Tiga daripada Empat Pelajar Sekolah Menengah Atas di Jepun Kini Menggunakan AI sebagai Pembantu Belajar, Dedah Tinjauan

Kebangkitan Pembantu Belajar Digital

Kecerdasan buatan telah berkembang daripada teknologi eksperimen menjadi alat pendidikan harian bagi remaja Jepun. Menurut tinjauan komprehensif yang diterbitkan oleh Institut Penyelidikan Gakken untuk Pembelajaran dan Pendidikan, 73.7 peratus pelajar sekolah menengah atas di Jepun kini menggunakan platform AI perbualan seperti ChatGPT. Kadar penggunaan ini menunjukkan bahawa AI generatif sudah menjadi sesuatu yang lazim seperti kalkulator atau buku teks bagi generasi pelajar masa kini, sekali gus mengubah secara asas cara pelajar membuat kerja rumah, menjalankan penyelidikan dan menyiapkan projek kreatif.

Tinjauan yang dijalankan dalam talian pada November 2025 itu mengumpulkan jawapan daripada 2,400 pelajar yang mewakili demografi seimbang dalam sistem pendidikan Jepun. Penyelidik mengumpulkan data daripada 100 pelajar lelaki dan 100 pelajar perempuan pada setiap peringkat darjah, daripada tahun pertama sekolah rendah hingga tahun ketiga sekolah menengah atas. Walaupun pelajar sekolah menengah atas menunjukkan kadar penggunaan tertinggi, teknologi ini turut digunakan dalam kalangan pelajar peringkat lebih rendah, dengan 43.2 peratus pelajar sekolah menengah rendah dan 36.6 peratus murid sekolah rendah juga menggunakan alat AI.

Dapatan ini menandakan satu pencapaian penting dalam penggunaan teknologi pendidikan, kurang daripada tiga tahun selepas alat AI pengguna tersedia secara meluas. Penggunaan yang begitu pantas menunjukkan bahawa AI generatif telah memenuhi keperluan sebenar dalam ekosistem pendidikan, dengan menampung kekurangan sokongan tunjuk ajar, akses kepada maklumat dan ekspresi kreatif yang sukar disediakan secara konsisten oleh sumber tradisional.

Para pendidik dan ibu bapa kini berdepan cabaran untuk membezakan penggunaan alat ini secara produktif sebagai bantuan pendidikan daripada kebergantungan berlebihan yang berpotensi menjejaskan kemahiran berfikir secara kendiri. Data menunjukkan bahawa pelajar daripada semua peringkat umur sudah membentuk tabiat dan kecenderungan berhubung bantuan AI, menjadikan tindak balas dasar segera perlu diambil dan bukannya sekadar dibincangkan secara teori.

Perbandingan Angka daripada Tinjauan

Dapatan Gakken selari dengan penyelidikan terkini yang lain, namun turut memperlihatkan perbezaan dari segi metodologi dan masa pelaksanaan. Tinjauan berasingan yang dijalankan oleh Kankō Gakuseifuku, pengeluar pakaian seragam sekolah, melibatkan 1,200 pelajar sekolah menengah rendah dan atas pada Januari 2026. Tinjauan itu mendapati hampir 80 peratus responden kerap atau sekali-sekala menggunakan alat AI. Angka ini menunjukkan penggunaannya mungkin semakin meningkat apabila teknologi tersebut lebih mudah diakses dan semakin diterima sebagai perkara biasa dalam masyarakat.

Namun, data daripada Agensi Kanak-kanak dan Keluarga menunjukkan gambaran yang lebih sederhana. Tinjauan agensi itu, yang pertama menjejaki penggunaan AI sejak kajian internet mula dijalankan pada 2009, melaporkan bahawa 46.2 peratus pelajar sekolah menengah atas menggunakan AI generatif dalam talian. Perbezaan ini mungkin berpunca daripada masa tinjauan dijalankan, pemilihan sampel atau cara soalan mengenai kekerapan penggunaan dan jenis platform dirangka. Perkara yang konsisten dalam semua kajian ialah trend yang jelas: dalam tempoh kira-kira dua tahun sejak tersedia kepada orang ramai, AI berubah daripada teknologi pinggiran menjadi bantuan pendidikan arus perdana.

