Kemiskinan Bangladesh meningkat apabila kejutan tenaga, perbankan dan inflasi bertembung

Pemulihan rapuh menyebabkan jutaan orang terdedah

Bangladesh berdepan tekanan ekonomi yang semakin meluas: pertumbuhan perlahan, harga kekal tinggi, kekurangan tenaga menjejaskan operasi kilang, manakala kelemahan sistem perbankan menyekat kredit. Bank Dunia menganggarkan kadar kemiskinan negara meningkat kepada 22.5 peratus pada 2026, berbanding 18.7 peratus pada 2022, dan boleh mencecah 22.8 peratus pada TK2027. Kira-kira 6.2 crore orang, sekitar satu pertiga daripada penduduk, masih begitu hampir dengan garis kemiskinan sehingga kehilangan pekerjaan, penyakit atau kejutan lain boleh menyebabkan mereka jatuh miskin.

Tekanan ini membalikkan sebahagian daripada tempoh panjang pengurangan kemiskinan. Antara 2010 hingga 2022, Bangladesh berjaya mengeluarkan kira-kira 34 juta orang daripada kemiskinan, termasuk 9 juta daripada kemiskinan tegar. Namun, kemajuan menjadi perlahan selepas 2016 apabila pertumbuhan kurang berkesan dalam meningkatkan pendapatan isi rumah miskin. Anggaran terkini menunjukkan kemerosotan yang lebih ketara: kemiskinan tegar pada ambang antarabangsa $3 sehari meningkat daripada 5.9 peratus pada 2022 kepada anggaran 10.1 peratus pada TK2026.

Perubahan itu dirasai melalui kos harian dan kehilangan pendapatan. Inflasi tinggi selama empat tahun mengurangkan kuasa beli upah, manakala penutupan kilang, waktu operasi yang lebih singkat dan pengambilan pekerja yang lemah mengurangkan pendapatan isi rumah. Bank Dunia menganggarkan kira-kira 2.1 juta lagi orang jatuh di bawah garis kemiskinan $3 sehari pada TK2026 sahaja. Pertumbuhan upah benar bagi pekerja bergaji rendah terus negatif, bermakna gaji mereka tidak dapat mengimbangi kenaikan harga.

Angka-angka itu juga perlu ditafsir dengan berhati-hati. Anggaran kemiskinan menggabungkan maklumat tinjauan dan pemodelan ekonomi, manakala ketiadaan Tinjauan Tenaga Buruh selepas 2025 mengehadkan penilaian menyeluruh tentang kehilangan pekerjaan dan keadaan pekerjaan terkini. Namun, petunjuk daripada sektor industri, kredit dan harga semuanya menunjukkan arah yang sama: banyak isi rumah hanya mempunyai sedikit simpanan untuk menampung satu lagi kejutan.

Mengapa momentum pertumbuhan merosot

Bank Dunia menurunkan unjuran pertumbuhan TK2027 kepada 3.4 peratus, iaitu 1.2 mata peratusan lebih rendah daripada anggaran Aprilnya. Bank itu turut menganggarkan pertumbuhan sebanyak 3.4 peratus pada TK2026, menandakan tahun ketiga berturut-turut aktiviti ekonomi merosot. Ekonomi diunjurkan pulih secara sederhana sahaja, kepada 3.9 peratus pada TK2028. Unjuran itu jauh di bawah sasaran kerajaan sebanyak 6.5 peratus bagi tahun fiskal semasa.

Kekurangan tenaga menjadi halangan langsung kepada pengeluaran. Pengeluaran gas domestik merosot, sementara gas asli cecair (LNG) import kini membekalkan kira-kira satu pertiga daripada permintaan gas. Gangguan di terminal LNG terapung di Maheshkhali mengurangkan bekalan dengan lebih lanjut, menyumbang kepada catuan elektrik dan memaksa kilang beroperasi di bawah kapasiti atau menghentikan kerja buat sementara waktu. Perniagaan juga beralih kepada penjana diesel, sekali gus meningkatkan kos operasi. Pengeluaran industri hanya meningkat 2 peratus pada TK2026, dan sektor industri menguncup pada suku ketiga buat kali pertama sejak pandemik.

