Imej Satelit Tunjukkan Ratusan Rumah Musnah di Kampung Sempadan Kemboja

Bukti satelit menunjukkan kemusnahan meluas

Imej satelit yang dikeluarkan oleh Liga Kemboja bagi Promosi dan Pembelaan Hak Asasi Manusia, dikenali sebagai LICADHO, menunjukkan ratusan rumah dan bangunan awam musnah di tiga kampung Kemboja yang dikuasai tentera Thailand. Kampung yang terjejas ialah Chouk Chey, Boeng Trakuon dan Prey Chan di wilayah Banteay Meanchey.

LICADHO menganalisis imej yang tersedia kepada umum daripada satelit Sentinel 2 Agensi Angkasa Eropah, dengan membandingkan keadaan pada April sebelum tentera Thailand mengambil alih kawasan itu dengan imej yang dirakam pada Mac. Organisasi itu mengira 627 rumah dan struktur musnah: 270 di Chouk Chey, 299 di Boeng Trakuon dan 58 di Prey Chan.

Dapatan itu meningkatkan tekanan terhadap Phnom Penh dan Bangkok supaya memulakan semula rundingan sempadan. Kemboja berkata tentera Thailand masih berada di kawasan yang dianggapnya sebagai wilayah kedaulatan Kemboja, meskipun gencatan senjata ditandatangani pada 27 Disember 2025. Thailand menolak dakwaan pencerobohan wilayah dan sebelum ini berkata tenteranya tidak menyasarkan infrastruktur awam.

LICADHO menggesa siasatan dijalankan dan pihak berkuasa menyediakan perumahan serta bantuan kepada keluarga yang tidak dapat pulang.

Mengapa kampung-kampung itu masih kosong

Lebih 20,000 rakyat Kemboja masih berada di kem sementara, menurut Kementerian Dalam Negeri Kemboja. Setakat 6 Ogos, kementerian itu merekodkan 20,281 orang kehilangan tempat tinggal, termasuk 10,331 wanita dan 6,066 kanak-kanak.

Angka itu merangkumi keluarga yang melarikan diri semasa pertempuran serta mereka yang dihalang daripada pulang selepas tentera Thailand memasang dawai berduri, sekatan jalan dan kontena perkapalan di sekitar beberapa bahagian kampung. Pegawai Kemboja berkata halangan itu memutuskan akses penduduk ke rumah, ladang dan jalan raya.

Di Boeng Trakuon, lebih 1,800 keluarga dilaporkan kehilangan tempat tinggal. Di Chouk Chey yang berdekatan, pegawai tempatan berkata kebanyakan keluarga tidak dapat mengakses tanah mereka. Senjata yang belum meletup dan kawalan ketenteraan berterusan menambah risiko kepada orang awam yang mempertimbangkan untuk pulang.

Penduduk yang ditemu bual semasa lawatan ke kawasan itu menceritakan ketakutan, kehilangan mata pencarian dan ketidakpastian sama ada rumah mereka masih ada. Dalam satu kisah, seorang penduduk kampung berkata tentera hanya memberinya 20 minit untuk meninggalkan rumah dan tidak membenarkannya mengambil peralatan memasak asas. Pengalaman sedemikian membuatkan gencatan senjata terasa jauh bagi mereka yang tinggal di tempat perlindungan.

Perkhidmatan awam dan mata pencarian tertekan

Kemusnahan bukan sahaja melibatkan rumah persendirian. Sekolah, pusat kesihatan, jalan raya, jambatan, talian elektrik, kemudahan air dan bangunan keagamaan turut terjejas di wilayah sempadan Kemboja.

Penilaian awal kerajaan menyenaraikan kerosakan pada 1,558 rumah, 26 sekolah, 14 kemudahan kesihatan, 74 bangunan awam, 19 pagoda, empat kuil purba, lima jambatan dan 87 bahagian jalan raya. Beberapa sekolah dan pusat kesihatan masih ditutup di Oddar Meanchey, Banteay Meanchey dan Preah Vihear.

Perpindahan penduduk turut menjejaskan ekonomi tempatan. Pintu sempadan ditutup atau beroperasi pada tahap yang jauh lebih rendah, sekali gus mengurangkan perdagangan dan hasil kastam. Petani tidak dapat mengusahakan ladang, manakala perniagaan kecil berhampiran pusat pemeriksaan kehilangan pelanggan. Konflik lebih luas itu juga menyebabkan ramai pekerja Kemboja meninggalkan Thailand dan mengurangkan pelancongan di kedua-dua negara.

