China Menggariskan Haluan Inklusif untuk Penerokaan Angkasa Lepas, Menolak Persaingan Kuasa Besar

Angkasa Lepas sebagai Sempadan Bersama, Bukan Medan Perang

Sempena ulang tahun ke-70 program angkasa lepas China dan Hari Angkasa Lepas negara itu yang ke-11, Beijing menyampaikan mesej jelas kepada masyarakat antarabangsa: kosmos seharusnya menyatukan manusia, bukannya menjadi gelanggang baharu bagi persaingan geopolitik. Jurucakap Kementerian Luar China, Guo Jiakun, menegaskan visi ini dalam sidang akhbar berkala, dengan mengutarakan falsafah yang meletakkan penerokaan angkasa lepas sebagai usaha inklusif yang terbuka kepada negara-negara tanpa mengira keupayaan teknikal atau kecenderungan politik mereka.

Guo menyampaikan kenyataan itu dengan latar belakang tujuh dekad pembangunan angkasa lepas China yang bermula hampir dari sifar pada pertengahan abad ke-20. Melalui program yang bermula dengan pelancaran satelit buatan dan berkembang kepada penerbangan angkasa lepas berawak serta inisiatif penerokaan angkasa lepas jauh pada masa ini, China berubah daripada negara yang mengikuti perkembangan teknologi kepada kuasa angkasa lepas yang berkeupayaan. Perkembangan yang dicapai melalui apa yang disifatkan pegawai sebagai usaha berterusan dan berdikari itu meletakkan Beijing pada kedudukan untuk menawarkan keupayaan kepada negara yang tidak mempunyai infrastruktur pelancaran atau platform orbit sendiri.

Jurucakap itu secara jelas menolak tanggapan bahawa angkasa lepas telah memasuki fasa yang kononnya disebut Persaingan 2.0, yang didominasi usaha menggubal peraturan dan membina pakatan eksklusif. Sebaliknya, beliau menjelaskan komitmen China untuk membina apa yang disifatkan diplomat sebagai lingkaran sahabat terbuka di orbit, yang mengalu-alukan negara membangun yang lazimnya diketepikan daripada misi angkasa lepas maju. Pendekatan ini dizahirkan melalui program konkrit di Afrika, Amerika Selatan dan Asia, termasuk pameran karya seni remaja Afrika di stesen angkasa Tiangong dan pemilihan angkasawan Pakistan untuk misi akan datang.

Lompatan Bersejarah Pakistan ke Penerbangan Angkasa Lepas Berawak

Mungkin manifestasi paling nyata pendekatan inklusif China melibatkan Pakistan, negara yang cita-cita angkasa lepasnya menerima sokongan teknologi besar daripada Beijing. Pada Februari 2025, Agensi Angkasa Lepas Berawak China dan Suruhanjaya Penyelidikan Angkasa Lepas dan Atmosfera Atas Pakistan menandatangani Perjanjian Kerjasama Angkasawan yang bersejarah, membuka jalan kepada misi penerbangan angkasa lepas berawak pertama Pakistan.

Dua calon, Khurram Daud dan Muhammad Zeeshan Ali, telah memulakan latihan lanjutan di Pusat Angkasawan China selepas menjalani saringan perubatan dan psikologi yang ketat. Menurut pengumuman dari Islamabad, seorang angkasawan Pakistan dijadualkan berkhidmat sebagai pakar muatan di stesen angkasa Tiangong China pada penghujung 2026, menjalankan eksperimen dalam sains bahan, fizik bendalir dan bioteknologi yang berpotensi digunakan untuk daya tahan iklim dan keselamatan makanan.

