Piawaian Pho: Ukuran Kelangsungan Hidup
Di Hanoi, semangkuk pho berharga sekitar VND50,000 (US$1.90). Bagi pekerja yang menerima gaji minimum Vietnam, iaitu sedikit melebihi VND5 juta sebulan, jumlah itu bersamaan kira-kira 100 mangkuk. Jika dibahagikan sepanjang 30 hari, pengiraan itu menunjukkan tiga mangkuk sehari, cukup untuk mengenyangkan perut tetapi jauh daripada mencukupi untuk menampung kehidupan. Pengiraan mudah ini, yang dibuat secara spontan oleh pemerhati asing mahupun pekerja tempatan, menggambarkan realiti ekonomi yang getir dihadapi jutaan buruh Vietnam. Walaupun gaji minimum meningkat secara konsisten sejak sedekad lalu, jumlahnya masih tidak mencukupi untuk menampung keperluan asas seperti perumahan, penjagaan kesihatan, pendidikan dan pengangkutan bagi keluarga pekerja. Jurang antara kadar minimum yang ditetapkan undang-undang dengan kos sara hidup sebenar mencetuskan perdebatan yang semakin hangat tentang keperluan rangka kerja gaji sara hidup yang lebih mencerminkan kos sebenar kehidupan di salah satu ekonomi Asia yang berkembang paling pesat.
Kandungan
Pengiraan Jurang
Data semasa menunjukkan betapa besarnya jurang antara pendapatan pekerja dengan keperluan mereka. Di Wilayah Gaji Minimum 1 Vietnam, yang merangkumi Hanoi dan Bandar Raya Ho Chi Minh, kos sara hidup asas yang munasabah bagi keluarga biasa dengan empat anggota dianggarkan mencecah VND14,477,427 sebulan, menurut Global Living Wage Coalition. Penanda aras gaji sara hidup, yang dikira bagi keluarga dengan 1.76 orang bekerja, ialah VND9,294,701 sebulan. Berbanding piawaian ini, gaji minimum semasa sekitar VND5 juta hanya menampung kira-kira satu pertiga daripada kos sara hidup sebenar.
Jurang ini wujud di keempat-empat peringkat wilayah. Di Wilayah 2, kos sara hidup asas mencecah VND13,231,623, manakala penanda aras gaji sara hidup ialah VND8,494,878. Malah di Wilayah 4, yang meliputi kawasan luar bandar dengan kos lebih rendah, keluarga memerlukan kira-kira VND10,095,308 sebulan untuk mencapai taraf hidup munasabah, sedangkan anggaran gaji sara hidup ialah VND6,132,865. Angka-angka ini, yang dikira menggunakan Metodologi Anker dengan mengambil kira makanan, perumahan, penjagaan kesihatan, pendidikan dan simpanan kecemasan, menunjukkan pekerja bergaji minimum berdepan kekurangan yang ketara tanpa mengira lokasi.
Kerajaan Vietnam mengakui jurang ini. Pada Jun 2025, Kementerian Dalam Negeri mencadangkan kenaikan gaji minimum bulanan sebanyak 7.2 peratus bagi 2026, yang akan meningkatkan gaji Wilayah 1 kepada VND5.31 juta. Penilaian kesan kementerian itu menyatakan pelarasan tersebut akan meletakkan gaji minimum kira-kira 0.6 peratus melebihi anggaran taraf hidup minimum sehingga akhir 2026. Namun, dengan inflasi dijangka meningkat dan kos sara hidup naik lebih pantas daripada kadar minimum berkanun, ramai pakar buruh berpendapat pelarasan beransur-ansur tidak menangani kelemahan struktur dalam kadar gaji minimum semasa.
Realiti Wilayah dan Tekanan Bandar
Sistem gaji minimum empat peringkat wilayah Vietnam, yang diwujudkan pada penghujung 2000-an, bertujuan mengambil kira perbezaan kos mengikut kawasan. Wilayah 1 merangkumi pusat bandar utama seperti Hanoi dan Bandar Raya Ho Chi Minh, manakala Wilayah 4 meliputi wilayah luar bandar. Namun, dalam kerangka ini sekalipun, kadar gaji minimum tertinggi masih jauh lebih rendah daripada kos sara hidup sebenar di bandar.
