegang jawatan secara jelas mengaitkan keselamatan Taiwan dengan kelangsungan hidup Jepun.
• China bertindak balas dengan tekanan di pelbagai medan, termasuk kemerosotan 45 peratus dalam pelancongan dari China, larangan import makanan laut, kawalan eksport unsur nadir bumi dan peningkatan kegiatan ketenteraan berhampiran pulau-pulau yang dipertikaikan.
• Takaichi enggan menarik balik kenyataannya dan kemudian memenangi mandat pilihan raya bersejarah pada 8 Februari, dengan Parti Demokratik Liberal pimpinannya memperoleh majoriti terbesar di Dewan Rendah sejak Perang Dunia Kedua.
• Menteri Luar China Wang Yi menuduh Jepun menghidupkan semula ketenteraan pada Persidangan Keselamatan Munich, manakala Tokyo menolak dakwaan itu sebagai tidak tepat dari segi fakta dan mengemukakan bantahan rasmi.
• Jepun merampas sebuah kapal nelayan China pada Februari buat kali pertama sejak 2022 dan menahan kaptennya di perairan yang tidak dipertikaikan berhampiran kepulauan Goto.
• Penganalisis memberi amaran bahawa walaupun ketegangan reda, hubungan berkemungkinan akan berada pada tahap asas yang lebih rendah berbanding sebelumnya, dengan kedua-dua pihak kurang bersedia untuk meredakan ketegangan berbanding ketika krisis terdahulu pada 2010 dan 2012.