Sri Lanka Isytihar Hari Rabu Cuti Demi Mengharungi Krisis Bahan Api

Cuti Pertengahan Minggu Ketika Kegawatan Tenaga Global

Sri Lanka mengambil langkah luar biasa dengan mengisytiharkan setiap hari Rabu sebagai cuti umum bagi semua institusi kerajaan, sekolah dan universiti, sekali gus beralih kepada minggu kerja empat hari ketika negara kepulauan itu bersiap sedia menghadapi kekurangan bahan api yang teruk. Langkah yang berkuat kuasa pada 18 Mac itu merupakan antara tanda paling ketara tentang bagaimana konflik yang semakin memuncak antara Amerika Syarikat, Israel dan Iran mengganggu kehidupan harian di seluruh Asia.

Presiden Anura Kumara Dissanayake mengumumkan keputusan itu selepas mesyuarat tergempar bersama pegawai kanan pada Isnin, ketika harga minyak global melonjak melepasi $100 setong dan Selat Hormuz, laluan sempit paling kritikal bagi bekalan minyak dunia, hampir ditutup sepenuhnya. "Kita mesti bersiap sedia menghadapi kemungkinan terburuk, tetapi berharap yang terbaik," kata presiden kepada para pegawai, menggambarkan keseimbangan genting antara langkah berjaga-jaga dengan panik.

Jadual baharu itu terpakai kepada pejabat kerajaan, institusi pendidikan dan badan kehakiman, manakala perkhidmatan penting termasuk hospital, pelabuhan, bekalan air, kastam dan imigresen terus beroperasi. Pegawai sengaja memilih hari Rabu, bukannya Jumaat, sebagai hari cuti tambahan bagi mengelakkan pejabat kerajaan ditutup selama tiga hari berturut-turut, yang boleh melumpuhkan urusan pentadbiran.

Pesuruhjaya Agung Perkhidmatan Penting Prabath Chandrakeerthi menjelaskan skop langkah itu dan menyatakan kerajaan menjangkakan majikan sektor swasta turut mengikutinya. "Ia akan terpakai kepada sekolah, universiti dan badan kehakiman," katanya, sambil menegaskan bahawa prasarana kritikal akan beroperasi seperti biasa. Cuti pertengahan minggu itu dirancang khusus untuk mengurangkan perjalanan harian ulang-alik dan penggunaan bahan api pengangkutan di seluruh negara yang mempunyai 22 juta penduduk itu.

Punca segera langkah kecemasan Sri Lanka terletak 3,000 kilometer jauhnya di Selat Hormuz, laluan air sempit antara Iran dengan Oman yang dilalui kira-kira 20 juta tong minyak setiap hari. Selepas Amerika Syarikat dan Israel mengebom Iran pada 28 Februari, Tehran membalas dengan serangan di seluruh Timur Tengah dan secara berkesan menutup selat itu kepada kapal yang tidak mendapat kebenaran. Hampir 90% daripada semua minyak dan gas yang melalui selat itu tahun lalu menuju ke pasaran Asia, menjadikan rantau ini zon pengimport minyak terbesar dunia.

Sistem Pas Bahan Api Kebangsaan Kembali Digunakan

Seiring dengan pemendekan minggu kerja, pihak berkuasa mengembalikan sistem Pas Bahan Api Kebangsaan yang mengehadkan pembelian mengikut jenis kenderaan. Penunggang motosikal dihadkan kepada lima liter seminggu, manakala pemilik kereta persendirian dihadkan kepada 15 liter. Pengendali pengangkutan awam menerima kuota lebih tinggi bagi memastikan perkhidmatan mobiliti penting terus berjalan.

Sistem catuan itu mencetuskan kemarahan orang ramai serta-merta. Barisan panjang terbentuk di stesen minyak sekitar Colombo dan bandar-bandar lain apabila pemandu berpusu-pusu mendapatkan bahan api sebelum sekatan diperketat. Sesetengah pemandu menyuarakan rasa tidak puas hati terhadap kuota itu dengan alasan 15 liter tidak mencukupi untuk kegunaan mingguan, manakala penunggang motosikal mengeluh tentang had lima liter bagi kenderaan yang tangkinya berkapasiti lapan liter.

Mohammed Aslem, pemandu kenderaan tiga roda di Colombo, menyaksikan sendiri keadaan panik itu. "Bahan api masih ada. Orang ramai panik kerana perang dan mereka sendiri yang menyebabkan barisan ini," katanya. "Jadi, orang ramai berpusu-pusu ke stesen, tetapi bahan api di Sri Lanka masih mencukupi." Walaupun pegawai memberikan jaminan sedemikian, kebimbangan terhadap kekurangan bekalan mula menguasai orang ramai, mengimbau trauma kejatuhan ekonomi pada 2022.