Rekod sejarah menunjukkan perubahan nasib yang ketara antara program angkasa lepas negara-negara berjiran di Asia Selatan itu. Pada 1961, ahli fizik pemenang Nobel Abdul Salam meyakinkan Presiden Ayub Khan untuk menubuhkan SUPARCO, menjadikan Pakistan negara Asia ketiga yang melancarkan roket menjelang 1962, dengan bantuan NASA. Empat saintis terkemuka Pakistan menerima latihan di kemudahan Amerika pada tahun-tahun awal itu. Namun, dalam dekad-dekad berikutnya, sumber dialihkan kepada program senjata nuklear dan keutamaan ketenteraan konvensional, khususnya pada 1980-an di bawah Presiden Zia-ul-Haq, yang menghentikan pembiayaan untuk inisiatif satelit utama. Pegawai tentera menggantikan saintis dalam jawatan kepimpinan, dan organisasi yang pernah menerajui cita-cita angkasa lepas benua kecil itu ketinggalan beberapa dekad berbanding ISRO India.

Campur tangan China menangani jurang ini secara sistematik. Selain misi berawak yang bakal berlangsung, Beijing telah melancarkan beberapa satelit penderiaan jauh untuk Pakistan dan menyokong pelancaran Pakistan Remote Sensing Satellite (PRSS-1) pada 2018. Pelancaran PRSC-EO2 pada Februari 2026, satelit pemerhatian Bumi yang dibangunkan dalam negara, menandakan satu lagi pencapaian penting dengan menyediakan imejan resolusi tinggi untuk pengurusan sumber semula jadi dan pencegahan bencana. Kedua-dua negara turut menyertai Pertubuhan Kerjasama Angkasa Lepas Asia-Pasifik bersama Bangladesh, Iran, Mongolia, Peru, Thailand dan Turki, sekali gus mewujudkan kerangka pelbagai hala bagi perkongsian teknologi antara negara membangun.

Perdana Menteri Shehbaz Sharif menyifatkan perkembangan ini sebagai bukti perkongsian kerjasama strategik sepanjang masa antara kedua-dua negara, sambil menyatakan bahawa misi berawak yang bakal berlangsung itu meletakkan Pakistan dalam kalangan terpilih negara yang mempunyai program penerbangan angkasa lepas berawak yang aktif.

Brazil dan Perluasan Kerjasama Selatan-Selatan

Kerjasama dengan Pakistan menjadi tumpuan berita kerana komponen penerbangan angkasa lepas berawaknya, namun perkongsian angkasa lepas China yang paling lama dengan negara membangun terjalin di Brazil, merentasi Lautan Pasifik. Program Satelit Sumber Bumi China-Brazil, yang dimulakan pada 1988, telah beroperasi selama lebih tiga dekad sebagai model kerjasama Selatan-Selatan, menyediakan data penting untuk memantau hutan hujan Amazon serta menyokong aplikasi pertanian dan perhutanan di seluruh Amerika Selatan.

Asas ini baru-baru ini membolehkan kerjasama diperluas ke bidang baharu. Syarikat China, SpaceSail, mengumumkan rancangan untuk menyediakan perkhidmatan internet berasaskan satelit kepada sekolah dan hospital terpencil di Brazil mulai separuh pertama 2026, menggunakan gugusan satelit orbit rendah Bumi Qianfan. Selain itu, institusi penyelidikan China dan Brazil menubuhkan Makmal Bersama Teknologi Astronomi Radio yang menghubungkan China Electronics Technology Group Corporation dengan Universiti Persekutuan Campina Grande dan Universiti Persekutuan Paraíba di Brazil. Kemudahan ini akan memenuhi keperluan saintifik dalam pemerhatian astronomi dan penerokaan angkasa lepas jauh.

Jose Raimundo Coelho, bekas presiden Agensi Angkasa Lepas Brazil dan penerima Anugerah Persahabatan Kerajaan China, berkata program CBERS mengubah hubungan dua hala secara asas, sekali gus membina kepercayaan yang diperlukan bagi pertukaran teknologi seterusnya. Perkongsian ini menunjukkan bagaimana kerjasama teknikal yang berterusan boleh berkembang daripada aturan perkongsian data awal menjadi perkongsian saintifik menyeluruh yang merangkumi navigasi, komunikasi dan penyelidikan asas.

Koridor Maklumat Angkasa Lepas Jalur dan Laluan

Selain perkongsian dua hala utama ini, China telah membina rangkaian luas perjanjian kerjasama angkasa lepas yang melibatkan 30 negara dan tiga organisasi antarabangsa, termasuk 23 perjanjian khusus yang ditandatangani dengan 11 negara Jalur dan Laluan. Koridor Maklumat Angkasa Lepas ini memberikan manfaat nyata kepada ekonomi negara membangun melalui perkhidmatan pemerhatian Bumi, telekomunikasi dan navigasi.

