Asia Kembali kepada Arang Batu apabila Perang Timur Tengah Menyekat Bekalan LNG Global

Selat Hormuz Menjadi Medan Perang

Apabila Presiden Filipina Ferdinand Marcos mengisytiharkan "darurat tenaga negara" pada penghujung Mac 2026, beliau menonjolkan dengan jelas krisis yang sedang melanda benua paling ramai penduduk di dunia. Perang yang berterusan di Timur Tengah secara berkesan telah menutup Selat Hormuz, laluan sempit maritim yang dilalui kira-kira satu perlima minyak dan gas asli cecair (LNG) global. Dengan trafik kapal tangki terhenti dan serangan dron melumpuhkan kemudahan Ras Laffan milik Qatar, sumber hampir 20 peratus eksport LNG global tidak lagi beroperasi, mencetuskan gangguan bekalan terbesar dalam sejarah pasaran tenaga, menurut penganalisis.

Penutupan itu mencetuskan rangkaian kegagalan logistik serta-merta. Kos insurans maritim bagi kapal yang cuba melalui laluan itu melonjak ke paras yang tidak mampu ditanggung, manakala syarikat perkapalan utama mengalihkan armada mereka mengelilingi Tanjung Harapan. Langkah itu menambah beberapa minggu kepada jadual penghantaran dan mengetatkan lagi bekalan serantau.

Kejutan awal paling ketara dari segi kewangan. Harga LNG spot di Asia meningkat dua kali ganda kepada paras tertinggi dalam tiga tahun, sementara penanda aras Japan Korea Marker melonjak kira-kira 70 peratus sejak permusuhan bermula. Bagi negara yang menjana satu pertiga atau lebih bekalan elektrik daripada gas asli, termasuk Jepun, Singapura, Thailand, Taiwan, Pakistan dan Bangladesh, lonjakan harga itu merupakan ancaman besar terhadap kestabilan ekonomi.

Anthony Knutson, ketua global arang batu di firma perunding Wood Mackenzie, menghuraikan tindak balas serantau.

Negara-negara Asia membuka paip penjanaan arang batu untuk membantu mengimbangi kenaikan harga gas dan risiko bekalan.

Berbeza dengan pelarasan bekalan secara beransur-ansur selepas pencerobohan Rusia ke atas Ukraine pada 2022, krisis ini tidak menawarkan sumber alternatif segera. Kargo LNG yang sudah berada di laut semakin susut, dan dengan pengeluaran Qatar berkemungkinan tidak beroperasi sehingga penghujung dekad ini, Asia berdepan jurang bekalan struktur yang boleh berlarutan selama bertahun-tahun.

Tindak Balas Negara dari Seoul hingga Manila

Di seluruh benua, kerajaan mengetepikan pelan tindakan iklim demi memastikan lampu terus menyala dan kilang terus beroperasi. Di Filipina, yang bergantung pada arang batu untuk kira-kira 60 peratus penjanaan elektrik, Setiausaha Tenaga Sharon Garin mengumumkan rancangan untuk memaksimumkan pengeluaran daripada loji arang batu sedia ada sambil merundingkan import tambahan dari Indonesia. Pengisytiharan darurat itu membenarkan campur tangan langsung kerajaan bagi menangani penyorokan bahan api serta membuat bayaran pendahuluan untuk menjamin kontrak. Langkah itu mencerminkan kebimbangan bahawa negara kepulauan itu hanya mempunyai bekalan bahan api untuk 45 hari pada penghujung Mac.

Korea Selatan, yang berikrar untuk menamatkan operasi kebanyakan loji arang batu menjelang 2040 dan mengurangkan separuh pelepasan menjelang 2035, telah memansuhkan had operasi penjanaan berasaskan arang batu. Perubahan dasar itu dibuat walaupun tenaga boleh baharu hanya membekalkan 10 peratus elektrik negara itu pada 2024, berbanding purata global sebanyak 32 peratus. Ini menyebabkan Seoul terdedah dengan serius apabila bekalan LNG mengetat. JERA, utiliti terbesar Jepun, mengesahkan akan mengekalkan loji arang batunya pada kadar penggunaan tinggi, sementara Tokyo mempercepat rancangan untuk menghidupkan semula reaktor nuklear yang tidak beroperasi sejak bencana Fukushima pada 2011.