Polis mengarahkan stesen supaya berhenti mengisi bahan api ke dalam tong dan memberi amaran bahawa tindakan undang-undang akan dikenakan terhadap mereka yang menyorok bekalan. Sistem catuan itu pertama kali dilaksanakan pada 2022 ketika krisis ekonomi terburuk negara itu, yang menyaksikan rizab pertukaran asing habis dan negara tidak mampu mengimport barangan penting termasuk bahan api. Harga minyak melonjak sejak Amerika Syarikat dan Israel mula mengebom Iran dan kini berada sekitar $100 setong.

Parut Kejatuhan Ekonomi 2022

Sekatan semasa mengimbau langkah terdesak yang dilaksanakan ketika krisis ekonomi terburuk Sri Lanka pada 2022, apabila rizab pertukaran asing negara itu habis dan barangan penting termasuk bahan api tidak dapat diimport. Ketika itu, skim catuan serupa mencetuskan protes selama berbulan-bulan yang akhirnya memaksa bekas presiden Gotabaya Rajapaksa meletak jawatan pada Julai 2022.

Ketika krisis itu memuncak, kekurangan bahan api menyebabkan pengangkutan tidak tersedia atau terlalu mahal, sekali gus menghalang orang ramai daripada mendapatkan rawatan kesihatan. Petugas kesihatan melaporkan terpaksa mengambil darah tanpa sarung tangan, manakala ambulans menunggu berjam-jam dalam barisan mendapatkan bahan api. Menurut Amnesty International, jururawat berdepan keadaan berbahaya dan pesakit yang memerlukan bekalan perubatan diminta membelinya dari farmasi swasta, sesuatu yang tidak mampu dilakukan oleh ramai pesakit.

Sebelum krisis, saya menggunakan kenderaan sendiri. Disebabkan kekurangan bahan api, keadaan menjadi lebih sukar. Jika kami menggunakan pengangkutan awam, kenderaan itu sangat sesak sekarang dan orang seperti ibu saya tidak dapat menaikinya kerana beliau sudah sangat tua. Jika kami demam, kami tidak dapat berjumpa doktor. Kami menggunakan Panadol untuk merawat penyakit kami.

Padam, anggota masyarakat Tamil Malaiyaha yang bekerja di ladang teh, menceritakan kepada penyelidik Amnesty tentang kesan terhadap manusia ketika berlakunya kekurangan bekalan sebelum ini. Kesaksiannya menggambarkan bagaimana kekurangan bahan api memberi kesan tidak seimbang kepada komuniti rentan yang tinggal jauh dari kemudahan perubatan.

Krisis 2022 menyebabkan lebih 6.2 juta orang, hampir 28% daripada penduduk, mengalami ketakjaminan makanan akut sederhana, menurut Program Makanan Sedunia. Inflasi makanan mencecah 90.9%, dengan harga barangan asas seperti lentil meningkat 183.9% dan gula naik 151.1%. Negara itu gagal membayar hutang luar sebanyak $46 bilion dan masih berada di bawah program penyelamatan IMF bernilai $2.9 bilion yang mengenakan disiplin fiskal ketat.

Langkah Penjimatan Merebak ke Seluruh Asia

Cuti hari Rabu di Sri Lanka hanyalah satu daripada sekian banyak langkah penjimatan tenaga yang semakin meluas di seluruh benua. Setiap negara menyesuaikan langkah mengikut keadaan masing-masing, lalu membentuk pelbagai sekatan yang mencerminkan tahap kerentanan dan keupayaan pentadbiran yang berbeza-beza.

Di Bangladesh, pihak berkuasa mengenakan had jualan bahan api harian selepas pembelian panik mengosongkan stesen minyak. Syarikat minyak negara mengehadkan penunggang motosikal kepada dua liter setiap tangki, menyebabkan orang ramai menunggu sehingga sejam di Dhaka. Negara berpenduduk 170 juta itu mengimport 95% keperluan minyak dan gasnya, dan memajukan cuti Ramadan di universiti sambil melaksanakan catuan bekalan elektrik terancang di seluruh negara. Ahmad Rush, pengendali stesen minyak di Dhaka, menganggarkan jumlah pelanggan hampir berganda. "Kami buka pada 7:30 pagi ini dan berjaya mengisi bahan api untuk 300 kenderaan dalam masa tiga setengah jam," katanya.

Thailand mengambil pendekatan mengubah tingkah laku dengan menggesa rakyat menukar sut formal kepada kemeja berlengan pendek bagi mengurangkan beban penyaman udara, sambil meneliti kemungkinan membeli minyak Rusia untuk mempelbagaikan bekalan. Myanmar mengehadkan penggunaan kenderaan persendirian secara berselang-seli berdasarkan nombor plat pendaftaran, sekali gus mengurangkan trafik sebanyak separuh.

