Berakhirnya Era Pengecualian Cukai
Empat tahun lalu, Malaysia membuka pintunya kepada kenderaan elektrik dengan mengecualikan cukai import, dengan harapan dapat mempercepat peralihan daripada bahan api fosil. Langkah itu berjaya merancakkan penerimaan EV, namun membawa kesan yang tidak diingini: pengeluar kereta China membanjiri pasaran dan meraih bahagian pasaran yang besar sebelum pengeluar tempatan sempat membangunkan rangkaian model elektrik mereka sendiri. Mulai 1 Januari 2026, era itu berakhir. Kerajaan Malaysia melaksanakan sekatan baharu yang ketat terhadap EV import, sekali gus menggandakan harga jualan minimum bagi import yang dipasang sepenuhnya (CBU) dan mengenakan syarat ketat kepada pengeluar yang mahu memasang kenderaan secara tempatan.
Kandungan
Menteri Pelaburan, Perdagangan dan Industri Johari Abdul Ghani mengumumkan bahawa EV import kini mesti mempunyai harga minimum atas jalan sebanyak RM250,000 (kira-kira USD 57,000), meningkat ketara daripada paras minimum RM100,000 yang berkuat kuasa sepanjang tempoh pengecualian cukai sehingga 31 Disember 2025. Perubahan dasar ini merupakan antara langkah perlindungan paling agresif dalam landskap automotif Asia Tenggara yang berkembang pesat, dengan tujuan nyata untuk melindungi pengeluar kereta tempatan dan mendorong pelabur asing membina keupayaan pembuatan di Malaysia, bukannya sekadar menghantar kenderaan siap.
Memahami Struktur Import Baharu
Perubahan peraturan mewujudkan sistem dua peringkat yang membezakan kenderaan Pasang Siap Sepenuhnya (CBU), yang diimport dalam keadaan siap dipasang, daripada unit Buka Pasang Sepenuhnya (CKD), yang dipasang di dalam negara daripada komponen import. Bagi import CBU, kerajaan bukan sahaja menetapkan harga minimum RM250,000, malah syarat kuasa sekurang-kurangnya 200 kW (272 PS), sekali gus menyingkirkan model peringkat permulaan dan kelas pertengahan yang mendorong pertumbuhan jualan baru-baru ini.
Bagi pengeluar yang sanggup mewujudkan operasi pemasangan tempatan, peraturannya berbeza dengan ketara tetapi tetap mempunyai kekangan tersendiri. Pelaburan automotif baharu yang menggunakan operasi CKD dikenakan syarat eksport khusus: hanya 20 peratus daripada kenderaan yang dihasilkan di kilang Malaysia boleh dijual di dalam negara, manakala baki 80 peratus perlu dieksport. Selain itu, kenderaan yang dipasang tempatan ini mesti mempunyai harga minimum RM100,000 bagi memastikan ia bersaing dalam segmen bernilai lebih tinggi dan bukannya menyaingi jenama tempatan yang menawarkan harga rendah.
Struktur tarif menambah satu lagi lapisan kerumitan. Walaupun EV CBU dari kebanyakan negara kini dikenakan duti import 30 peratus, ditambah duti eksais 10 peratus dan cukai jualan 10 peratus, kenderaan dari China mendapat manfaat daripada duti import lebih rendah, iaitu 5 peratus, di bawah Perjanjian Perdagangan Bebas ASEAN-China (ACFTA). Kadar keutamaan ini bermakna pengeluar China masih mempunyai kelebihan kos selepas tempoh pengecualian berakhir, meskipun syarat harga minimum baharu sebahagian besarnya menghapuskan manfaat tersebut bagi model lebih murah.
Cabaran Lebihan Kapasiti China
Anjakan dasar Malaysia berlaku ketika China berdepan lebihan kapasiti perindustrian yang belum pernah berlaku sebelum ini. Pengeluar EV China, yang membangunkan keupayaan pengeluaran besar-besaran hasil sokongan dan pelaburan kerajaan yang kukuh selama bertahun-tahun, kini berdepan pasaran domestik tepu dan perang harga sengit di negara sendiri. Dengan kadar penggunaan kapasiti merosot dan lebih separuh sektor EV China beroperasi dalam keadaan rugi, pengeluar giat mengeksport lebihan stok ke pasaran membangun, sering kali pada harga rendah yang tidak mencerminkan kos sebenar dan tidak mampu disaingi pesaing tempatan.
BYD, gergasi automotif China yang menguasai pasaran EV Malaysia pada 2024 sebagai jenama elektrik paling laris, menjadi contoh utama trend ini. Syarikat itu menghantar beribu-ribu model Atto 3 dan kenderaan lain ke Malaysia sepanjang tempoh pengecualian cukai, lalu mengukuhkan kedudukan pasaran sebelum pemain tempatan Perodua dan Proton sempat melancarkan tawaran elektrik mereka sendiri. Lonjakan ini mencerminkan corak di seluruh Asia Tenggara, apabila EV China merangkumi 85 peratus jualan kereta elektrik di Thailand dan dua pertiga pasaran EV Indonesia tahun lalu.
