Era Baharu Penerokaan Angkasa Lepas yang Inklusif
Dua angkasawan Pakistan tiba di Beijing untuk memulakan latihan di Pusat Penyelidikan dan Latihan Angkasawan China, menandakan peluasan bersejarah program penerbangan angkasa lepas berawak China ke luar sempadannya. Muhammad Zeeshan Ali dan Khurram Daud merupakan warga asing pertama yang dipilih untuk menyertai misi ke stesen angkasa Tiangong, dengan seorang daripada mereka dijangka menyertai penerbangan seawal hujung 2026.
Kandungan
Kedatangan mereka bertepatan dengan Hari Angkasa China ke-11 dan ulang tahun ke-70 program angkasa lepas China. Sambutan itu menjadi wadah bagi Beijing menjelaskan visinya tentang kerjasama antarabangsa. Ketika berucap pada sidang media berkala pada Jumaat, jurucakap Kementerian Luar China, Guo Jiakun, menegaskan bahawa angkasa lepas tidak seharusnya menjadi "arena" persaingan kuasa besar.
Angkasa lepas bukan "arena" persaingan kuasa besar, dan China akan terus bekerjasama dengan semua pihak untuk membina "lingkaran rakan" yang terbuka di angkasa lepas serta memajukan usaha bersama umat manusia meneroka angkasa lepas.
Kenyataan Guo menyentuh kebimbangan yang semakin meningkat bahawa persaingan angkasa lepas global memasuki fasa yang disebut penganalisis sebagai "Persaingan 2.0", yang dicirikan oleh penggubalan peraturan dan pembentukan pakatan, bukannya usaha saintifik semata-mata. Ketika Amerika Syarikat dan sekutunya memajukan Perjanjian Artemis dan kerjasama Stesen Angkasa Antarabangsa, China sedang membangunkan rangkaian alternatif menerusi Stesen Penyelidikan Bulan Antarabangsa serta perjanjian dua hala dengan negara-negara di seluruh Selatan Global.
Namun, pegawai China menegaskan pendekatan mereka berbeza secara asas daripada model kerjasama angkasa lepas tradisional. Kuasa angkasa lepas terdahulu sering mengehadkan perkongsian kepada ekonomi maju yang sudah mempunyai keupayaan sedia ada, manakala Beijing giat merendahkan halangan penyertaan bagi negara membangun.
Misi Bersejarah Pakistan ke Bintang
Pemilihan Ali dan Daud memuncak selepas hampir setahun rundingan dua hala. Pada Februari 2025, Suruhanjaya Penyelidikan Angkasa dan Atmosfera Atas Pakistan (SUPARCO) dan Agensi Penerbangan Angkasa Berawak China menandatangani perjanjian kerjasama menyeluruh yang menetapkan rangka penyertaan Pakistan dalam program penerbangan angkasa lepas berawak China.
Kedua-dua calon menjalani proses pemilihan ketat yang menyasarkan individu dengan latar belakang akademik cemerlang dan ketahanan fizikal. Senarai akhir merangkumi juruterbang berpengalaman serta pemegang ijazah PhD dalam bidang berkaitan aeroangkasa. Selepas tiba di Pusat Angkasawan China, mereka akan bertugas sebagai angkasawan simpanan sambil mengikuti kurikulum latihan yang menumpukan penguasaan konfigurasi tiga modul stesen angkasa Tiangong dan operasi kapal angkasa Shenzhou.
Selepas lulus penilaian, seorang daripada mereka akan menyertai misi Shenzhou akan datang sebagai pakar muatan, menjalankan eksperimen saintifik dalam mikrograviti dan bukannya mengendalikan kapal angkasa. Bidang penyelidikan yang dirancang termasuk sains bahan, fizik bendalir, sains hayat dan bioteknologi, dengan aplikasi bagi mengurangkan kesan perubahan iklim, menjamin keselamatan makanan dan memacu inovasi industri.
Perdana Menteri Shehbaz Sharif menyifatkan misi itu sebagai cerminan "perkongsian strategik Pakistan-China yang berkekalan." Dalam pertemuan dengan angkasawan di Pejabat Perdana Menteri, Sharif memberitahu mereka, "Saya yakin anda akan menulis lembaran baharu dalam sejarah Pakistan." Beliau menambah bahawa misi itu akan membawa "dimensi baharu" kepada hubungan dua hala, sambil berkata "persahabatan Pakistan dan China kini bersedia menggapai bintang dan menjulang ke langit."
