Najib Dibenarkan Menjalani Tahanan Rumah Bersyarat, Namun Peraturan dan Hukuman 1MDB Berasingan Masih Belum Dimuktamadkan

Pengampunan diraja menetapkan tarikh tamat pada Ogos 2028, bukan pembebasan serta-merta

Bekas perdana menteri Malaysia Najib Razak diberikan pengampunan diraja bersyarat yang membolehkannya menjalani baki hukuman penjara SRC International di rumah sehingga 23 Ogos 2028, dengan syarat beliau membayar denda RM50 juta. Keputusan itu mengubah tempat beliau menjalani hukuman berkenaan, tetapi tidak menyelesaikan hukuman penjara 15 tahun berasingan yang dikenakan dalam satu lagi kes melibatkan 1Malaysia Development Berhad (1MDB).

Yang di-Pertuan Agong Sultan Ibrahim meluluskan aturan itu pada mesyuarat Lembaga Pengampunan Wilayah-Wilayah Persekutuan yang ke-64 pada 18 September 2026. Menjelang 7 Oktober, Ketua Pengarah Bahagian Hal Ehwal Undang-Undang Zamri Misman berkata Najib telah dimaklumkan mengenai prosedur yang mengawal tahanan rumahnya. Prosedur itu belum diperincikan kepada umum, dan Jabatan Penjara dijangka mengumumkannya.

Perbezaan antara kelulusan dengan pelaksanaan adalah penting. Kementerian Dalam Negeri pada mulanya berkata pihaknya belum menerima pemberitahuan bertulis mengenai keputusan itu, manakala kenyataan kemudian mengesahkan bahawa Najib telah dimaklumkan tentang prosedur berkenaan. Kedua-dua perkembangan itu tidak membuktikan bahawa beliau telah membayar denda atau keluar dari Penjara Kajang.

Najib, 73, mula menjalani hukuman pada 23 Ogos 2022. Penyokongnya menyambut baik kemungkinan beliau pulang ke rumah, manakala pengkritik mempersoalkan kelonggaran itu serta kempen mengumpul dana untuk membayar dendanya. Bagi Perdana Menteri Anwar Ibrahim, keputusan itu membuka semula pertikaian sukar antara rakan dalam gabungan pemerintahnya mengenai rasuah dan layanan terhadap bekas pemimpin negara.

Perubahan sebenar akibat pengampunan bersyarat

Bahagian Hal Ehwal Undang-Undang, yang bertindak sebagai urus setia Lembaga Pengampunan di bawah Jabatan Perdana Menteri, mengumumkan bahawa Najib boleh menghabiskan hukuman sedia ada di bawah tahanan rumah, tertakluk kepada pembayaran denda RM50 juta, kira-kira AS$12.3 juta.

Dalam pengumumannya, bahagian itu menjelaskan akibat jika syarat dilanggar:

Sekiranya beliau gagal mematuhi mana-mana syarat ini, pengampunan bersyarat itu akan ditarik balik dan beliau dikehendaki menjalani baki hukumannya di penjara dengan serta-merta.

Oleh itu, aturan tersebut ialah kebenaran bersyarat untuk menjalani hukuman di kediaman, bukannya kebebasan tanpa syarat. Ia tidak membatalkan sabitan asal atau secara automatik meliputi kes jenayah Najib yang lain. Bahagian itu tidak mendedahkan semua sekatan yang dikenakan di bawah pengampunan berkenaan ketika mengumumkannya.

Denda RM50 juta itu ialah denda sedia ada yang dikurangkan menerusi pengampunan terdahulu pada 2024, bukannya penalti kewangan baharu yang diwujudkan bagi tahanan rumah. Menteri Dalam Negeri Saifuddin Nasution Ismail berkata Najib sebelum ini telah dimaklumkan bahawa hukuman semasanya akan berakhir pada 23 Ogos 2028 jika beliau membayar denda itu, atau pada 23 Ogos 2029 jika tidak. Pembayaran juga merupakan prasyarat untuk penempatan baharu di rumah.

Sabitan yang membawa kepada penempatan di rumah

Hukuman yang diliputi keputusan September itu berkaitan RM42 juta milik SRC International, bekas anak syarikat 1MDB, yang dipindahkan ke akaun bank peribadi Najib pada 2014 dan 2015. Walaupun kes itu berkait rapat dengan skandal 1MDB yang lebih luas, ia berasingan daripada pendakwaan lain yang membawa kepada hukuman 15 tahun penjara.