Kekangan ini menjejaskan lebih daripada pengilang. Apabila kilang mengurangkan syif atau memberhentikan pekerja, perbelanjaan pekerja di kedai dan perniagaan perkhidmatan turut berkurang. Pembekal menerima lebih sedikit pesanan, dan syarikat semakin keberatan untuk melabur dalam peralatan baharu atau mengambil pekerja. Ketidaktentuan tenaga juga menyukarkan perancangan pengeluaran dan pematuhan jadual penghantaran, satu kebimbangan bagi pengeksport yang bersaing dari segi kebolehpercayaan selain harga.

Eksport berdepan tekanan akibat permintaan yang lebih lemah dan persaingan yang semakin sengit. Jumlah eksport menguncup 0.2 peratus pada TK2026, manakala eksport pakaian siap ke Kesatuan Eropah merosot 3.3 peratus. Tinjauan yang dipetik dalam kemas kini Bank Dunia mendapati bahagian pembeli fesyen AS yang menggunakan Bangladesh sebagai pangkalan sumber bekalan merosot kepada sekitar 78 peratus, berbanding 88 peratus setahun sebelumnya. Pembeli semakin mengutamakan ketelusan rantaian bekalan, pematuhan dan fleksibiliti, selain kos pengeluaran.

Kiriman wang menjadi penampan. Jumlahnya meningkat 17.3 peratus kepada rekod $35.6 bilion pada TK2026, membantu mengehadkan defisit akaun semasa dan membina semula rizab pertukaran asing kepada lebih $32 bilion menjelang Ogos. Sokongan itu tidak menyelesaikan halangan domestik terhadap pelaburan dan penciptaan pekerjaan, tetapi membantu menstabilkan kedudukan luaran.

Masalah perbankan menyekat kredit perniagaan

Kelemahan perbankan juga menjadi penghalang utama kepada kegiatan ekonomi. Nisbah pinjaman tidak berbayar seluruh sistem, iaitu bahagian pinjaman yang tidak dibayar balik mengikut persetujuan, meningkat kepada 33.2 peratus pada Jun 2026 daripada 20.2 peratus pada Disember 2024. Nisbah kecukupan modal, ukuran keupayaan bank menyerap kerugian, merosot kepada negatif 2.6 peratus pada Disember 2025, jauh di bawah paras minimum kawal selia sebanyak 10 peratus.

Angka yang dilaporkan mungkin belum menggambarkan skala penuh kerugian. Peraturan peruntukan yang dilonggarkan membolehkan bank menangguhkan penyediaan dana bagi menampung pinjaman bermasalah. Menjelang Jun, Bangladesh Bank telah memberikan sokongan kecairan tanpa cagaran sebanyak Tk 760 bilion kepada pemberi pinjaman yang lemah. Bank Dunia memberi amaran bahawa sokongan kecemasan berulang dan kelonggaran penguatkuasaan peraturan boleh melambatkan pengiktirafan kerugian serta penstrukturan semula yang diperlukan untuk memulihkan keyakinan.

Kredit kepada perniagaan swasta hanya berkembang 4.5 peratus pada Jun, kadar paling perlahan dalam tempoh 33 tahun. Pada masa yang sama, pinjaman kerajaan daripada bank meningkat dengan pesat. Apabila bank mempunyai dana terhad dan memilih pinjaman kerajaan berbanding pinjaman perniagaan yang lebih berisiko, syarikat kecil khususnya mungkin sukar mendapatkan pembiayaan. Had ke atas jurang antara kadar deposit dengan kadar pinjaman boleh menambah tekanan itu jika pemberian pinjaman kepada perniagaan kecil menjadi kurang menarik.

Oleh itu, pemulihan kunci kira-kira bank berkait rapat dengan pekerjaan dan pelaburan. Bank Dunia menggesa semakan kualiti aset, pengiktirafan kerugian yang lebih jelas serta penstrukturan semula atau penambahan modal bank yang berdaya maju pada nilai saksama. Tanpa tindakan yang meyakinkan, bekalan kredit yang lemah boleh menghalang perniagaan produktif daripada berkembang walaupun permintaan mula pulih.