Bagi keluarga yang tinggal di pagoda dan tempat perlindungan sementara, keperluan mendesak termasuk makanan, air bersih, rawatan perubatan, persekolahan dan perlindungan daripada bahan letupan yang belum meletup. Pemulihan jangka panjang memerlukan akses kepada tanah, pembinaan semula rumah dan keyakinan bahawa pertempuran baharu tidak akan memaksa mereka berpindah sekali lagi.

Peruntukan undang-undang antarabangsa

LICADHO berkata kemusnahan itu mungkin melanggar Artikel 53 Konvensyen Geneva Keempat, yang melarang kuasa pendudukan memusnahkan harta benda melainkan kemusnahan itu diperlukan atas sebab operasi ketenteraan. Undang-undang hak asasi manusia antarabangsa turut melindungi hak kepada perumahan yang mencukupi dan mengehadkan pemusnahan sewenang-wenangnya serta pengusiran paksa.

Persoalan undang-undang itu rumit kerana kedua-dua pihak mempunyai tuntutan wilayah yang berbeza. Thailand berkata ia sedang mengamankan wilayahnya sendiri, manakala Kemboja berkata kampung-kampung itu terletak dalam sempadan yang ditetapkan melalui perjanjian dan peta sejarah. Kedua-dua kerajaan tidak sependapat tentang kedudukan sempadan di beberapa kawasan, meskipun kedua-duanya bersetuju untuk meneruskan rundingan.

Pelapor Khas PBB mengenai hak asasi manusia di Kemboja, Tom Andrews, melawat kawasan sempadan dan lokasi perpindahan dalam misi 12 hari yang berakhir pada 31 Julai. Beliau berkata undang-undang antarabangsa memberikan hak kepada mereka yang berpindah akibat konflik bersenjata untuk pulang ke rumah, dan gencatan senjata Disember merangkumi komitmen untuk membenarkan mereka berbuat demikian.

Sebelum memetik kata-kata Andrews, intipati utamanya ialah gencatan senjata tidak dapat melindungi orang awam jika kawalan ketenteraan, jalan yang disekat dan perumahan yang musnah menghalang mereka daripada membina semula kehidupan.

Thailand dan Kemboja perlu bekerjasama untuk mempercepat kepulangan orang awam yang kehilangan tempat tinggal. Mereka perlu dan berhak untuk pulang.

Thailand mempertikaikan beberapa angka dan menolak sebahagian penilaian Andrews. Andrews berkata anggarannya berdasarkan bahan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu dan perlindungan hak asasi manusia terpakai tanpa mengira pertikaian mengenai wilayah.

Mengapa pertikaian sempadan menjadi krisis ketenteraan

Thailand dan Kemboja berkongsi sempadan sepanjang kira-kira 800 kilometer yang dibentuk oleh perjanjian pada zaman penjajahan Perancis. Kemboja merujuk kepada perjanjian Franco-Siam pada 1904 dan 1907, peta berkaitan serta rekod suruhanjaya sempadan. Thailand mempertikaikan beberapa tafsiran terhadap bahan tersebut dan mempunyai tuntutan sendiri di beberapa kawasan yang belum ditetapkan sempadannya.

Mahkamah Keadilan Antarabangsa memutuskan pada 1962 bahawa kuil Preah Vihear milik Kemboja. Keputusan kemudian menjelaskan kawasan sekitar kuil itu, namun bahagian sempadan yang lain tidak diputuskan oleh mahkamah. Kawasan yang belum diselesaikan itu kekal sensitif, terutamanya apabila pemimpin politik menggunakan isu sempadan untuk meraih sokongan nasionalis.

Pertempuran meningkat pada 2025 selepas berbulan-bulan peningkatan kekuatan ketenteraan dan konfrontasi. Thailand berkata operasinya bersifat defensif dan menyasarkan tapak ketenteraan, laluan bekalan serta kemudahan yang dikaitkan dengan ancaman keselamatan, termasuk kompleks yang didakwa digunakan untuk penipuan. Pihak berkuasa Kemboja berkata serangan mengenai kawasan awam dan infrastruktur, manakala kumpulan hak asasi memberi amaran tentang penggunaan senjata letupan berhampiran komuniti berpenduduk.

Amnesty International menggesa kedua-dua kerajaan melindungi orang awam dan mematuhi undang-undang kemanusiaan antarabangsa. Organisasi itu memberi amaran bahawa pertempuran semula boleh menyebabkan lebih banyak kematian, perpindahan dan kerosakan pada perkhidmatan penting.