Tinjauan kos semasa menunjukkan pekerja bandar berdepan tekanan kewangan yang berat. Di Hanoi, purata sewa bulanan berkisar antara US$150 bagi bilik di pinggir bandar hingga lebih US$400 bagi apartmen satu bilik di pusat bandar. Kos pengangkutan, termasuk bahan api dan transit awam, menggunakan bahagian pendapatan yang besar, khususnya bagi pekerja gig yang baru-baru ini terjejas oleh kejutan harga. Apabila digabungkan dengan perbelanjaan makanan, yang merangkumi purata 37.8 peratus daripada perbelanjaan, serta bil utiliti sekitar US$66 sebulan, pekerja bergaji minimum terpaksa memilih antara keperluan asas.
Jurang ini memberi kesan mendalam terhadap keputusan hidup. Tinjauan terkini oleh Konfederasi Umum Buruh Vietnam mendapati 72.6 peratus pekerja belum berkahwin menyatakan pendapatan sebagai halangan utama untuk berkahwin, manakala 72.5 peratus pekerja berkahwin berkata gaji mempengaruhi keputusan mereka untuk mempunyai lebih ramai anak. Lebih 53.3 peratus melaporkan bahawa pendapatan mereka hanya menampung sebahagian daripada kos pendidikan anak-anak. Statistik ini menunjukkan bagaimana kekurangan gaji memberi kesan berantai terhadap struktur demografi dan sosial, sekali gus berpotensi menjejaskan matlamat pembangunan jangka panjang Vietnam.
Tindak Balas Dasar dan Kerangka Institusi
Vietnam menonjol di Asia dengan institusi penetapan gaji yang agak maju. Majlis Gaji Kebangsaan, sebuah badan tripartit yang menghimpunkan wakil kerajaan, majikan dan kesatuan sekerja, menyediakan ruang untuk rundingan gaji berasaskan bukti. Struktur ini sejajar dengan prinsip Pertubuhan Buruh Antarabangsa dan mencerminkan model berjaya di negara seperti Republik Korea.
Perkembangan dasar terkini menunjukkan pengiktirafan yang semakin meningkat terhadap konsep gaji sara hidup. Kerajaan meluluskan rancangan untuk membangunkan dan menerbitkan piawaian hidup minimum tahunan mulai 2028, sekali gus mewujudkan asas statistik yang lebih kukuh bagi dasar gaji. Ini menandakan peralihan daripada pendekatan semasa, yang mengimbangi daya saing perniagaan dengan keperluan pekerja, kepada pengiraan keperluan hidup sebenar yang lebih menyeluruh.
Kesatuan sekerja mendesak pelarasan yang lebih besar. Dalam mesyuarat Majlis Gaji Kebangsaan pada Jun 2025, Konfederasi Umum Buruh Vietnam mencadangkan kenaikan sebanyak 8.3 peratus atau 9.2 peratus, dengan alasan bahawa kadar semasa masih tidak mencukupi untuk memenuhi taraf hidup asas. Nhac Phan Linh, Timbalan Pengarah Institut Penyelidikan Strategik VGCL, menegaskan bahawa penetapan gaji perlu merujuk kepada matlamat politik yang lebih luas, termasuk sasaran Vietnam untuk menjadi negara maju berpendapatan tinggi menjelang 2045.
"Sudah tentu, penetapan gaji minimum masih banyak bergantung pada bakul barangan, CPI dan sebagainya... Namun, kita juga perlu merujuk kepada matlamat politik yang ditetapkan oleh Parti dan Negara untuk mencetuskan anjakan baharu," kata Nhac Phan Linh.
Kerajaan turut memperkenalkan gaji minimum mengikut jam pada 2022 bagi melindungi pekerja sambilan dan kasual, dengan kadar 2026 yang dicadangkan antara VND17,800 hingga VND25,500 bergantung pada wilayah. Pelarasan ini bertujuan mencegah bayaran rendah mengikut jam, yang menurut penyelidikan lebih meluas berbanding pelanggaran gaji bulanan.