Perkongsian Merentas Benua
Misi Pakistan hanya satu daripada rangkaian kerjasama angkasa lepas yang semakin berkembang merentasi pelbagai benua. Di Afrika, China telah menandatangani perjanjian kerjasama satelit dengan banyak negara, termasuk Memorandum Persefahaman terbaharu dengan Somalia yang ditandatangani di Persidangan NewSpace Africa di Libreville. Perjanjian antara Pusat Aplikasi Penderiaan Jauh Satelit Tanah China dengan Kementerian Komunikasi dan Teknologi Somalia itu memberi tumpuan kepada aplikasi pemerhatian bumi bagi menyokong pembangunan berasaskan data dan pemantauan alam sekitar.
Beijing turut menyelitkan unsur budaya dalam diplomasi angkasa lepasnya. Sepuluh lukisan hasil remaja Afrika kini dipamerkan di stesen angkasa Tiangong, melambangkan pendekatan inklusif terhadap penerokaan angkasa lepas yang menurut pegawai turut menghargai pertukaran budaya selain kerjasama teknikal.
Di Amerika Selatan, program Satelit Sumber Bumi China-Brazil terus memantau dan melindungi hutan hujan Amazon, sekali gus menunjukkan kesinambungan jangka panjang dalam perkongsian angkasa lepas Beijing. Program itu telah beroperasi selama beberapa dekad, menyediakan data penting untuk pemeliharaan alam sekitar dan pengurusan sumber.
Inisiatif ini selaras dengan rangka dasar luar China yang lebih luas, termasuk koridor maklumat angkasa lepas Inisiatif Jalur dan Laluan serta Inisiatif Pembangunan Global. Dengan mengintegrasikan infrastruktur satelit ke dalam projek pembangunan daratan, Beijing menawarkan perkhidmatan bersepadu dalam telekomunikasi, pengawasan dan navigasi kepada negara rakan.
Penemuan Saintifik Dikongsi dengan Dunia
Pendekatan kerjasama China merangkumi bukan sahaja misi berawak, tetapi juga perkongsian data saintifik dan sampel daripada penerokaan angkasa lepas jauh. Pada April 2025, tujuh institusi dari enam negara, termasuk Perancis, Jerman, Jepun, Pakistan, United Kingdom dan Amerika Syarikat, diberi kebenaran untuk mengkaji sampel bulan yang dikumpulkan misi Chang'e-5.
Analisis terkini terhadap sampel itu menghasilkan penemuan penting. Saintis China mengenal pasti dua mineral bulan yang sebelum ini tidak diketahui daripada 1,731 gram bahan yang dibawa pulang oleh misi itu. Persatuan Mineralogi Antarabangsa secara rasmi meluluskan dan mengelaskan magnesiochangesite-(Y) serta changesite-(Ce), menjadikannya mineral bulan baharu ketujuh dan kelapan yang dikenal pasti di seluruh dunia melalui sampel yang dibawa pulang.
Untuk misi akan datang, Pentadbiran Angkasa Lepas Negara China mengumumkan bahawa misi pemulangan sampel Marikh Tianwen-3, yang dijadualkan dilancarkan sekitar 2028, akan membawa lima muatan kerjasama antarabangsa. Projek terpilih termasuk spektrometer Mars PEX yang diketuai Jawatankuasa Penyelidikan Angkasa Lepas untuk mencari kesan kehidupan, penganalisis komposisi ion molekul Marikh dari Universiti Sains dan Teknologi Macau, serta spektrometer heterodina laser dari Universiti Cina Hong Kong untuk mengesan isotop air dalam atmosfera Marikh.
Selain itu, China telah membuka peluang kerjasama antarabangsa bagi misi pemerhatian matahari Xihe-2, dengan mengundang rakan global memajukan sains matahari secara bersama. Pengumuman itu selaras dengan ikrar Beijing untuk membuka akses kepada penyelidik global bagi 10 projek dan kemudahan saintifik berskala besar, termasuk Projek Meridian China, yang telah memberi khidmat kepada 267 organisasi di 18 negara.