Diplomasi masih belum memulihkan akses

Phnom Penh mendesak Suruhanjaya Sempadan Bersama Kemboja-Thailand, atau JBC, menyambung semula tinjauan lapangan dan penandaan sempadan. Suruhanjaya itu ialah mekanisme dua hala utama untuk meneliti bahagian sempadan yang dipertikaikan dan berasingan daripada badan ketenteraan yang mengurus insiden keselamatan.

Jurucakap kerajaan Kemboja, Pen Bona, berkata tinjauan bersama diperlukan supaya orang awam dapat pulang dengan bebas, selamat dan bermaruah. Menteri Penerangan Neth Pheaktra berkata makna gencatan senjata patut dinilai berdasarkan sama ada mereka yang kehilangan tempat tinggal dapat pulang ke tanah mereka, bukan sekadar ketiadaan tembakan.

Pemerhati ASEAN memperluas lawatan ke sempadan untuk memeriksa pematuhan terhadap gencatan senjata. Atase tentera dari negara termasuk Amerika Syarikat, China, Rusia, Perancis dan Jepun turut melawat kampung, kem dan lokasi yang mempunyai senjata belum meletup. Kehadiran mereka memberikan gambaran lebih jelas kepada kerajaan luar tentang keadaan di sana, namun pemerhati itu tidak mempunyai kuasa untuk menyelesaikan sempadan.

Thailand berkata ia menyokong rundingan dua hala secara aman dan mematuhi undang-undang antarabangsa. Kemboja meminta Bangkok mengundurkan tentera dari kawasan yang menurutnya diduduki selepas gencatan senjata. Kedua-dua pihak terus menuduh satu sama lain melanggar perjanjian, menjadikan langkah praktikal pertama ke arah rundingan sukar dari segi politik.

Korban manusia akibat gencatan senjata yang tidak bergerak

Laporan dari sempadan menunjukkan bagaimana gencatan senjata boleh menghentikan pertempuran berskala besar tanpa memulihkan kehidupan seperti biasa. Seseorang mungkin selamat daripada bedilan serta-merta tetapi masih tidak dapat pergi ke rumah, ladang, sekolah atau klinik. Dawai berduri dan pusat pemeriksaan tentera telah memisahkan secara fizikal komuniti yang penduduknya dahulu bebas berulang-alik untuk bekerja dan berdagang.

Di kem, keluarga berdepan masalah sanitasi, pendapatan terhad dan pendidikan yang terganggu. Kanak-kanak membentuk ribuan daripada penduduk yang kehilangan tempat tinggal, manakala wanita sering memikul tanggungjawab menyediakan makanan, menjaga keluarga dan memulihkan isi rumah. Kemusnahan rumah turut menghilangkan dokumen, peralatan, ternakan dan aset lain yang diperlukan keluarga untuk memulakan semula kehidupan.

Pertikaian mengenai angka korban dan perpindahan penduduk menambah ketidakpercayaan orang ramai. Pegawai Kemboja menyebut lebih 20,000 orang masih berada di kem, manakala peringkat awal konflik menyebabkan ratusan ribu orang berpindah sebelum ramai daripada mereka pulang selepas gencatan senjata Disember. Thailand mencabar beberapa anggaran Kemboja dan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, khususnya apabila penduduk bergerak merentasi sempadan antarabangsa.

Walaupun jumlah keseluruhan dipertikaikan, imej satelit menyediakan rekod kemusnahan yang boleh diukur di tiga kampung yang dikenal pasti. Kerja pembinaan semula tidak dapat dimulakan selagi penduduk tidak dibenarkan masuk atau status tanah masih ditentukan oleh angkatan bersenjata dan bukannya pihak berkuasa awam.

Perkara Utama

• LICADHO mengenal pasti 627 rumah dan struktur musnah di Chouk Chey, Boeng Trakuon dan Prey Chan.
• Imej satelit Sentinel 2 menunjukkan perubahan besar antara April dan Mac.
• Kemboja berkata tentera Thailand masih menguasai sebahagian kampung selepas gencatan senjata 27 Disember.
• Lebih 20,000 rakyat Kemboja masih kehilangan tempat tinggal, termasuk ribuan wanita dan kanak-kanak.
• Sekolah, pusat kesihatan, jalan raya dan kemudahan awam lain masih rosak atau ditutup.
• Phnom Penh mendesak Suruhanjaya Sempadan Bersama menyambung semula pemeriksaan dan penandaan sempadan.
• Thailand menolak dakwaan bahawa ia menceroboh wilayah Kemboja dan berkata ia menyokong rundingan dua hala.