Pada Julai 2020, Najib dijatuhi hukuman penjara 12 tahun dan denda RM210 juta atas tiga pertuduhan pecah amanah jenayah, tiga pertuduhan pengubahan wang haram dan satu pertuduhan salah guna kuasa. Beliau dimasukkan ke Penjara Kajang pada Ogos 2022 selepas Mahkamah Persekutuan menolak rayuan terakhirnya.

Pada Januari 2024, pengampunan oleh Yang di-Pertuan Agong terdahulu, Sultan Abdullah, mengurangkan hukuman penjara kepada enam tahun dan dendanya kepada RM50 juta. Ini mengurangkan penalti kewangan sebanyak RM160 juta, atau kira-kira 76 peratus. Keputusan September 2026 memberikan satu lagi bentuk pengampunan dengan membolehkan baki hukuman dijalani di rumah setelah syaratnya dipenuhi.

Najib menjadi perdana menteri dari 2009 hingga 2018 dan secara konsisten menafikan sebarang salah laku. Pendakwa raya berkata kira-kira AS$4.5 bilion diselewengkan daripada 1MDB sepanjang 2010-an, lalu mencetuskan siasatan di Malaysia dan luar negara. Skandal itu membantu menamatkan penguasaan enam dekad Pertubuhan Kebangsaan Melayu Bersatu (UMNO) terhadap kuasa negara pada 2018, namun Najib masih mempunyai pengikut yang ramai dalam parti itu.

Perkembangan keputusan

Pengampunan terbaharu itu menyusuli pertikaian terdahulu mengenai arahan yang didakwa membolehkan Najib menjalani hukuman di rumah. Ia juga dibuat selepas Lembaga Pengampunan menangguhkan pertimbangan permohonannya selama seminggu. Perkembangan utama merangkumi beberapa tahun:

• Julai 2020: Najib dijatuhi hukuman penjara 12 tahun dan denda RM210 juta dalam kes SRC International.
• 23 Ogos 2022: Beliau mula menjalani hukuman di Penjara Kajang selepas kalah dalam rayuan terakhirnya.
• Januari 2024: Pengampunan diraja mengurangkan hukuman kepada enam tahun dan denda kepada RM50 juta.
• Disember 2025: Mahkamah Tinggi menolak permohonannya untuk menguatkuasakan tambahan perintah tahanan rumah yang terdahulu. Dalam kes 1MDB berasingan, beliau dijatuhi hukuman penjara 15 tahun dan denda RM11.38 bilion.
• April 2026: Najib menarik balik rayuannya berhubung tambahan perintah terdahulu itu. Dokumen mahkamah yang dipetik dalam laporan tidak menyatakan sebabnya.
• 11 September 2026: Lembaga Pengampunan menangguhkan pertimbangan permohonan terbaharunya.
• 18 September 2026: Lembaga bermesyuarat di Istana Negara, dipengerusikan oleh Yang di-Pertuan Agong Sultan Ibrahim, dan pengampunan bersyarat diumumkan.
• 19 September 2026: Kementerian Dalam Negeri berkata pihaknya masih menunggu pemberitahuan rasmi secara bertulis.
• 6 dan 7 Oktober 2026: Jawapan parlimen membezakan aturan pengampunan itu daripada cadangan undang-undang tahanan rumah, dan Zamri berkata Najib telah dimaklumkan mengenai prosedur berkenaan.
• 14 Oktober 2026: Mahkamah Tinggi dijadual mendengar permohonan Najib untuk menangguhkan hukuman 15 tahun yang berasingan.

Peguam Negara Dusuki Mokhtar dan Menteri Wilayah Persekutuan Hannah Yeoh menghadiri mesyuarat pada 18 September. Sebelum mesyuarat itu berlangsung, dokumen yang didakwa membenarkan tahanan rumah Najib tersebar dalam talian. Yeoh menafikan menandatanganinya, menyifatkannya sebagai palsu dan berkata setiausaha akhbarnya telah melaporkan perkara itu kepada pihak berkuasa. Dokumen tersebut tidak seharusnya dikelirukan dengan pengumuman keputusan lembaga yang dibuat kemudian.

Kepentingan mekanisme undang-undang

Malaysia belum mempunyai rangka kerja berkanun khusus bagi tahanan rumah yang berkuat kuasa. Saifuddin membezakan penempatan Najib di bawah pengampunan diraja bersyarat daripada perintah tahanan rumah yang dikeluarkan mahkamah di bawah undang-undang. Yang pertama bersandarkan proses pengampunan berperlembagaan; yang kedua bergantung pada undang-undang yang menetapkan kelayakan, kuasa dan sekatan.