Jika sesebuah syarikat tidak berprestasi baik di pasaran domestik, pengembangan secara paksa ke pasaran luar negara mungkin bukan langkah bijak malah boleh menjejaskan imej keseluruhan jenama China.
Rantau ASEAN menjadi saluran utama bagi lebihan kapasiti pengeluaran China. Eksport China ke ASEAN mengatasi eksportnya ke Amerika Syarikat dan Kesatuan Eropah pada 2023, kemudian meningkat lagi 12 peratus pada 2024. Walaupun sebahagian besar perdagangan ini secara tradisinya melibatkan barangan perantaraan yang menyokong pembuatan serantau, bahagiannya yang semakin meningkat kini terdiri daripada barangan pengguna siap, termasuk EV, yang menggantikan pengeluaran tempatan dan mengancam pekerjaan sektor pembuatan di seluruh rantau ini.
Tindak Balas Serantau dan Konteks Global
Sekatan Malaysia selaras dengan corak langkah perlindungan yang semakin meluas di Asia Tenggara dan seluruh dunia. Thailand, pengeluar automotif terbesar ASEAN, menghapuskan tarif ke atas EV China di bawah ACFTA tetapi mewajibkan pengeluar yang menerima insentif untuk menghasilkan sekurang-kurangnya sebanyak kenderaan di dalam negara seperti jumlah yang diimport. Dasar ini berjaya menarik pelaburan China melebihi USD 1.5 bilion, termasuk kilang terbesar BYD di luar negara di Rayong, namun turut memberi tekanan kepada usaha sama Jepun. Subaru menutup kemudahan di Thailand, manakala Suzuki dan Nissan mengumumkan penutupan serupa menjelang akhir tahun.
Indonesia turut berdepan kemasukan kenderaan ini, dengan melaksanakan pengecualian cukai import sementara untuk menggalakkan pemasangan tempatan, sambil menerima kritikan bahawa pelaburan perlombongan dan pembuatan China hanya memberikan nilai tambah yang terhad kepada ekonomi tempatan. Pakar ekonomi Indonesia Faisal Basri menganggarkan bahawa Indonesia hanya memperoleh 10 peratus daripada nilai tambah pelaburan perlombongan China, dengan kesan minimum terhadap pendapatan isi rumah di kawasan terjejas.
Di peringkat antarabangsa, Amerika Syarikat mengenakan tarif 100 peratus ke atas EV China di bawah Seksyen 301, manakala Kesatuan Eropah memperkenalkan duti khusus mengikut jenama sehingga 45 peratus. Kanada dan Turki melaksanakan sekatan serupa. Sebaliknya, Jerman baru-baru ini mengumumkan program subsidi €3 bilion yang terbuka kepada semua pengeluar, termasuk jenama China, meskipun negara Eropah lain seperti Perancis dan UK melaksanakan piawaian alam sekitar yang secara berkesan mengecualikan kenderaan bateri buatan China.
Pendekatan Malaysia cuba mencari titik tengah antara model-model ini: mengekalkan hubungan perdagangan terbuka sambil mencegah herotan pasaran akibat lebihan kapasiti yang disubsidi. Perdana Menteri Anwar Ibrahim menegaskan hasrat Malaysia untuk kekal sebagai lokasi neutral dan tidak berpihak, sambil mengharungi ketegangan perdagangan global serta melindungi industri domestik yang strategik.
Kesan terhadap Pemain Tempatan dan Asing
Sekatan baharu itu serta-merta mengubah dinamik persaingan dalam sektor automotif Malaysia. Proton dan Perodua, peneraju tempatan yang bersama-sama menguasai kira-kira dua pertiga keseluruhan pasaran kenderaan, dijangka mendapat manfaat paling langsung. Perodua melancarkan model elektrik pertamanya, QV-E, selepas program pembangunan bernilai USD 200 juta, manakala e.MAS 5 keluaran Proton mencatat jualan 6,701 unit pada suku pertama tahun ini, mengatasi Atto 3 BYD. Proton mendapat manfaat daripada kerjasamanya dengan Geely Holdings dari China, yang memiliki 49.9 peratus syarikat itu. Kerjasama ini membolehkan pemindahan teknologi sambil mengekalkan pemasangan di dalam negara.
Bagi pengeluar China, pertimbangannya kini berubah secara mendadak. Chery Automobile dilihat komited terhadap kilang pemasangannya di pinggir Kuala Lumpur, dengan naib presiden eksekutif Men Lin Bo mengesahkan bahawa pembinaan sedang berjalan dan pengeluaran akan bermula tahun ini, dengan tumpuan awal pada model hibrid dan petrol. Syarikat itu akan mendapat manfaat daripada insentif cukai untuk operasi CKD, yang kekal dikecualikan daripada duti eksais dan cukai jualan sehingga 2027.