Di Asia Selatan, Bangladesh meningkatkan penjanaan tenaga arang batu dan import elektrik yang dijana menggunakan arang batu, menurut data harian kerajaan. Peralihan itu menandakan perubahan dasar yang tegas bagi Bangladesh, yang sebelum ini berusaha beralih kepada import LNG sebelum lonjakan harga semasa menjadikan rancangan sedemikian tidak lagi berdaya maju dari segi ekonomi. Pakistan berhasrat meningkatkan bekalan elektrik daripada sumber domestik, khususnya arang batu yang dilombong tempatan, bagi mengelakkan berulangnya gangguan bekalan meluas selepas krisis tenaga 2022. India, yang bersiap sedia menghadapi permintaan puncak musim panas yang diunjurkan mencecah 270 gigawatt, membakar arang batu pada kadar rekod sambil melonggarkan sementara peraturan kualiti udara bagi membolehkan industri kecil menggunakan arang batu untuk memasak dan pemanasan.

Perhitungan Ekonomi Tenaga yang Keras

Kembali menggunakan arang batu didorong oleh pengiraan ekonomi yang sukar. Ketika harga LNG spot Asia melonjak 70 peratus, harga arang batu terma hanya meningkat 13 hingga 17 peratus sejak perang bermula. Bagi syarikat utiliti yang berdepan kekangan belanjawan dan kerajaan yang mengurus beban subsidi, arang batu menawarkan penampan yang tidak dapat ditandingi gas. Penganalisis Wood Mackenzie berkata pada minggu pertama konflik bahawa arang batu tidak mampu menggantikan sepenuhnya bekalan gas yang hilang, tetapi dapat menyediakan penampan yang amat diperlukan untuk membantu Asia menghadapi gangguan bekalan terbesar dalam sejarah pasaran tenaga.

China, India, Jepun, Korea Selatan dan negara-negara Asia Tenggara sedang menggunakan simpanan arang batu yang dikumpulkan khusus untuk menghadapi keadaan seperti ini. Rizab yang dibina melalui program penyimpanan stok terancang selama bertahun-tahun itu kini menjadi perlindungan penting daripada turun naik bekalan. Indonesia, pengeksport arang batu terbesar dunia, mengutamakan bekalan domestik berbanding komitmen eksport dengan mengalihkan pengeluaran kepada loji janakuasa negara, ketika negara jiran serantau bergegas mencari sumber alternatif. Filipina telah memperoleh jaminan daripada Jakarta bahawa tiada had akan dikenakan terhadap pesanan arang batu, walaupun Garin berkata pembelian tambahan mungkin tidak diperlukan jika penjanaan tempatan mencukupi.

Jurang harga itu mendedahkan kelemahan asas dalam sistem tenaga Asia. LNG, yang sekian lama dipromosikan oleh pengeksport Barat dan syarikat tenaga antarabangsa sebagai bahan api peralihan antara arang batu dengan tenaga boleh baharu, kini berubah daripada penyelesaian fleksibel menjadi liabiliti strategik. Apabila laluan perkapalan penting menjadi zon perebutan, LNG kehilangan kelebihan dari segi mobiliti. Memandangkan kebanyakan kontrak LNG dikaitkan dengan harga minyak dengan kelewatan tiga bulan, pembeli Asia akan berdepan kos yang lebih tinggi mulai Jun, sekali gus mengukuhkan daya saing sementara arang batu.

Pertukaran antara Kesihatan Awam dengan Iklim

Peralihan kecemasan itu membawa kos besar yang tidak terhad kepada angka ekonomi. Pembakaran arang batu membebaskan zarah halus yang dikenali sebagai PM2.5. Zarah mikroskopik ini melekat jauh di dalam paru-paru dan aliran darah, lalu meningkatkan risiko penyakit jantung, strok, kanser paru-paru dan penyakit pernafasan kronik. Pertubuhan Kesihatan Sedunia menganggarkan kesemua 1.4 bilion penduduk India sudah menghirup udara dengan kepekatan zarah yang tidak selamat. Di Vietnam, apabila paras PM2.5 jauh melebihi had WHO sepanjang musim kering, pemilik kedai seperti Lan Nguyen di Hanoi setiap hari bimbang tentang anak-anak yang menghidap asma, meskipun mereka mengakui arang batu diperlukan untuk memastikan bekalan elektrik terus mengalir.