Harga Kemanusiaan Pertumbuhan Ekonomi
Walaupun pertumbuhan ekonomi Vietnam mengagumkan, dengan produktiviti buruh meningkat 5.88 peratus pada 2024, ramai pekerja masih bergelut dengan ketidaktentuan kewangan. Data tinjauan dari Mac 2025 menunjukkan corak yang membimbangkan: 12.5 peratus pekerja meminjam setiap bulan untuk menampung perbelanjaan, 29.9 peratus meminjam sekali-sekala dan 7.9 peratus tidak mampu menampung keperluan hidup. Hanya 55.5 peratus melaporkan hidangan utama mereka mengandungi daging atau ikan yang mencukupi, menandakan cabaran pemakanan dalam kalangan pekerja bergaji.
Kejutan ekonomi luaran memburukkan lagi tekanan ini. Konflik geopolitik terkini yang menjejaskan penghantaran minyak melalui Selat Hormuz menyebabkan harga diesel di Vietnam meningkat lebih 100 peratus dan harga petrol hampir 30 peratus. Pekerja gig, yang membentuk bahagian ekonomi tidak formal yang semakin besar, amat terdedah. Pemandu e-panggilan melaporkan bahawa separuh pendapatan harian mereka dibelanjakan untuk bahan api, menyebabkan ramai terpaksa menghentikan kerja buat sementara waktu.
"Saya memandu selama kira-kira tujuh atau lapan jam, memperoleh sekitar 240,000 dong Vietnam [$9.11], kemudian membayar 120,000 dong Vietnam [$4.56] untuk petrol. Saya tidak mampu hidup dengan wang sebanyak ini di bandar," kata Nguyen, pemandu e-panggilan di Bandar Raya Ho Chi Minh, kepada Al Jazeera.
Kenaikan kos bahan api turut memisahkan keluarga, apabila ibu bapa yang bekerja di bandar terpaksa mengurangkan lawatan kepada anak-anak yang tinggal di kawasan luar bandar bersama datuk dan nenek. Dinamika sosial ini menunjukkan bahawa dasar gaji bukan sahaja memberi kesan kepada pekerja individu, tetapi juga struktur keluarga dan ikatan masyarakat di seluruh negara.
Dapatan Penyelidikan tentang Kesan Gaji
Penyelidikan akademik terkini menunjukkan bahawa kenaikan gaji minimum yang sederhana tidak menjejaskan tahap pekerjaan dan berpotensi meningkatkan produktiviti. Kajian yang menganalisis Tinjauan Tenaga Buruh Vietnam dari 2012 hingga 2020 mendapati gaji minimum yang lebih tinggi tidak mengurangkan keseluruhan jumlah pekerjaan atau pendapatan bulanan. Sebaliknya, majikan membuat pelarasan dengan mengurangkan waktu bekerja, sekali gus meningkatkan gaji sejam tanpa kehilangan pekerjaan.
Penyelidikan yang dijalankan oleh ahli ekonomi Cuong Nguyen menunjukkan bahawa kenaikan gaji minimum sebanyak 1 peratus menyebabkan waktu bekerja mingguan berkurangan 0.38 peratus, bersamaan dengan peningkatan pendapatan sejam sebanyak 0.32 peratus. Ini menunjukkan pekerja menerima pampasan lebih tinggi bagi setiap jam bekerja, yang mungkin mencerminkan peningkatan produktiviti apabila firma menyusun semula proses pengeluaran.
Namun, kajian itu turut mendedahkan cabaran besar dalam pematuhan. Bahagian pekerja yang memperoleh pendapatan di bawah kadar minimum berkanun sebenarnya meningkat sedikit sepanjang tempoh kajian, khususnya pada tahun pandemik COVID-19. Ini menonjolkan kelemahan penguatkuasaan, terutamanya dalam sektor tidak formal dan dalam kalangan pekerja bergaji mengikut jam. Dapatan itu menunjukkan bahawa meskipun kadar minimum berkanun menjadi penanda aras penting, keberkesanannya bergantung pada mekanisme pemantauan dan penguatkuasaan yang teguh.