Inflasi dan kehilangan pekerjaan paling membebankan isi rumah

Purata inflasi utama menurun daripada 10 peratus pada TK2025 kepada 8.7 peratus pada TK2026, namun masih tinggi. Bank Dunia menjangkakan inflasi purata 8.6 peratus pada TK2027, dengan harga tenaga domestik, kekangan bekalan dan pertumbuhan bekalan wang terus memberi tekanan kepada harga. Harga makanan amat penting bagi keluarga miskin: ahli ekonomi Bank Dunia berkata isi rumah dalam satu perlima termiskin membelanjakan kira-kira 60 peratus daripada pendapatan mereka untuk makanan, menyebabkan ruang yang kecil untuk menampung kenaikan kos pengangkutan, sewa, utiliti atau ubat-ubatan.

Wanita menanggung bahagian kehilangan pekerjaan yang tidak seimbang. Kadar penyertaan tenaga buruh wanita merosot daripada 42.8 peratus pada 2022 kepada 38.4 peratus pada 2024. Kemerosotan itu mencerminkan wanita yang meninggalkan pekerjaan, khususnya dalam sektor industri dan perkhidmatan, selepas peluang pekerjaan semakin terhad. Penyelidikan kemiskinan terdahulu turut mendapati kadar pengangguran tinggi dalam kalangan golongan muda berpendidikan, dengan keadaan yang amat sukar bagi wanita muda di kawasan bandar.

Perubahan dalam pasaran buruh mempunyai punca yang lebih luas. Dari 2016 hingga 2022, sektor pertanian menyumbang sebahagian besar pekerjaan baharu dan kawasan luar bandar menjadi pemacu utama pengurangan kemiskinan. Pekerjaan industri dan perkhidmatan tidak berkembang sekuat sebelum ini. Kini, kekurangan tenaga dan pelaburan yang lemah menambah tekanan terhadap pekerjaan industri, sementara ketiadaan data tinjauan buruh terkini menyukarkan penilaian sejauh mana kemerosotan itu berlaku.

Kerentanan Bangladesh juga mencerminkan jurang yang berlarutan antara kawasan bandar dengan luar bandar. Kemiskinan menurun lebih cepat di kawasan luar bandar dari 2016 hingga 2022, dibantu oleh pekerjaan pertanian, tetapi satu daripada empat rakyat Bangladesh yang miskin tinggal di bandar menjelang 2022. Isi rumah bandar lazimnya bergantung pada upah dan kurang mendapat akses kepada tanah atau makanan yang dihasilkan sendiri, maka inflasi dan gangguan pekerjaan boleh menjejaskan belanjawan mereka dengan cepat.

Bantuan awam sering tidak sampai kepada golongan termiskin

Bangladesh membelanjakan kira-kira 3.5 peratus daripada KDNK untuk subsidi tenaga dan baja serta perlindungan sosial, tetapi perbelanjaan tinggi tidak menjamin bantuan yang berkesan. Pada TK2026, kerajaan menguruskan 90 program perlindungan sosial merentasi 25 kementerian. Syarat kelayakan yang berbeza, senarai bertindih dan sistem penyampaian berasingan menyukarkan pengenalpastian isi rumah yang memerlukan serta memastikan bantuan sampai kepada mereka secara konsisten.

Anggaran Bank Dunia menunjukkan program yang disasarkan kepada isi rumah miskin tidak meliputi 62 peratus isi rumah dalam satu perlima termiskin, manakala 18 peratus isi rumah dalam satu perlima terkaya menerima manfaat. Perbandingan lain mendapati satu perlima termiskin menerima purata Tk 7,140 setahun dalam manfaat perlindungan sosial, berbanding Tk 10,472 bagi satu perlima terkaya. Anggaran ini mengukur aspek liputan dan purata manfaat yang berbeza, namun kedua-duanya menunjukkan masalah penyasaran.

Subsidi elektrik menggambarkan jurang antara perbelanjaan dengan bantuan pengurangan kemiskinan. Satu perlima isi rumah terkaya menerima 33 peratus daripada sokongan elektrik, lebih dua kali ganda berbanding 15.4 peratus yang diterima satu perlima termiskin. Sebahagian besarnya berpunca daripada cara subsidi harga menyeluruh berfungsi: isi rumah yang menggunakan lebih banyak elektrik menerima bahagian manfaat yang lebih besar. Namun, bantuan itu lebih penting berbanding pendapatan bagi isi rumah miskin. Manfaat langsung dan tidak langsung dianggarkan berjumlah 18.1 peratus daripada pendapatan sebelum cukai bagi satu perlima termiskin, berbanding 2.3 peratus bagi satu perlima terkaya.