Penganalisis iklim memberi amaran bahawa langkah kecemasan jangka pendek berisiko menjadi kebergantungan struktur yang kekal. Pauline Heinrichs, penyelidik di King's College London, berkata China juga meningkatkan penggunaan arang batu untuk mengimbangi kekurangan tenaga hidroelektrik akibat kemarau.

Kita belajar menangani kejutan yang berpunca daripada ketidakjaminan tertentu dengan menghasilkan semula ketidakjaminan itu.

Penjanaan tenaga arang batu Indonesia pada 2024 sudah 48 peratus lebih mahal berbanding 2020 akibat loji yang semakin usang dan tunggakan penyelenggaraan. Subsidi kerajaan mencecah USD 11 bilion, kira-kira 5 peratus belanjawan negara. Kebergantungan berpanjangan pada arang batu boleh melambatkan rancangan menamatkan operasi awal loji usang, sekali gus membantutkan usaha penyahkarbonan selama bertahun-tahun.

Julia Skorupska daripada gabungan global Powering Past Coal Alliance memberi amaran bahawa krisis ini menunjukkan risiko kebergantungan kepada import.

Krisis seperti ini benar-benar satu bentuk amaran.

Beliau menegaskan bahawa kebimbangan itu bukan sekadar berkaitan keputusan segera, tetapi juga contoh yang ditetapkan untuk perancangan tenaga dan kitaran pelaburan infrastruktur pada masa depan. Kesan terhadap kesihatan amat ketara semasa musim pembakaran sisa pertanian, apabila pelepasan arang batu menambah buruk cabaran kualiti udara sedia ada.

Kelebihan dan Kerentanan Geopolitik

Krisis ini mendedahkan ketidakseimbangan ketara dalam keselamatan tenaga Asia. China, meskipun merupakan pengimport minyak terbesar dunia, mempunyai kelebihan besar berbanding pesaing serantaunya, Jepun, Korea Selatan dan Taiwan. Republik Rakyat China memenuhi lebih satu perempat permintaan minyaknya melalui pengeluaran domestik, mengekalkan simpanan minyak mentah darat terbesar dunia yang dianggarkan berjumlah 1.2 bilion tong, dan boleh menggantikan import LNG dengan gas saluran paip dari Rusia, Asia Tengah dan Myanmar. Gas asli membentuk bahagian yang agak kecil daripada penggunaan tenaga primer China, dan Beijing telah bertahun-tahun mempelbagaikan sumber kepada arang batu dan tenaga boleh baharu khusus untuk mengurangkan kerentanan terhadap import.

Sebaliknya, Jepun, Korea Selatan dan Taiwan hampir sepenuhnya bergantung pada import tenaga, dengan pengeluaran minyak mentah domestik yang hampir tiada. Ekonomi mereka juga lebih intensif menggunakan minyak berbanding China, dengan keperluan tong minyak yang lebih tinggi bagi setiap seribu dolar KDNK. Jepun mengekalkan rizab strategik yang kukuh untuk kira-kira 150 hari bekalan, manakala Korea Selatan mempunyai kira-kira 107 hari. Namun, kebergantungan penuh mereka pada LNG yang dibawa melalui laut menyebabkan mereka terdedah dengan cara yang tidak dialami Beijing.

Perbezaan ini membawa kesan geopolitik. Jika Tehran menyasarkan infrastruktur LNG secara tidak seimbang sambil mengelakkan kemudahan minyak utama, Beijing mungkin mendapat manfaat berbanding pesaing serantaunya, sementara hubungan dengan pakatan Washington menjadi tegang. Amerika Syarikat, kini pengeksport LNG terbesar dunia, berpotensi meraih keuntungan komersial daripada kekurangan bekalan yang mengalihkan kargo ke pasaran dengan harga lebih tinggi. Keadaan ini mungkin memperlebar jurang diplomatik dengan sekutu yang menanggung kesan ekonomi daripada perang yang dimulakan Washington. Seperti dinyatakan Atlantic Council dalam analisis terbaharu, Beijing mungkin berpendapat bahawa krisis LNG hanya mengenakan kos ekonomi kecil kepada China, sambil terus menegangkan hubungan antara Amerika Syarikat dengan rakan-rakannya di Asia Pasifik.