Perbezaan itu menyusuli kegagalan untuk menguatkuasakan tambahan perintah tahanan rumah terdahulu. Laporan menyebut dua aspek dalam keputusan Mahkamah Tinggi pada Disember 2025: tambahan perintah itu tidak dibincangkan dalam mesyuarat Lembaga Pengampunan pada Januari 2024, dan ia tidak boleh dilaksanakan di bawah undang-undang Malaysia sedia ada. Hakim Alice Loke turut mengenal pasti Ketua Pengarah Penjara sebagai pemegang kuasa berkanun untuk membebaskan banduan dengan lesen, iaitu pembebasan tertakluk kepada syarat di bawah undang-undang penjara.

Pengampunan baharu itu tidak menjelaskan secara terbuka bagaimana setiap kuasa pentadbiran akan digunakan. Pada 19 September, Saifuddin berkata pemberitahuan bertulis akan menjelaskan sama ada kediaman tertentu telah ditetapkan dan sama ada Jabatan Penjara diberikan kuasa tambahan untuk melaksanakan aturan itu.

Peguam perlembagaan Lim Wei Jiet, yang mengendalikan LWJ Advocates and Solicitors, menyifatkan sekatan yang tidak jelas itu:

Saya benar-benar tidak tahu butirannya atau sekatan yang dikenakan terhadap banduan itu (yang menjalani tahanan rumah). Ini benar-benar wilayah yang belum diterokai.

Pakar undang-undang menyifatkan Najib berkemungkinan menjadi banduan pertama yang disabitkan kesalahan di Malaysia untuk menjalani hukuman di bawah tahanan rumah. Penilaian itu menjadikan butirannya amat penting: banduan lain mungkin memohon layanan serupa, tetapi tiada hak umum untuk mendapatkannya diumumkan.

Lawatan, pemantauan dan penguatkuasaan belum didedahkan

Dalam jawapan bertulis di parlimen bertarikh 6 Oktober, Saifuddin berkata sekatan berkaitan lawatan, pemantauan pergerakan dan kawalan lain akan ditentukan melalui syarat pengampunan yang berkaitan serta prosedur operasi standard. Beliau merujuk kepada pihak berkuasa pengampunan tanpa menjelaskan sama ada yang dimaksudkannya ialah Yang di-Pertuan Agong atau Lembaga Pengampunan Wilayah-Wilayah Persekutuan.

Pada hari berikutnya, Zamri, Ketua Pengarah Bahagian Hal Ehwal Undang-Undang, mengesahkan bahawa Najib telah menerima maklumat mengenai prosedur itu:

Butiran itu telah dimaklumkan kepada Najib.

Pemberitahuan kepada Najib tidak sama dengan penerbitan peraturan berkenaan. Peguam Negara Dusuki berkata Jabatan Penjara akan mengeluarkan prosedur itu, namun tidak jelas sama ada jabatan tersebut berkuasa merangkanya atau sekadar melaksanakan syarat yang telah ditetapkan melalui proses pengampunan.

Tiada syarat yang diperincikan secara terbuka dalam perkembangan ini menjelaskan sama ada Najib perlu memakai alat pengesan elektronik pada buku lali, sama ada kamera atau pegawai penjara akan memantau kediamannya, siapa yang dibenarkan melawat, atau sama ada kegiatan politik dibenarkan. Peguam telah membincangkan kemungkinan aturan pemantauan, tetapi perkara itu belum disahkan sebagai syarat.

Hukuman 15 tahun yang berasingan masih menanti Najib

Pengampunan bersyarat itu meliputi hukuman SRC International yang berakhir pada Ogos 2028. Ia tidak secara automatik meliputi sabitan Najib yang berasingan dalam kes 1MDB lebih besar, yang menyaksikan Mahkamah Tinggi menjatuhkan hukuman penjara 15 tahun dan denda RM11.38 bilion, kira-kira AS$2.8 bilion, pada Disember 2025.

Sabitan itu melibatkan 25 pertuduhan salah guna kuasa dan pengubahan wang haram berkaitan RM2.2 bilion yang diselewengkan daripada dana pelaburan negara. Najib telah merayu terhadap sabitan dan hukuman itu. Hukuman penjara tersebut sepatutnya bermula selepas beliau selesai menjalani hukuman semasanya.