Kedudukan BYD masih belum pasti. Syarikat itu, yang merancang membina kemudahan di Perak, menyatakan bahawa pihaknya masih meneliti semua kemungkinan dan menyelaraskan pendirian dalaman berhubung syarat pengeluaran berorientasikan eksport. Penganalisis industri berkata pengeluar yang sudah mempunyai kilang di tempat lain di Asia Tenggara mungkin teragak-agak untuk membuat komitmen terhadap pemasangan di Malaysia jika langkah itu menjejaskan strategi pengeluaran serantau mereka.
Pengedar asing lain berdepan gangguan serta-merta. Bermaz Auto, yang mengedarkan kenderaan Mazda dan Xpeng, menangguhkan rancangan mengimport model Mazda 6e dan EZ60 kerana paras harga minimum RM250,000. Datuk Seri Francis Lee Kok Chuan, ketua pegawai eksekutif kumpulan Bermaz, mengesahkan syarikat itu sebaliknya akan meneruskan operasi CKD bagi sesetengah model sambil meneruskan import CBU secara terhad bagi model lain.
Reaksi Pengguna dan Tinjauan Pasaran
Pengguna Malaysia memberikan reaksi bercampur-campur terhadap perubahan dasar itu. Walaupun veteran industri memuji langkah berkenaan kerana memulihkan persaingan yang lebih adil dan mengelakkan pengeluaran domestik terpinggir, perbincangan dalam talian menunjukkan kekecewaan bakal pembeli EV yang menjangkakan model China mampu milik akan terus tersedia. Syarat harga baharu secara berkesan menghapuskan pilihan CBU bajet dan kelas pertengahan daripada pasaran, sekali gus mendorong pengguna memilih alternatif yang dipasang di dalam negara atau import premium yang lebih mahal.
Pemerhati industri memberi amaran bahawa perubahan peraturan secara mendadak menyukarkan perancangan pengeluar kereta, yang lazimnya bekerja mengikut kitaran pengenalan produk selama 12 hingga 24 bulan. Presiden Persatuan Automotif Malaysia Mohd Shamsor Mohd Zain mengesahkan industri sedang mendapatkan penjelasan daripada MITI mengenai skop sekatan, khususnya sama ada ia terpakai kepada model baharu daripada jenama sedia ada atau hanya kepada pemain baharu sepenuhnya.
Walaupun terdapat ketidakpastian ini, sasaran penerimaan EV Malaysia kekal bercita-cita tinggi, dengan kerajaan menyasarkan kenderaan elektrik merangkumi 20 peratus daripada keseluruhan jualan kenderaan menjelang 2030. Strategi ini mengandaikan bahawa pemasangan tempatan akhirnya akan menghasilkan pilihan yang lebih mampu milik berbanding import CBU semasa, sambil membangunkan rantaian bekalan domestik untuk bateri, semikonduktor dan komponen penting lain. Menteri Johari menegaskan bahawa rangka kerja itu menggalakkan pengeluar menghasilkan komponen kereta di Malaysia untuk pemasangan, bukannya terlalu bergantung pada import, meskipun pengkritik menyatakan bahawa usaha mencapai penyetempatan sebenar memerlukan pembangunan rantaian bekalan selama bertahun-tahun.
Perkara Utama
- Malaysia menamatkan pengecualian cukai import selama empat tahun untuk kenderaan elektrik dan mengenakan harga minimum RM250,000 bagi EV CBU import berkuat kuasa Januari 2026
- Peraturan pemasangan CKD baharu mewajibkan pengeluar asing mengeksport 80 peratus daripada pengeluaran tempatan, manakala jualan domestik tertakluk pada harga minimum RM100,000
- EV China dikenakan duti import keutamaan sebanyak 5 peratus di bawah ACFTA berbanding 30 peratus bagi negara lain, namun syarat harga minimum mengurangkan kelebihan ini
- BYD, jenama EV China yang mendominasi pasaran Malaysia, menangguhkan keputusan pelaburan muktamad bagi kilang pemasangan yang dirancang di Perak sementara meneliti syarat eksport
- Chery Automobile meneruskan pembinaan kemudahan pemasangan di Kuala Lumpur dan merancang memulakan pengeluaran tahun ini
- Pengeluar tempatan Proton dan Perodua dijangka mendapat manfaat daripada persaingan yang berkurangan dalam segmen bajet dan kelas pertengahan
- Dasar ini mencerminkan kebimbangan ASEAN yang lebih luas bahawa lebihan kapasiti perindustrian China menyingkirkan pembuatan dan pekerjaan tempatan