Corak Penggunaan Mengikut Peringkat Pendidikan

Pelajar menggunakan alat AI dengan cara yang berbeza, bergantung pada umur dan keperluan akademik mereka. Dalam kalangan pelajar sekolah menengah atas yang menggunakan AI perbualan, 42.3 peratus menyatakan bahawa tujuan utama mereka ialah mendapatkan bantuan untuk belajar dan membuat kerja rumah, manakala 26.0 peratus menggunakannya terutamanya untuk mencari maklumat. Corak ini menunjukkan bahawa pelajar lebih berusia melihat AI sebagai alat yang berguna secara langsung untuk akademik, iaitu untuk menjelaskan konsep yang rumit, menyemak kerja atau menjana idea bagi tugasan.

Pelajar sekolah menengah rendah menunjukkan keutamaan yang sedikit berbeza. Dalam kalangan kumpulan ini, 17.8 peratus menggunakan AI untuk mencari maklumat dan 17.7 peratus untuk belajar serta membuat kerja rumah. Peratusan yang lebih rendah ini mencerminkan kadar penggunaan keseluruhan yang lebih rendah dalam kumpulan umur berkenaan. Namun, angka yang hampir setara bagi penyelidikan dan bantuan akademik menunjukkan bahawa pelajar ini sedang mencuba pelbagai kegunaan, dan bukannya hanya menumpukan pada bantuan kerja sekolah.

Murid sekolah rendah menunjukkan corak penggunaan yang paling pelbagai. Walaupun 44.0 peratus menggunakan AI untuk mencari maklumat dan 32.6 peratus untuk belajar, seramai 23.7 peratus menggunakan alat ini untuk menghasilkan ilustrasi dan imej. Penggunaan kreatif ini menunjukkan bahawa kanak-kanak lebih muda melihat AI sebagai sumber pengetahuan dan juga wadah ekspresi seni, dengan menggunakan keupayaan penjanaan imej yang mungkin tidak dimanfaatkan oleh pelajar lebih berusia kerana mereka lebih mengutamakan bantuan akademik berasaskan teks.

Perbezaan Penggunaan AI Mengikut Jantina

Tinjauan Kankō Gakuseifuku mendedahkan perbezaan ketara mengikut jantina dalam cara remaja Jepun berinteraksi dengan kecerdasan buatan. Dalam kalangan pelajar perempuan, 46.8 peratus melaporkan kerap menggunakan alat AI, berbanding 36.0 peratus pelajar lelaki. Jurang melebihi sepuluh mata peratusan ini menunjukkan bahawa pelajar perempuan lebih cepat menerima teknologi tersebut atau mendapati kegunaannya lebih bermanfaat dalam kehidupan seharian.

Perbezaan paling ketara mengikut jantina dilihat pada penggunaan untuk tujuan emosi dan sosial. Hampir separuh daripada pelajar perempuan yang ditinjau (49.9 peratus) menggunakan AI untuk mendapatkan nasihat atau berbual, sama ada mencari pandangan atau menganggap chatbot sebagai tempat mencurahkan isi hati. Kadar ini lebih dua kali ganda berbanding angka bagi pelajar lelaki (23.0 peratus). Bagi sesetengah pelajar, khususnya golongan muda perempuan, AI bukan sekadar alat akademik, malah menjadi ruang untuk menyusun fikiran dan membincangkan kebimbangan tanpa dihakimi. Fenomena ini menimbulkan persoalan tentang pengasingan sosial, peranan teknologi dalam kesihatan mental remaja serta sama ada teman AI melengkapi atau menggantikan interaksi sesama manusia.

Perbahasan tentang Kesan terhadap Kognitif

Dapatan yang paling mencetuskan renungan mungkin berkaitan pandangan pelajar terhadap perubahan keupayaan mental mereka sendiri hasil interaksi berkala dengan AI. Apabila ditanya sama ada keupayaan berfikir mereka menjadi lebih kuat atau lemah selepas menggunakan AI generatif, jawapan paling lazim bagi semua kumpulan umur ialah tiada perubahan ketara. Secara khusus, 42.1 peratus murid sekolah rendah, 49.8 peratus pelajar sekolah menengah rendah dan 42.1 peratus pelajar sekolah menengah atas memilih jawapan neutral ini.

Namun, data menunjukkan corak yang membimbangkan apabila kumpulan umur dibandingkan. Dalam kalangan murid sekolah rendah dan pelajar sekolah menengah rendah, lebih ramai responden melaporkan bahawa keupayaan mereka menjadi lebih kuat berbanding mereka yang mengatakan keupayaan itu menjadi lebih lemah. Kanak-kanak lebih muda nampaknya berasa lebih berupaya dengan bantuan AI, mungkin kerana menganggapnya sebagai peluasan keupayaan sendiri atau alat yang membantu mereka memahami bahan dengan lebih cepat.

