Singapura dan Malaysia Mendominasi Kedudukan Sulung Universiti Asia Tenggara, Rantau Ini Muncul sebagai Hab Pendidikan Global

Kemunculan Penanda Aras Serantau

Times Higher Education melancarkan kedudukan pertamanya yang khusus untuk Asia Tenggara, menampilkan landskap akademik yang diterajui Singapura dan Malaysia serta menonjolkan kemunculan pesat rantau ini sebagai pusat penyelidikan dan inovasi global. Diterbitkan pada 11 Mac, penilaian rintis Kedudukan Universiti Asia Tenggara menilai 195 institusi di lapan negara ASEAN dengan menggunakan metodologi ketat yang sama seperti Kedudukan Universiti Dunia THE yang berprestij.

Penilaian sulung itu menyenaraikan 104 universiti yang memenuhi kriteria kelayakan, iaitu sekurang-kurangnya 1,000 penerbitan saintifik yang diindeks dalam Scopus sepanjang lima tahun lalu. Sebanyak 91 institusi lagi menyertai sebagai 'pelapor', dengan mengemukakan data tetapi tidak mencapai ambang penerbitan. Kedudukan itu merangkumi institusi dari Brunei, Kemboja, Indonesia, Malaysia, Filipina, Singapura, Thailand dan Vietnam, sekali gus memberikan perincian yang belum pernah ada sebelum ini bagi rantau yang sering dibayangi dalam penilaian Asia yang lebih luas.

Phil Baty, ketua pegawai hal ehwal global THE, menekankan kepentingan analisis yang tertumpu ini. Jumlah penduduk rantau yang besar, pertumbuhan ekonomi dan perkembangan akademik yang pesat menarik perhatian global, namun kedudukan terdahulu sering mengaburkan pencapaian institusi individu dalam konteks Asia yang lebih luas.

Dengan jumlah penduduk yang begitu besar dan muda, serta pertumbuhan ekonomi yang mengagumkan, Asia Tenggara ialah antara rantau paling dinamik dan paling mendapat perhatian di dunia. Namun, tumpuan global dalam kedudukan itu, malah tumpuan terhadap Asia sekalipun, boleh mengaburkan kadar perubahan luar biasa yang berlaku khususnya di seluruh blok ASEAN.

Dua Tonggak Kecemerlangan Singapura

National University of Singapore dan Nanyang Technological University menduduki dua kedudukan teratas, mengukuhkan status negara kota itu sebagai peneraju akademik rantau ini yang tidak dipertikaikan. NUS menduduki tempat ke-17 dunia, manakala NTU berada di kedudukan ke-31 dunia. Kedua-duanya tergolong dalam kelompok universiti penyelidikan terbaik dunia, sekali gus mewujudkan jurang ketara antara Singapura dengan pesaing serantaunya.

Kedudukan ini mencerminkan pelaburan berterusan selama bertahun-tahun dalam prasarana penyelidikan dan usaha mendapatkan bakat antarabangsa. Berbeza dengan banyak institusi pesaing di seluruh dunia, universiti utama Singapura menjalin hubungan kerjasama dan bukannya persaingan. Presiden Nanyang Technological University menegaskan bahawa institusi itu mengutamakan kerjasama dengan NUS untuk menarik bakat penyelidikan global dan meningkatkan pencapaian pelajar, strategi yang nampaknya membuahkan hasil dari segi kedudukan dan impak penyelidikan.

Kebangkitan Malaysia di Peringkat Serantau

Singapura menduduki puncak, sementara Malaysia menunjukkan keluasan pencapaian yang mengagumkan dalam kelompok teratas. Tujuh universiti Malaysia berada dalam 10 teratas serantau, manakala 18 institusi tersenarai dalam 50 teratas. Universiti Teknologi Petronas mengetuai wakil Malaysia di tempat ketiga, diikuti Universiti Malaya di tempat keempat.

Kehadiran Malaysia yang meluas mencerminkan pendekatan sistematik untuk membina keupayaan penyelidikan di pelbagai institusi, berbanding menumpukan sumber pada satu universiti utama sahaja. Sunway University, Universiti Kebangsaan Malaysia, Universiti Sains Malaysia, Universiti Teknologi Malaysia dan Universiti Utara Malaysia melengkapkan senarai institusi Malaysia dalam 10 teratas. Kesemuanya berada pada kedudukan antara 301 hingga 500 di peringkat global.