Cita-cita ke Angkasa Lepas Jauh dan Bulan
Rangka kerja kerjasama China turut meliputi penerokaan angkasa lepas jauh menerusi Makmal Penerokaan Angkasa Lepas Jauh (DSEL) di Hefei, wilayah Anhui. Sejak ditubuhkan pada 2022, DSEL menyelaraskan sumbangan China kepada sains bulan dan planet, sambil membina rangkaian penyelidikan antarabangsa.
Makmal itu memainkan peranan penting dalam misi satelit geganti Queqiao-2 dan Chang'e-6. Misi terakhir itu membawa pulang sampel pertama dalam sejarah manusia dari bahagian jauh Bulan. Kini, saintis DSEL menjalankan kajian termaju tentang penempatan manusia di Bulan dan membangunkan teknologi yang dijangka diuji dalam misi Chang'e-7 dan Chang'e-8 akan datang sebagai langkah menuju pangkalan penyelidikan bulan kekal.
Pada Julai 2025, China dan institusi rakan melancarkan Persatuan Penerokaan Angkasa Lepas Jauh Antarabangsa (IDSEA), organisasi saintifik global pertama yang dimulakan China dan dikhususkan untuk penyelidikan angkasa lepas jauh. Persatuan itu telah menarik 85 ahli institusi dari lebih 30 negara serta lebih 600 saintis dari 60 negara. Keahliannya dijangka mencecah 100 institusi menjelang akhir 2025.
Usaha ini menyokong Stesen Penyelidikan Bulan Antarabangsa (ILRS), alternatif pimpinan China kepada program Artemis pimpinan Amerika Syarikat. Perjanjian Artemis telah menarik lebih 35 penandatangan, termasuk Brazil, India dan UAE, manakala perkongsian ILRS merangkumi Rusia, Belarus, Mesir, Nicaragua dan Afrika Selatan, antara lain. Pembangunan selari dua program pangkalan bulan yang berasingan tanpa mekanisme kerjasama rasmi mewakili keadaan yang disebut sesetengah penganalisis sebagai "pemisahan astropolitik."
Mengharungi Ketegangan Geopolitik
Walaupun China menekankan kerjasama inklusif, landskap angkasa lepas global masih dibentuk oleh persaingan strategik. Amerika Syarikat dan China mengamalkan model penglibatan angkasa lepas yang sangat berbeza, dengan Washington menekankan perkongsian awam-swasta manakala Beijing bergantung pada program yang diarahkan negara.
Sejak 2011, Pindaan Wolf melarang NASA menggunakan dana persekutuan untuk bekerjasama dengan entiti angkasa lepas China, sekali gus secara berkesan mengecualikan China daripada penyertaan dalam Stesen Angkasa Antarabangsa. Halangan perundangan itu mendorong Beijing membangunkan keupayaan sendiri, termasuk stesen Tiangong, dan mencari perkongsian antarabangsa alternatif.
Penganalisis di Majlis Atlantik berpendapat bahawa walaupun kebimbangan mengenai permusuhan ketenteraan di angkasa lepas amat besar, kedua-dua negara boleh mendapat manfaat daripada kerjasama terhad. Antara langkah permulaan yang dicadangkan ialah menubuhkan kumpulan kerja dua hala antara NASA dengan Pentadbiran Angkasa Lepas Negara China untuk membuat persediaan bagi operasi menyelamat bersama bagi angkasawan yang berada dalam bahaya, berpandukan Perjanjian PBB 1968 mengenai Penyelamatan dan Pemulangan Angkasawan.
Penyelidikan TRENDS Research & Advisory menyorot risiko perpecahan berterusan. Dengan nilai ekonomi angkasa lepas global sebanyak $546 bilion dan unjuran melebihi $1 trilion menjelang 2030, kemunculan sistem satelit dwiguna serta rejim tadbir urus yang bersaing boleh menjejaskan kemampanan kegiatan orbit. Kedua-dua negara melabur dalam keupayaan ant satelit dan teknologi pengambilan sumber bulan, sekali gus menimbulkan kebimbangan tentang persenjataan angkasa lepas.