Sebaliknya, pelajar sekolah menengah atas menunjukkan trend yang bertentangan. Lebih ramai dalam kalangan mereka melaporkan bahawa keupayaan berfikir mereka menjadi lebih lemah berbanding mereka yang merasakan keupayaan itu bertambah baik. Perubahan ini menunjukkan bahawa apabila tuntutan akademik meningkat dan penggunaan AI menjadi lebih intensif, pelajar lebih berusia mungkin menyedari bahawa mereka semakin bergantung padanya atau merasakan jalan pintas melalui bantuan AI menjejaskan perkembangan keupayaan menyelesaikan masalah mereka sendiri.

Hiroyuki Masukawa, profesor sains kognitif di Universiti Aoyama Gakuin, menganalisis dapatan ini dengan penuh kebimbangan. Beliau menegaskan bahawa masyarakat perlu menilai dengan teliti sama ada corak penggunaan AI semasa benar-benar menyokong perkembangan pendidikan atau sekadar mewujudkan ilusi kecekapan.

Literasi AI perlu dipupuk dan kita mesti memastikan kanak-kanak dapat menggunakan teknologi ini sebagai pembantu untuk meningkatkan keupayaan berfikir mereka.

Kenyataan Masukawa menekankan perbezaan penting antara menggunakan AI untuk mempertingkat pembelajaran dengan menggunakannya bagi mengelakkan usaha sukar untuk berfikir. Perbezaan persepsi kendiri antara pelajar lebih muda dan lebih berusia mungkin mencerminkan kesedaran yang semakin meningkat dalam kalangan pelajar sekolah menengah atas bahawa mereka telah mengintegrasikan alat ini secara terlalu mendalam dalam proses kognitif mereka.

Risiko Kebergantungan Berlebihan

Bukti menunjukkan bahawa bagi sebilangan besar pelajar, AI sudah beralih daripada pembantu kepada penyelesai masalah utama. Menurut tinjauan Kankō Gakuseifuku, kira-kira 20 peratus responden bergantung sepenuhnya pada AI untuk memberikan jawapan atau membuat pengiraan tanpa menggunakan proses penaakulan sendiri. Tahap kebergantungan ini menandakan perubahan asas dalam amalan pendidikan, apabila tugas kognitif teras diserahkan kepada algoritma.

Penyelidikan terhadap pelajar perubatan tahun pertama di Universiti Chiba, yang diterbitkan dalam jurnal saintifik, memberikan konteks tambahan tentang corak penggunaan di peringkat pengajian tinggi. Tinjauan pada April 2025 itu mendapati bahawa 84.7 peratus pelajar perubatan menggunakan AI generatif, terutamanya untuk pembelajaran bahasa (44.9 peratus) dan pencarian maklumat (39.0 peratus). Walaupun kadar penggunaannya tinggi, pelajar ini menunjukkan sikap neutral terhadap penggunaan AI untuk tugasan, sekali gus membayangkan pendekatan yang lebih berhati-hati terhadap integriti akademik berbanding sesetengah pelajar sekolah menengah.

Kajian terhadap pelajar perubatan itu juga mendapati bahawa hanya 49.2 peratus pernah menerima pendidikan formal tentang AI. Kebanyakan mereka belajar melalui carian di internet atau tunjuk ajar rakan sebaya. Pelajar yang menerima pengajaran berstruktur menunjukkan kesedaran lebih tinggi tentang kemungkinan bias dalam output AI serta kemahiran penilaian kritis yang lebih maju. Dapatan ini menunjukkan bahawa pendedahan tidak formal kepada teknologi tidak secara automatik menghasilkan literasi AI, sekali gus menyokong seruan Masukawa supaya program pendidikan dirancang secara khusus.

Tindak Balas Institusi dan Perkembangan Dasar

Institusi pendidikan Jepun beralih dengan pantas daripada larangan kepada penerimaan secara berhati-hati berhubung penggunaan AI. Analisis sukatan kursus universiti menunjukkan perubahan besar dalam pengiktirafan institusi terhadap teknologi ini. Pada 2023, penyelidik yang meneliti kira-kira 1.35 juta sukatan kursus daripada 707 universiti menemui hanya 528 rujukan kepada AI generatif, dan kebanyakan kursus mengehadkan atau melarang penggunaannya.

Menjelang 2024, penelitian terhadap 1.24 juta sukatan kursus daripada 679 universiti menemukan 7,442 rujukan kepada AI generatif, iaitu peningkatan sebanyak 14 kali ganda. Lebih penting lagi, bentuk rujukan ini semakin pelbagai. Sesetengah kursus masih mengekalkan larangan ketat, manakala kursus lain kini menganggap AI generatif sebagai rakan kerjasama atau mengajar pelajar menilai secara kritis maklumat yang dihasilkan AI. Perkembangan ini mencerminkan pengiktirafan bahawa larangan terhadap teknologi ini sudah tidak praktikal, dan institusi pendidikan sebaliknya perlu mengajar pelajar menggunakannya secara bertanggungjawab.