Penyelidikan itu turut mengenal pasti kesan berbeza mengikut kategori pekerja. Pekerja lebih muda, mereka yang berpendidikan tinggi dan kakitangan perusahaan yang menerima pelaburan asing mencatat peningkatan pendapatan sejam paling besar. Sebaliknya, pekerja lebih berusia, mereka yang kurang berpendidikan serta pekerja dalam sektor pertanian dan perkhidmatan mengalami peningkatan yang amat kecil. Ini menunjukkan dasar gaji mungkin memerlukan langkah tambahan untuk melindungi golongan rentan.
Perbandingan Wilayah dan Konteks Persaingan
Cabaran gaji Vietnam mencerminkan ketegangan lebih luas di seluruh Asia Tenggara. Negara jiran, Indonesia, merancang menaikkan gaji minimum sebanyak 5 hingga 7 peratus pada 2026 di bawah formula baharu yang meningkatkan pekali pertumbuhan ekonomi yang disalurkan kepada pekerja. Seperti Vietnam, Indonesia berdepan tekanan daripada kesatuan sekerja yang berhujah bahawa gaji semasa tidak mencerminkan kos sara hidup sebenar. Perbelanjaan bulanan di Jakarta dianggarkan Rp 15 juta, berbanding gaji minimum sekitar Rp 5.4 juta.
Penyelidikan ekonomi menunjukkan faktor bukan gaji sering lebih penting berbanding kos buruh dalam keputusan pelaburan. Kajian menunjukkan cabaran struktur termasuk mutu infrastruktur, kos logistik dan ketidaktentuan perniagaan menjadi halangan yang lebih besar kepada pelaburan asing berbanding paras gaji semata-mata. Nailul Huda dari Pusat Kajian Ekonomi dan Undang-undang di Jakarta berkata, meskipun gaji lebih rendah, pelaburan asing sering mengetepikan negara tertentu dan memilih Vietnam, Thailand atau Malaysia kerana kecekapan operasi yang lebih menyeluruh ini.
"Meskipun gaji lebih rendah, pelaburan asing sering mengetepikan Indonesia dan memilih Vietnam, Thailand atau Malaysia," kata Nailul Huda, ahli ekonomi di Pusat Kajian Ekonomi dan Undang-undang di Jakarta.
Ini menunjukkan Vietnam berpotensi menaikkan kadar gaji minimum tanpa mengorbankan daya saing, dengan syarat peningkatan produktiviti menyusuli pelarasan kos. Kuncinya ialah mengimbangi kebajikan pekerja dalam jangka pendek dengan kemampanan perniagaan jangka panjang, sambil memastikan pertumbuhan gaji berpunca daripada peningkatan kecekapan, bukan sekadar tuntutan berkanun.
Fakta Ringkas
- Gaji minimum semasa Vietnam di Wilayah 1 (Hanoi/Bandar Raya Ho Chi Minh) ialah kira-kira VND5 juta ($190), cukup untuk membeli 100 mangkuk pho pada harga VND50,000 setiap satu.
- Anggaran gaji sara hidup bagi Wilayah 1 ialah VND9.29 juta sebulan, manakala kos sara hidup asas bagi keluarga empat anggota mencecah VND14.48 juta.
- Kerajaan mencadangkan kenaikan gaji minimum sebanyak 7.2 peratus bagi 2026, yang akan menaikkan gaji Wilayah 1 kepada VND5.31 juta.
- Penyelidikan bagi tempoh 2012-2020 menunjukkan kenaikan gaji minimum mengurangkan waktu bekerja sebanyak 0.38 peratus bagi setiap kenaikan gaji 1 peratus, sekali gus meningkatkan pendapatan sejam tanpa menyebabkan kehilangan pekerjaan.
- Data tinjauan menunjukkan 42.4 peratus pekerja meminjam wang untuk menampung perbelanjaan, dan hanya 55.5 peratus secara konsisten mengambil daging atau ikan yang mencukupi.
- Vietnam merancang untuk mula menerbitkan piawaian hidup minimum tahunan pada 2028 bagi menyediakan data yang lebih baik untuk rundingan gaji.
- Sektor pertanian ketinggalan jauh, dengan purata gaji hanya VND4.9 juta berbanding VND9.9 juta dalam sektor perkhidmatan.