Subsidi elektrik dan gas meningkat daripada Tk 8,580 crore pada TK2014 kepada Tk 83,600 crore pada TK2025. Tarif elektrik kekal di bawah anggaran kos bekalan, menyebabkan kerajaan menanggung sebahagian daripada perbezaannya. Subsidi baja turut meningkat dengan ketara. Sokongan sedemikian boleh membantu mengawal kos isi rumah dan pengeluaran, tetapi subsidi harga secara menyeluruh menelan belanja besar dan mungkin menggalakkan penggunaan lebih tinggi, bukannya menyalurkan bantuan kepada keluarga yang paling memerlukannya.

Penghapusan subsidi elektrik tanpa sokongan gantian akan membawa kesan yang berat. Simulasi Bank Dunia menganggarkan penghapusan penuh tanpa pampasan boleh meningkatkan kadar kemiskinan sebanyak 2.8 mata peratusan, menyebabkan kira-kira 4.7 juta orang jatuh miskin. Oleh itu, reformasi menimbulkan cabaran pengagihan: penjimatan boleh membuka ruang untuk bantuan yang lebih tersasar, tetapi kenaikan harga mendadak akan menjejaskan isi rumah dan perniagaan sebelum bantuan itu diterima.

Kad Keluarga menjadi ujian penyasaran

Inisiatif pemindahan tunai Kad Keluarga kerajaan boleh menyediakan platform bersama bagi bantuan isi rumah, menurut Bank Dunia. Keberkesanannya bergantung pada sama ada program itu membetulkan kesilapan sedia ada dalam pemilihan penerima atau mengulanginya. Daftar yang mengenal pasti isi rumah layak, menggunakan ukuran kemiskinan yang jelas dan memastikan rekod sentiasa terkini menjadi asas kepada kejayaan program itu.

Dalam simulasi gambaran, penambahan Kad Keluarga dengan kesilapan penyasaran yang serupa dengan program tunai sedia ada akan mengurangkan kadar kemiskinan sebanyak 0.95 mata peratusan lagi, sekali gus membantu kira-kira 1.58 juta orang. Menggabungkan kad itu dengan elaun warga emas dan balu yang disasarkan dengan lebih baik serta program bantuan makanan yang disatukan boleh mengurangkan kemiskinan sebanyak 1.72 mata peratusan, atau kira-kira 2.85 juta orang, dengan kos tambahan yang dianggarkan sebanyak 0.21 peratus daripada KDNK.

Angka itu ialah hasil pemodelan, bukannya jaminan. Penyampaian bantuan bergantung pada data isi rumah yang tepat, proses permohonan yang mudah diakses dan pembayaran yang sampai kepada penerima layak tepat pada masanya. Penyatuan program makanan juga boleh membantu menangani jurang antara lokasi pengagihan bantuan dengan tempat yang paling memerlukan, termasuk komuniti bandar berpendapatan rendah.

Pilihan dasar utama bukan sekadar sama ada perlu berbelanja lebih atau kurang. Persoalannya ialah cara menggunakan dana awam yang terhad supaya bantuan sampai kepada isi rumah rentan sambil mengurangkan pembaziran. Pemindahan tunai langsung boleh disasarkan dengan lebih tepat berbanding pengurangan harga tenaga secara menyeluruh, tetapi jumlahnya perlu mencukupi dan penyalurannya boleh diharapkan agar isi rumah terlindung daripada kenaikan kos utiliti. Peralihan itu juga perlu mengambil kira petani miskin dan perniagaan kecil yang bergantung pada input atau tenaga bersubsidi.