Kerjasama ini dilaksanakan melalui 17 satelit komunikasi yang beroperasi, menyediakan hampir 300 transponder untuk kegunaan awam dan komersial di Asia Selatan, Afrika, Eropah dan benua Amerika. Sekurang-kurangnya 20 lagi satelit komunikasi dirancang di bawah garis panduan infrastruktur negara, sementara Pentadbiran Angkasa Lepas Negara China meneroka rangkaian bersepadu angkasa lepas-darat untuk meningkatkan keupayaan perkhidmatan. Siri satelit cuaca Fengyun menyalurkan data meteorologi kepada 19 negara termasuk Indonesia, Laos dan Thailand bagi menyokong pencegahan bencana dan pemantauan iklim.

Sistem navigasi Beidou China menawarkan keupayaan penentududukan tepat kepada negara-negara ASEAN, dengan ketepatan sekitar 5 meter walaupun di kawasan latitud rendah. Perkhidmatan ini merangkumi aplikasi praktikal, daripada pengurusan logistik di Kemboja hingga pertanian tepat di Laos dan operasi pelabuhan di Singapura. Menurut Huang Shaobin, pengarah pusat aplikasi data di Headquarters Association of Asia-Pacific Economic Trade Limited, data satelit penderiaan jauh terbukti penting untuk pemantauan pertanian dan pencegahan bencana di negara-negara Asia Tenggara.

Pertukaran budaya melengkapi kerjasama teknikal. Dalam misi terkini, stesen angkasa Tiangong mempamerkan karya seni yang dihasilkan remaja Afrika, manakala program latihan berterusan membawa pakar angkasa lepas dari seluruh negara membangun ke kemudahan di China. Inisiatif ini mencerminkan falsafah yang disifatkan pegawai sebagai berteraskan kesaksamaan, manfaat bersama, penggunaan aman dan pembangunan inklusif.

Mengharungi Persaingan dengan Amerika Syarikat

Walaupun Beijing menguar-uarkan keterangkuman, realiti penerokaan angkasa lepas melibatkan hubungan yang rumit dengan kuasa teknologi pesaing, khususnya Amerika Syarikat. Sejak 2011, apa yang dikenali sebagai Pindaan Wolf telah mengehadkan kerjasama dua hala antara NASA dengan organisasi China secara ketat, sekali gus mewujudkan halangan kawal selia terhadap aktiviti bersama.

Pindaan Wolf, yang dimasukkan ke dalam rang undang-undang peruntukan tahunan sejak 2011, melarang NASA menggunakan dana persekutuan untuk bekerjasama dengan organisasi China tanpa kebenaran khusus Kongres. Sekatan itu pada asalnya bertujuan melindungi kelebihan teknologi Amerika dan menangani kebimbangan pengintipan, namun telah mewujudkan keadaan luar biasa apabila penyelarasan terhad hanya berlaku jika perlu demi keselamatan, seperti penyelarasan bagi mengelakkan pertembungan di orbit Marikh pada 2021, sementara kerjasama saintifik yang lebih luas terhenti. Pengulas dasar angkasa lepas Amerika menyatakan sekatan itu tidak menghalang kemajuan pesat China dalam penerokaan Bulan dan Marikh, sekali gus mencadangkan dasar tersebut mungkin lebih membataskan pengaruh Amerika berbanding keupayaan China.

Walaupun berdepan sekatan ini, pegawai China menegaskan bahawa dialog masih boleh dilakukan. Ketika berucap di Simposium Beyond Earth di Washington pada November 2024, Zhou Guolin, kaunselor menteri bagi sains dan teknologi di Kedutaan China, menyatakan secara jelas bahawa China mengalu-alukan penyertaan agensi angkasa lepas Amerika. Beliau merujuk penyelarasan yang terhad tetapi penting semasa misi Tianwen-1 ke Marikh, apabila NASA dan pentadbir China bertukar data orbit bagi mengelakkan perlanggaran kapal angkasa.