Persoalan Nuklear

Berikutan rapuhnya import bahan api fosil, beberapa negara demokrasi Asia sedang mempertimbangkan semula tenaga nuklear dengan lebih mendesak. Jepun, yang memiliki rizab petroleum strategik ketiga terbesar dunia, mempercepat jadual untuk menghidupkan semula reaktor yang tidak beroperasi meskipun orang ramai masih ragu-ragu selepas bencana Fukushima Daiichi pada 2011. Perdana Menteri Takaichi Sanae berikrar mencapai sara diri tenaga 100 peratus, sebahagian besarnya melalui kebangkitan semula tenaga nuklear yang mungkin dianggap mustahil dari segi politik beberapa bulan lalu. Syarikat utiliti kini memeriksa reaktor bagi memastikan pematuhan terhadap piawaian keselamatan pasca-Fukushima.

Korea Selatan, yang sudah menjadi pengeluar tenaga nuklear utama, berdepan kekangan yang lebih rumit. Presiden Lee Jae Myung mengadakan mesyuarat Kabinet luar biasa untuk meneliti implikasi perang, ketika Seoul perlu mengimport uranium diperkaya berikutan perjanjian nuklear awam dengan Washington pada 2015 yang mengehadkan secara ketat keupayaan pengayaan domestik dan aktiviti pemprosesan semula. Kemerdekaan tenaga sebenar mungkin memerlukan rundingan semula syarat tersebut, sekali gus membawa risiko geopolitik berkaitan pengurusan pakatan Amerika dan reaksi Korea Utara. Namun begitu, kemungkinan melanggar had pengayaan sedang dipertimbangkan secara aktif ketika krisis semakin meruncing dan harga elektrik melonjak.

Vietnam dan Filipina, yang sebelum ini meneroka pilihan nuklear sebelum kemalangan Fukushima pada 2011 meredakan minat serantau, turut mempercepat pembangunan, dibantu keputusan Bank Dunia tahun lalu untuk menyambung semula pembiayaan projek nuklear. Peralihan ini mencerminkan kesedaran yang lebih luas di rantau ini bahawa tenaga boleh baharu, walaupun lebih murah dalam jangka panjang, tidak dapat diperluas dengan cukup pantas untuk menggantikan LNG yang hilang dalam tempoh diperlukan, khususnya berikutan keterbatasan infrastruktur grid sedia ada.

Perkara Utama

• Perang di Timur Tengah telah menutup Selat Hormuz dan menghentikan eksport LNG Qatar, sekali gus menghapuskan 20 peratus bekalan global serta menggandakan harga LNG spot Asia.
• Negara termasuk Filipina, Korea Selatan, Jepun, India dan Bangladesh meningkatkan penjanaan elektrik berasaskan arang batu untuk mencegah gangguan bekalan dan membendung kos elektrik.
• Harga arang batu hanya meningkat 13 hingga 17 peratus berbanding lonjakan LNG sebanyak 70 peratus, menjadikannya penampan kecemasan yang berdaya maju dari segi ekonomi meskipun membawa kos alam sekitar.
• Krisis ini mendedahkan perbezaan tahap keselamatan tenaga di seluruh Asia. China kurang terdedah berikutan pengeluaran domestik dan import melalui saluran paip, manakala Jepun, Korea Selatan dan Taiwan menghadapi kebergantungan import yang serius.
• Negara-negara Asia sedang mempertimbangkan semula pengoperasian semula tenaga nuklear dan mempercepat rancangan tenaga boleh baharu, tetapi arang batu kekal sebagai satu-satunya pengganti segera bagi bekalan gas yang hilang.
• Risiko kesihatan awam akibat peningkatan pembakaran arang batu termasuk paras PM2.5 yang lebih tinggi, yang dikaitkan dengan penyakit pernafasan dan kardiovaskular, khususnya di bandar-bandar utama di India dan Asia Tenggara.
• Penganalisis memberi amaran bahawa kebergantungan pada arang batu semasa kecemasan berisiko mengukuhkan penggunaan bahan api fosil dan melambatkan sasaran iklim, selain menyebabkan aset terbengkalai jika langkah sementara menjadi kekal.