Malaysia turut mendahului dalam petunjuk prestasi tertentu. Lincoln University College menduduki tempat pertama di Asia Tenggara bagi prospek antarabangsa, iaitu ukuran yang menilai nisbah kakitangan dan pelajar antarabangsa serta kerjasama penyelidikan. Kekuatan ini sejajar dengan matlamat strategik negara untuk menerima 250,000 pelajar antarabangsa menjelang akhir dekad ini di bawah Pelan Pembangunan Pendidikan, sekali gus meletakkan Malaysia sebagai hab pendidikan serantau.

Pesaing Baharu dari Vietnam dan Thailand

Di luar persaingan dua hala Singapura-Malaysia, kedudukan itu menampilkan prestasi kukuh Vietnam dan Thailand. University of Economics Ho Chi Minh City ialah institusi Vietnam dengan kedudukan tertinggi, iaitu di tempat ke-13, dan mencatat skor kualiti penyelidikan 92.1 daripada 100. Ukuran ini menilai impak sitasi dan pengaruh penyelidikan, meletakkan UEH di belakang hanya dua institusi terkemuka Singapura di rantau ini.

Duy Tan University, sebuah lagi institusi Vietnam, berada di tempat ke-19 dengan skor kualiti penyelidikan 91.9. Secara keseluruhan, Vietnam menempatkan 11 universiti dalam kedudukan itu, dengan tujuh daripadanya berada dalam 50 teratas, termasuk Ton Duc Thang University di tempat ke-21 dan Hanoi Medical University di tempat ke-23. Chulalongkorn University dan Mahidol University dari Thailand berada dalam 15 teratas. Kedua-duanya hampir memasuki kelompok teratas, sekali gus menunjukkan keupayaan penyelidikan negara itu yang telah lama dibina.

Prestasi Cemerlang Brunei

Universiti Brunei Darussalam menjadi kisah kejayaan yang menonjol bagi negara kecil, apabila menduduki tempat ketujuh di Asia Tenggara sebagai satu-satunya institusi di luar Singapura dan Malaysia yang berjaya menembusi 10 teratas. Walaupun jumlah penduduk Brunei kurang daripada setengah juta orang, UBD memperoleh skor kualiti penyelidikan 80.5, dengan pengaruh akademiknya di peringkat global jauh mengatasi saiznya.

Dr Hazri Kifle, Naib Canselor UBD, menyifatkan pencapaian itu sebagai pengiktirafan terhadap strategi fokus universiti berkenaan.

Pengiktirafan ini milik setiap anggota komuniti UBD, daripada penyelidik kami yang mengajukan soalan sukar, tenaga pengajar yang membentuk generasi pemikir seterusnya, hinggalah pelajar kami yang meneruskan usaha ini. Ia mengesahkan bahawa universiti yang berteraskan nilai negara sendiri mampu mengukuhkan kedudukannya di pentas dunia.

Jumlah Institusi Indonesia dan Potensi Masa Depannya

Indonesia menunjukkan gambaran yang berbeza-beza dalam kedudukan itu. Universiti utama negara itu, University of Indonesia, berada di tempat ke-22, di luar kelompok teratas. Namun, Indonesia menyumbang 35 universiti kepada senarai keseluruhan, lebih banyak berbanding negara peserta lain. Perwakilan ini mencerminkan skala besar kepulauan itu dan sistem pengajian tinggi yang berkembang, walaupun banyak institusi masih berada dalam kelompok bawah atau disenaraikan sebagai pelapor.

Laporan terbaharu daripada cabang perundingan THE mencadangkan bahawa Indonesia boleh mengatasi Amerika Syarikat dan Brazil dalam tempoh sedekad untuk menjadi sistem pengajian tinggi ketiga terbesar dunia berdasarkan jumlah pelajar. Trajektori pertumbuhan ini menunjukkan potensi untuk peningkatan pesat dalam kedudukan akan datang apabila keupayaan penyelidikan berkembang di seluruh landskap institusi negara yang pelbagai.

Metodologi dan Perbandingan

Kedudukan Asia Tenggara menggunakan 18 petunjuk dalam lima kategori berwajaran: pengajaran (persekitaran pembelajaran) sebanyak 30 peratus, penyelidikan (persekitaran, jumlah dan reputasi) sebanyak 35 peratus, sitasi (impak penyelidikan) sebanyak 33 peratus, prospek antarabangsa dan pendapatan industri (inovasi). Kerangka ini mencerminkan kedudukan global THE, sekali gus membolehkan perbandingan langsung antara kedudukan serantau dengan global.

Kedudukan QS yang diterbitkan pada masa yang sama menggunakan pemberat berbeza, dengan mengutamakan tinjauan reputasi akademik dan maklum balas majikan di samping metrik penyelidikan. THE memberikan penekanan lebih besar pada impak sitasi dan jumlah penyelidikan, manakala QS mengambil kira nisbah pelajar antarabangsa dan kepelbagaian tenaga pengajar. Namun, kedua-dua sistem mengesahkan kepimpinan bersama Singapura dan kedudukan Malaysia yang semakin menonjol, sekali gus mengukuhkan kredibiliti hierarki serantau yang terbentuk dalam penilaian sulung ini.