Tiga reformasi membentuk prospek jangka pendek

Bank Dunia mengenal pasti kestabilan perbankan, keselamatan tenaga dan penggemblengan hasil dalam negeri sebagai keutamaan segera. Penyeliaan bank yang lebih kukuh dan penyelesaian pinjaman bermasalah yang diyakini boleh membantu memulihkan pemberian pinjaman. Tadbir urus tenaga, bekalan bahan api serta rangkaian penghantaran dan pengagihan yang lebih baik boleh mengurangkan gangguan. Pentadbiran cukai yang lebih berkesan dan asas cukai yang lebih luas boleh meningkatkan keupayaan kerajaan membiayai sokongan sosial dan pelaburan produktif.

Hasil kerajaan kekal sangat rendah, dianggarkan sebanyak 8.3 peratus daripada KDNK pada TK2026. Pematuhan cukai yang lemah, kelemahan dasar dan kapasiti pentadbiran yang terhad mengekang keupayaan kerajaan bertindak apabila isi rumah atau industri menghadapi kejutan. Sementara itu, defisit fiskal diunjurkan meningkat daripada 3.9 peratus daripada KDNK pada TK2026 kepada 4.8 peratus pada TK2027, apabila kos subsidi, bayaran faedah dan keperluan penambahan modal bank bersaing dengan pelaburan awam.

Reformasi tenaga amat rumit. Bank Dunia berhujah bahawa penyasaran yang lebih baik boleh membolehkan kerajaan memberikan pampasan kepada 40 peratus penduduk termiskin bagi kenaikan harga sambil mengekalkan penjimatan fiskal. Bank itu turut menyarankan pengukuhan rangkaian penghantaran, penetapan harga yang telus, tadbir urus yang lebih baik dan penggunaan tenaga boleh baharu yang lebih meluas. Loji Janakuasa Nuklear Rooppur yang dirancang mungkin menambah bekalan elektrik ke grid, namun penjanaan baharu sahaja tidak dapat menyelesaikan masalah bahan api, penghantaran atau tadbir urus.

Pekerjaan akhirnya akan menentukan sama ada pertumbuhan membawa manfaat kepada isi rumah rentan. Penilaian kemiskinan Bank Dunia menyeru penambahbaikan infrastruktur dan rangkaian pengangkutan, pendidikan vokasional dan tertiari, sokongan untuk penyertaan wanita dalam pekerjaan berbayar, peraturan perdagangan dan pelesenan yang lebih mudah serta pelaburan yang lebih besar dalam pertanian. Daya tahan iklim juga penting: penilaian itu memberi amaran bahawa kesan perubahan iklim boleh mengurangkan KDNK pertanian sebanyak satu pertiga dan memindahkan 13.3 juta orang menjelang 2050, walaupun dalam senario yang optimistik.

Kejayaan Bangladesh mengurangkan kemiskinan sebelum ini menunjukkan bagaimana penciptaan pekerjaan yang berterusan dan akses kepada perkhidmatan penting boleh meningkatkan taraf hidup. Kemerosotan semasa mencerminkan gabungan kejutan segera dan kekangan struktur. Penstabilan harga dan bekalan tenaga mungkin mengurangkan tekanan, tetapi pemulihan berkekalan bergantung pada keupayaan sistem kewangan, fiskal dan sokongan awam menyalurkan sumber kepada pelaburan produktif dan mereka yang paling berisiko.

Kesimpulan

• Kadar kemiskinan negara dianggarkan 22.5 peratus pada 2026, meningkat daripada 18.7 peratus pada 2022; kira-kira 6.2 crore orang masih terdedah kepada risiko jatuh miskin.
• Bank Dunia mengunjurkan pertumbuhan KDNK sebanyak 3.4 peratus pada TK2027 dan 3.9 peratus pada TK2028.
• Inflasi, kekurangan tenaga dan pengambilan pekerja yang lemah mengurangkan kuasa beli isi rumah, dengan wanita antara golongan yang menanggung kehilangan pekerjaan secara tidak seimbang.
• Masalah perbankan dan pertumbuhan kredit swasta yang perlahan menyekat pelaburan serta pekerjaan perniagaan.
• Subsidi menyeluruh dan program sosial yang berpecah-pecah sering tidak sampai kepada isi rumah miskin; penyasaran lebih baik boleh mengeluarkan kira-kira 2.85 juta orang daripada kemiskinan.
• Keutamaan Bank Dunia ialah memulihkan perbankan, mengukuhkan bekalan dan tadbir urus tenaga, serta meningkatkan kutipan hasil.