Filipina mewajibkan minggu kerja empat hari bagi pejabat kerajaan dan melarang perjalanan tidak penting oleh sektor awam, manakala Presiden Ferdinand Marcos Jr mengumumkan bantuan tunai antara 3,000 hingga 5,000 peso ($50 hingga $84) untuk pemandu beca bermotor, petani dan nelayan. Vietnam menggalakkan orang ramai berbasikal, berkongsi kereta dan menggunakan pengangkutan awam, sambil mengehadkan penggunaan kenderaan persendirian.

Pakistan menaikkan harga petrol dan diesel sebanyak 55 rupee ($0.28) seliter, kenaikan terbesar pernah direkodkan, sambil menutup sekolah selama dua minggu dan memindahkan pengajian universiti ke dalam talian. Perdana Menteri Shehbaz Sharif mengumumkan jabatan kerajaan akan berdepan pemotongan 50% elaun bahan api dan 60% kenderaan rasmi akan dihentikan penggunaannya.

Ekonomi Utama Gunakan Rizab Strategik

Negara-negara Asia yang lebih kaya menggunakan sumber kewangan dan strategik yang besar untuk melindungi ekonomi mereka daripada gangguan di Hormuz. Jepun berikrar melepaskan rekod 80 juta tong daripada rizab negara, bersamaan kira-kira 45 hari bekalan, sambil meminta Australia meningkatkan pengeluaran gas asli cecair. Perdana Menteri Sanae Takaichi berjanji mengambil langkah untuk mengelakkan harga petrol daripada mencecah paras yang tidak tertanggung, yang mungkin dibiayai melalui penggunaan rizab.

Korea Selatan menetapkan had harga bahan api domestik buat kali pertama dalam hampir tiga dekad, sambil mengalihkan penjanaan tenaga kepada kuasa nuklear dan arang batu. Presiden Lee Jae Myung mengumumkan rancangan untuk meningkatkan penggunaan loji nuklear kepada 80% dan melonggarkan sementara sekatan terhadap penjanaan kuasa menggunakan arang batu, selain program penstabilan pasaran bernilai 100 trilion won ($96 bilion). "Ini merupakan beban besar kepada ekonomi kami yang sangat bergantung pada perdagangan global dan import tenaga dari Timur Tengah," kata Lee.

China menyekat eksport bahan api bertapis termasuk petrol, diesel dan bahan api jet untuk melindungi bekalan domestik, manakala India berdepan antara kekurangan gas terburuk dalam beberapa dekad. New Delhi mengalihkan gas petroleum cecair daripada industri kepada isi rumah bagi memastikan bekalan bahan api memasak tersedia dan memperoleh laluan terhad untuk beberapa kapal melalui sekatan Hormuz. Syarikat India menaikkan harga gas petroleum cecair sebanyak 7%, kenaikan pertama dalam kira-kira setahun.

Indonesia merancang meningkatkan perbelanjaan subsidi bahan api kepada 381.3 trilion rupiah ($32 bilion) dan mungkin mempercepat pelaksanaan biodiesel B50, iaitu campuran minyak sawit sebanyak 50%, bagi mengurangkan kebergantungan pada petroleum. Malaysia, pengeksport bersih tenaga, mempunyai bekalan petroleum yang mencukupi sekurang-kurangnya sehingga Mei, tetapi akan mengadakan mesyuarat khas kabinet untuk meneliti kedudukan fiskal.

Saluran Diplomatik Demi Kelangsungan

Di sebalik pengumuman langkah penjimatan, pegawai Sri Lanka sedang berusaha melalui saluran diplomatik untuk mendapatkan bekalan bahan api alternatif dengan segera. Pihak berkuasa mengesahkan perbincangan sedang berlangsung dengan India dan Rusia bagi mewujudkan laluan bekalan yang stabil dan tidak melalui laluan Hormuz yang terganggu. Rundingan ini merupakan perlindungan penting daripada kehabisan rizab semasa, yang menurut anggaran pegawai mampu menampung permintaan negara selama kira-kira enam minggu.

S. Rajakaruna, pengerusi Perbadanan Petroleum Ceylon milik kerajaan, cuba meredakan keresahan orang ramai dengan mengesahkan penghantaran bekalan hingga penghujung April. "Sri Lanka tidak mempunyai kemudahan penyimpanan yang mencukupi untuk menyimpan bahan api melebihi beberapa minggu akan datang, tetapi penghantaran yang telah disahkan mencukupi sehingga akhir bulan ini," katanya. CPC meningkatkan pengagihan dengan melepaskan lebih lima juta liter walaupun pada cuti umum.