Simon Marginson, profesor pengajian tinggi di University of Bristol, berkata ASEAN telah mencapai kejayaan luar biasa dalam membangunkan keupayaan yang tersebar di seluruh rantau ini.

Bersama Singapura, yang dua universiti terkemukanya mencapai tahap prestasi penyelidikan setanding Amerika Syarikat, Malaysia merupakan pemain utama dalam pendidikan dan sains antarabangsa, Thailand telah lama mempunyai sistem nasional yang kukuh, manakala Indonesia dan Vietnam masing-masing telah mencapai kemajuan luar biasa dalam bidang sains.

Trend Global dan Impak Serantau

Keputusan bagi Asia Tenggara diumumkan ketika pendidikan tinggi global sedang melalui fasa transformasi. Walaupun Kedudukan Universiti Dunia THE 2026 menunjukkan kemerosotan kemajuan dalam kalangan universiti elit Asia buat pertama kali dalam tempoh 14 tahun, dengan institusi seperti Tsinghua University dan Peking University kekal pada kedudukan sama dan bukannya meningkat, Asia Tenggara terus menunjukkan momentum menaik.

Perbezaan ini menunjukkan bahawa kuasa besar Asia Timur yang sudah lama bertapak mungkin menghampiri tahap mendatar dari segi prestasi global, sedangkan institusi Asia Tenggara masih mempunyai ruang besar untuk berkembang. Rantau ini mendapat manfaat daripada demografi yang menggalakkan, dengan penduduk muda meningkatkan permintaan terhadap pendidikan tinggi, di samping dasar kerajaan yang mengutamakan pelaburan penyelidikan dan kerjasama antarabangsa.

Haluan Masa Depan Kedudukan Serantau

THE menyatakan bahawa kedudukan semasa ialah fasa rintis, dengan rancangan untuk menyediakan analisis yang lebih menyeluruh, mendalam dan inklusif dalam edisi akan datang. Organisasi itu bercadang menurunkan ambang penerbitan yang diperlukan untuk penyertaan, sekali gus berpotensi membawa lebih banyak institusi Kemboja, Laos dan Myanmar ke dalam penilaian apabila negara-negara ini membangunkan keupayaan penyelidikan.

Bagi pelajar dan ahli akademik, kedudukan ini menyediakan alat baharu untuk menelusuri landskap pendidikan rantau yang pelbagai. Bagi pembuat dasar, ia menawarkan penanda aras untuk mengenal pasti kekurangan dalam prasarana penyelidikan dan hubungan antarabangsa. Ketika Asia Tenggara meletakkan dirinya sebagai destinasi alternatif kepada hab pendidikan Barat tradisional, metrik ini akan memainkan peranan semakin penting dalam menarik bakat dan pelaburan antarabangsa.

Dominasi Singapura dan Malaysia dalam penilaian sulung ini menetapkan penanda aras tinggi bagi pesaing serantau, namun prestasi kukuh Vietnam, Thailand dan Brunei menunjukkan landskap persaingan yang berkemungkinan mendorong penambahbaikan berterusan di seluruh negara anggota ASEAN.

Perkara Utama

• National University of Singapore dan Nanyang Technological University masing-masing menduduki tempat pertama dan kedua dalam Kedudukan Universiti Asia Tenggara THE yang sulung
• Malaysia menempatkan tujuh universiti dalam 10 teratas dan 18 dalam 50 teratas, menunjukkan jumlah institusi penyelidikan yang paling besar di rantau ini
• University of Economics Ho Chi Minh City dari Vietnam berada di tempat ke-13 dengan skor kualiti penyelidikan 92.1, mendahului 11 institusi negara itu yang disenaraikan
• Universiti Brunei Darussalam ialah satu-satunya universiti di luar Singapura dan Malaysia dalam 10 teratas, berada di tempat ketujuh meskipun negara itu kecil
• Indonesia menyumbang 35 universiti kepada kedudukan itu, jumlah tertinggi bagi sesebuah negara, walaupun institusi teratasnya berada di tempat ke-22
• Kedudukan itu menilai 195 institusi menggunakan 18 petunjuk merentas lima kategori, termasuk pengajaran, penyelidikan dan sitasi
• Lincoln University College dari Malaysia mendahului rantau ini dari segi prospek antarabangsa, mencerminkan matlamat negara untuk menerima 250,000 pelajar antarabangsa menjelang 2030