Namun, pegawai China berulang kali menekankan penggunaan aman dan pembangunan inklusif. Kertas pendirian Kementerian Luar bagi Sidang Kemuncak Masa Depan PBB mengulangi komitmen terhadap "kesaksamaan, saling menghormati, penggunaan aman dan pembangunan inklusif" dalam kerjasama angkasa lepas, serta menentang persenjataan dan perlumbaan senjata di angkasa lepas.
Mendemokrasikan Akses ke Sempadan Terakhir
Strategi China dilihat bertujuan meletakkan program angkasa lepasnya sebagai alternatif yang berdaya maju bagi negara yang sekian lama tersisih daripada perkongsian angkasa lepas eksklusif. Kerjasama angkasa lepas tradisional sering memerlukan keupayaan domestik yang besar serta keselarasan dengan piawaian teknologi Barat, sekali gus pada hakikatnya mengehadkan penyertaan penuh kepada negara kaya.
Sebaliknya, Beijing menawarkan peluang kepada negara membangun untuk menyertai sains angkasa lepas tanpa perlu melaburkan berbilion dolar dalam keupayaan pelancaran domestik. Bagi Pakistan, misi semasa menyediakan "jalan pintas berteknologi tinggi" ke penerbangan angkasa lepas berawak, seperti yang disifatkan seorang penganalisis, di samping mengukuhkan kerjasama jangka panjang yang merangkumi rancangan menghantar rover bulan Pakistan untuk misi Chang'e-8 pada 2028.
Wang Yanan, ketua pengarang majalah Aerospace Knowledge, berkata kerjasama meluas China telah merendahkan ambang bagi negara Selatan Global mendapatkan akses kepada teknologi aeroangkasa. Ini berbeza daripada model kerjasama terdahulu sesetengah negara maju, yang hanya bekerjasama dengan rakan terpilih yang memiliki sumber unggul dan teknologi canggih.
Apabila Stesen Angkasa Antarabangsa menghampiri penyahtauliahan yang dirancang sekitar 2030, stesen Tiangong China mungkin menjadi makmal orbit utama yang tersedia kepada negara tanpa keupayaan penerbangan angkasa lepas berawak sendiri. Sama ada ini menandakan perpecahan tadbir urus angkasa lepas atau peluasan akses sebahagian besarnya bergantung pada kemampuan kuasa yang bersaing menetapkan norma untuk hidup bersama di orbit.
Perkara Utama
- Dua angkasawan Pakistan, Muhammad Zeeshan Ali dan Khurram Daud, tiba di China sebagai pelatih asing pertama untuk misi ke stesen angkasa Tiangong. Seorang daripada mereka dijangka menyertai penerbangan pada hujung 2026.
- Inisiatif ini bertepatan dengan Hari Angkasa China ke-11 dan ulang tahun ke-70 program angkasa lepasnya, menandakan peralihan ke arah kerjasama antarabangsa yang inklusif.
- China menjalin perkongsian angkasa lepas di seluruh Afrika, termasuk perjanjian terbaharu dengan Somalia mengenai imejan satelit, dan meneruskan program Satelit Sumber Bumi China-Brazil yang telah lama berjalan di Amerika Selatan.
- Saintis antarabangsa dari enam negara, termasuk Amerika Syarikat, diberi kebenaran mengkaji sampel bulan yang dibawa pulang oleh misi Chang'e-5, yang menghasilkan penemuan dua mineral bulan baharu.
- Misi Marikh Tianwen-3 yang dijadualkan pada 2028 akan membawa lima muatan kerjasama antarabangsa daripada institusi di Eropah dan Asia.
- Stesen Penyelidikan Bulan Antarabangsa dan Makmal Penerokaan Angkasa Lepas Jauh China menawarkan rangka kerja alternatif kepada Perjanjian Artemis pimpinan Amerika Syarikat. Persatuan Penerokaan Angkasa Lepas Jauh Antarabangsa yang baharu pula disertai 85 ahli institusi dari lebih 30 negara.
- Pegawai China menegaskan angkasa lepas tidak seharusnya menjadi arena persaingan kuasa besar, walaupun ketegangan geopolitik terus membentuk persaingan penerokaan Bulan dan ruang cislunar.