Di peringkat sekolah menengah, dasar masih tidak seragam. Kurang daripada 10 peratus pelajar dalam tinjauan Kankō Gakuseifuku melaporkan bahawa mereka tidak menggunakan AI generatif untuk kerja sekolah atau tidak dapat menggunakannya kerana sekolah mereka melarang penggunaan tersebut. Peraturan yang tidak seragam ini mewujudkan pengalaman pendidikan yang berbeza-beza: sesetengah pelajar belajar menggunakan AI untuk penyelidikan, manakala yang lain berdepan sekatan ketat yang mungkin menyebabkan mereka tidak bersedia untuk persekitaran universiti atau pekerjaan yang menjangkakan literasi AI.

Membina Literasi AI untuk Masa Depan

Gabungan kadar penggunaan yang tinggi, corak kebergantungan yang membimbangkan dan persediaan pendidikan yang tidak sekata menunjukkan perlunya program literasi AI yang berstruktur. Daripada menganggap penggunaan AI sebagai tingkah laku yang perlu dibenarkan atau dilarang, para pendidik dan penggubal dasar perlu menumpukan pada pembangunan kemahiran penilaian kritis, penaakulan beretika dan kecekapan praktikal.

Kajian perubatan Universiti Chiba menunjukkan bahawa pelajar yang menerima pendidikan formal tentang AI menggunakan teknologi itu dengan lebih matang, menyedari keterbatasan dan biasnya sambil mengekalkan sikap kritis yang membina. Model yang menekankan pemikiran kritis seiring dengan akses teknikal ini boleh dijadikan panduan bagi pendidikan menengah. Sekolah perlu beralih daripada dasar binari yang melarang atau memberi akses tanpa had kepada kurikulum yang secara jelas mengajar cara mengesahkan maklumat yang dihasilkan AI, mengenali bias algoritma dan menggunakan alat ini untuk memperkukuh, bukannya menggantikan, penaakulan manusia.

Ketika Jepun dan negara lain mengharungi perubahan teknologi ini, pengalaman pelajar sekolah menengah atas di Jepun menjadi amaran dan panduan. Kadar penggunaan yang tinggi membuktikan bahawa pelajar akan menerima AI tanpa mengira sekatan institusi, menjadikan pendidikan satu-satunya jalan ke hadapan yang berdaya maju. Kesan kognitif yang dilaporkan sendiri menunjukkan bahawa tanpa bimbingan yang betul, alat ini mungkin benar-benar melemahkan keupayaan berfikir yang kononnya disokongnya. Cabaran bagi para pendidik bukanlah sama ada membenarkan AI di dalam bilik darjah, tetapi bagaimana memastikan pelajar menggunakannya sebagai pembelajar aktif dan bukannya pengguna pasif output algoritma.

Sekilas Pandang

• 73.7% pelajar sekolah menengah atas di Jepun kerap menggunakan alat AI perbualan seperti ChatGPT
• Kadar penggunaan turun kepada 43.2% dalam kalangan pelajar sekolah menengah rendah dan 36.6% dalam kalangan murid sekolah rendah
• Kegunaan utama termasuk bantuan kerja rumah (42.3% pelajar sekolah menengah atas), pencarian maklumat (26%) dan penghasilan ilustrasi kreatif (23.7% murid sekolah rendah)
• Pelajar perempuan menunjukkan kadar penggunaan lebih tinggi berbanding pelajar lelaki; 49.9% pelajar perempuan menggunakan AI untuk mendapatkan nasihat atau berbual, berbanding 23% pelajar lelaki
• Pelajar sekolah menengah atas lebih kerap melaporkan bahawa penggunaan AI melemahkan keupayaan berfikir mereka, manakala pelajar lebih muda cenderung merasakan AI meningkatkan keupayaan mereka
• Kira-kira 20% pengguna remaja bergantung sepenuhnya pada AI untuk mendapatkan jawapan atau membuat pengiraan tanpa penaakulan kendiri
• Rujukan kepada AI dalam sukatan kursus universiti meningkat 14 kali ganda antara 2023 dengan 2024, mencerminkan penyesuaian institusi yang pantas
• Pakar menegaskan perlunya pendidikan literasi AI berstruktur bagi memastikan pelajar menggunakan teknologi sebagai pembantu kognitif, bukan pengganti