Sejarah membuktikan bahawa pengasingan bukan penyelesaian, dan kerjasama ialah satu-satunya jalan untuk mara ke hadapan.

Zhou menyifatkan halangan semasa sebagai sesuatu yang dikesali, sambil menyatakan keyakinan bahawa dengan kebijaksanaan dan usaha bersama kedua-dua negara, kerjasama angkasa lepas China dan AS akan dapat mengatasi semua halangan. Namun, pegawai Amerika termasuk Pentadbir NASA Bill Nelson terus menyokong Pindaan Wolf atas alasan persaingan strategik, khususnya berkaitan jadual penerokaan Bulan yang menyaksikan kedua-dua negara menyasarkan pendaratan berawak sebelum 2030.

Platform untuk Sains Global

Pegawai angkasa lepas China menegaskan bahawa stesen angkasa Tiangong bukan sekadar aset negara, tetapi juga platform antarabangsa untuk penemuan saintifik. Li Yingliang, pengarah jabatan teknologi am di Agensi Angkasa Lepas Berawak China, berkata stesen itu akan meneliti persoalan asas tentang asal-usul kehidupan, evolusi kosmos dan struktur jirim, dengan penemuannya dikongsi bersama masyarakat saintifik antarabangsa.

Angkasawan Fei Junlong, yang mengetuai misi Shenzhou-6 dan Shenzhou-15 serta menjadi orang pertama melakukan aktiviti luar kenderaan selepas stesen itu siap, secara terbuka mengundang rakan sejawat antarabangsa untuk mengunjungi stesen berkenaan. Beliau berkata semua pengembara angkasa lepas berkongsi perspektif yang sama apabila melihat Bumi dari orbit, dengan menganggap planet ini sebagai rumah bersama seluruh manusia. Sentimen ini selaras dengan kenyataan Kementerian Luar yang menggambarkan penerokaan angkasa lepas sebagai impian bersama seluruh umat manusia dan usaha berterusan para peneroka angkasa lepas China.

Ketika China bersiap sedia untuk misi Bulan berawak pada masa depan yang dirancang sebelum 2030, persoalannya ialah sama ada masyarakat antarabangsa akan menerima jemputan Beijing untuk membentuk lingkaran sahabat terbuka di kosmos, atau perpecahan politik di Bumi akan turut meluas ke sempadan terakhir. Pemilihan angkasawan Pakistan dan peluasan kerjasama dengan Brazil menunjukkan bahawa bagi banyak negara membangun, peluang menyertai penerokaan angkasa lepas lebih penting daripada kebimbangan mengenai persaingan kuasa besar.

Perkara Penting

• Kementerian Luar China secara rasmi menolak tanggapan bahawa angkasa lepas ialah gelanggang persaingan kuasa besar, sebaliknya menekankan kerjasama inklusif sempena ulang tahun ke-70 program angkasa lepas negara itu.
• Pakistan sedang membuat persiapan untuk menghantar angkasawan pertamanya ke stesen angkasa Tiangong China pada penghujung 2026, susulan perjanjian kerjasama 2025 dan latihan yang sedang dijalani di Pusat Angkasawan China.
• Program Satelit Sumber Bumi China-Brazil, yang aktif sejak 1988, telah diperluas dengan perkhidmatan internet satelit dan makmal astronomi radio bersama.
• China mempunyai perjanjian kerjasama angkasa lepas dengan 30 negara, menyediakan data cuaca, perkhidmatan navigasi dan keupayaan komunikasi kepada negara membangun melalui Koridor Maklumat Angkasa Lepas Jalur dan Laluan.
• Walaupun Pindaan Wolf mengehadkan kerjasama NASA-China sejak 2011, pegawai China terus menyatakan kesediaan untuk penyelarasan terhad dengan agensi angkasa lepas Amerika.
• Stesen angkasa Tiangong sedang dijadikan platform antarabangsa untuk penyelidikan saintifik, dengan pegawai mengundang penyertaan global dalam eksperimen mikrograviti dan misi akan datang.