Trinh Nguyen, ahli ekonomi kanan di Natixis, menilai keadaan serantau dengan penuh kebimbangan. "Permintaan sedang merosot. Mula-mula Pakistan dan Bangladesh. Seterusnya Asia Tenggara," tulisnya di platform media sosial X. Ramalan itu kelihatan tepat apabila kerajaan di seluruh rantau ini bertungkus-lumus melaksanakan langkah penjimatan dan mendapatkan sumber alternatif dari negara-negara Asia Tenggara.

Nepal, yang bergantung sepenuhnya pada import untuk keperluan bahan api, menaikkan harga petrol dan diesel dengan ketara serta mengumumkan penerbangan khas untuk membawa pulang pekerja yang terkandas dari Dubai ketika ketegangan serantau meningkat. Kira-kira 700,000 pekerja Nepal tinggal di Emiriah Arab Bersatu, dan kebimbangan meningkat selepas seorang pengawal keselamatan warga Nepal maut dalam serangan dron di Lapangan Terbang Antarabangsa Zayed, Dubai.

Hak Asasi Manusia Jadi Pertaruhan

Penguatkuasaan semula catuan bahan api mencetuskan kebimbangan dalam kalangan pejuang hak asasi manusia yang mendokumentasikan kesan buruk kekurangan bekalan pada 2022 terhadap akses kepada penjagaan kesihatan dan keselamatan makanan. Amnesty International memberi amaran bahawa pembaharuan ekonomi dan tindak balas terhadap krisis mesti merangkumi penilaian kesan terhadap hak asasi manusia bagi mengelakkan kesilapan lalu berulang.

Sanhita Ambast, penyelidik Hak Ekonomi, Sosial dan Budaya Amnesty International, menegaskan besarnya taruhan dalam keadaan ini. "Krisis ekonomi telah membawa kesan buruk kepada rakyat Sri Lanka, yang kebanyakannya tidak mampu memastikan anak-anak mereka mendapat makanan secukupnya atau mendapatkan rawatan kesihatan untuk saudara-mara yang sakit," katanya. "Untuk mengubah keadaan yang hampir runtuh ini menjadi titik perubahan, pihak berkuasa Sri Lanka mesti memastikan hak asasi manusia menjadi teras kepada tindak balas mereka terhadap krisis."

Langkah semasa bertujuan melindungi perkhidmatan penting, tetapi para pejuang hak asasi bimbang gangguan berpanjangan boleh mengulangi trauma 2022. Kerajaan menggantung majlis awam dan menggalakkan aturan bekerja dari rumah jika boleh, namun bagi pekerja bergaji harian dan mereka yang bekerja dalam keadaan tidak menentu, pengurangan waktu kerja serta kesukaran pengangkutan mengancam pendapatan mereka serta-merta. Masyarakat Tamil Malaiyaha dan pekerja ladang kekal amat rentan kerana lokasi mereka yang terpencil dan akses terhad kepada perkhidmatan.

Inti Utama

• Sri Lanka mengisytiharkan setiap hari Rabu sebagai cuti umum, sekali gus mewujudkan minggu kerja empat hari bagi institusi awam, sekolah dan universiti untuk menjimatkan bahan api ketika berdepan kemungkinan kekurangan bekalan
• Keputusan itu menyusuli perang Amerika Syarikat dan Israel dengan Iran, yang secara berkesan menutup Selat Hormuz dan mengganggu bekalan minyak ke Asia, destinasi bagi hampir 90% penghantaran melalui Hormuz
• Sistem Pas Bahan Api Kebangsaan mengehadkan pembelian kepada 15 liter seminggu bagi kereta persendirian dan lima liter bagi motosikal; barisan panjang terbentuk di stesen walaupun pegawai memberi jaminan rizab mencukupi
• Perkhidmatan penting termasuk penjagaan kesihatan, pelabuhan, bekalan air dan kastam terus beroperasi, sementara kerajaan menjangkakan sektor swasta turut mengamalkan cuti hari Rabu
• Pegawai sedang berbincang dengan India dan Rusia untuk mendapatkan bekalan bahan api alternatif sebelum rizab semasa yang dianggarkan cukup untuk enam minggu habis
• Beberapa negara Asia melaksanakan langkah kecemasan, termasuk catuan bahan api di Bangladesh, had harga di Korea Selatan, minggu kerja empat hari di Filipina dan pelepasan rizab di Jepun
• Krisis ini mengimbau kejatuhan ekonomi Sri Lanka pada 2022, apabila kekurangan bahan api mencetuskan protes yang menggulingkan kerajaan terdahulu serta menyebabkan krisis besar dalam akses kepada penjagaan kesihatan dan makanan