Perbezaan antara jumlah wang itu amat penting. RM42 juta terlibat dalam kes SRC International; RM2.2 bilion pula dalam pendakwaan 1MDB yang berasingan. Denda RM50 juta yang perlu dibayar untuk penempatan di rumah adalah sebahagian daripada hukuman SRC yang dikurangkan, manakala denda RM11.38 bilion berkaitan sabitan kemudian.

Permohonan Najib untuk menangguhkan hukuman 15 tahun itu dijadual didengar Mahkamah Tinggi pada 14 Oktober. Penangguhan akan menggantung pelaksanaan hukuman sementara rayuan berjalan; ia tidak memadamkan sabitan. Lim berkata jika penangguhan diberikan, Najib tidak perlu mula menjalani hukuman itu sehingga proses rayuan selesai.

Jika sabitan dan hukuman berasingan itu akhirnya dikekalkan, aturan tahanan rumah semasa tidak akan terpakai secara automatik. Oleh itu, Najib mungkin dikehendaki kembali ke penjara. Permohonan penangguhan itu ialah langkah undang-undang seterusnya yang nyata, berasingan daripada kerja pentadbiran yang diperlukan untuk melaksanakan pengampunan.

Kempen derma UMNO mendapat sokongan dan bantahan

Presiden UMNO dan Timbalan Perdana Menteri Ahmad Zahid Hamidi menyambut baik keputusan itu dan mengumumkan kempen derma seluruh negara bagi membantu Najib membayar denda RM50 juta. Pada mulanya, parti itu tidak mendedahkan cara kutipan tersebut akan disusun atau diuruskan.

Jumlah derma yang dilaporkan melebihi RM1 juta menjelang Isnin, 21 September. Laporan kemudian menyatakan jumlahnya melebihi RM9.25 juta, namun tidak menyebut tarikh pengiraan itu. Angka-angka ini menggambarkan tahap kempen yang berbeza, dan tidak semestinya jumlah yang bercanggah. RM9.25 juta bersamaan 18.5 peratus daripada denda yang perlu dibayar, dengan baki RM40.75 juta daripada sasaran pada tahap itu.

Beberapa pengkritik dilaporkan menderma hanya satu sen, bersamaan RM0.01, sebagai tanda bantahan. Penyertaan mereka menunjukkan mengapa bilangan transaksi tidak boleh dianggap sebagai ukuran langsung sokongan terhadap Najib.

Shyam Priah, 52, ketua eksekutif sebuah pertubuhan bukan untung, berkata beliau menghormati kuasa pengampunan berperlembagaan Yang di-Pertuan Agong, namun mempersoalkan usaha menggerakkan rakyat biasa Malaysia untuk membayar denda itu:

Sepuluh ringgit boleh menjadi harga satu hidangan bagi seseorang yang sedang kesusahan.

Penyokong pula menyuarakan keutamaan yang berbeza. Suzzalina Anura, 43, menyambut baik kemungkinan Najib dapat bersama keluarganya:

Kami merindui Najib Razak. Walaupun beliau tidak boleh dibebaskan, sekurang-kurangnya beliau akan berada di rumah bersama keluarga, cucu-cucu dan anak-anaknya.

Oleh itu, kempen derma tersebut menjadi wadah untuk memenuhi syarat pengampunan dan juga ujian terbuka terhadap kesetiaan kepada seorang pemimpin yang sabitannya terus memecahbelahkan rakyat Malaysia.

Ujian politik bagi Anwar dan gabungannya

Anwar menggesa orang ramai menerima keputusan Yang di-Pertuan Agong sambil menegaskan bahawa keputusan itu tidak mengubah pendirian kerajaan terhadap rasuah. Beliau berkata kes-kes yang sedang berjalan, termasuk kes melibatkan Najib, mesti diteruskan mengikut proses sewajarnya.

Perdana menteri itu berkata:

Negara ini tidak akan lagi memandang ringan sebarang salah laku atau penyalahgunaan kuasa yang bertujuan memperkayakan mana-mana pemimpin atau anggota masyarakat. Inilah pendirian kami.

Pakatan Harapan pimpinan beliau membentuk kerajaan bersama UMNO yang menjadi seteru politik serta parti-parti lain selepas pilihan raya 2022 menghasilkan parlimen tergantung, iaitu tiada blok yang mempunyai kerusi mencukupi untuk memerintah bersendirian. Layanan terhadap Najib menonjolkan perbezaan berterusan antara rakan gabungan: UMNO mendesak supaya beliau diberi kelonggaran, manakala Pakatan Harapan menentangnya. Pemimpin Parti Tindakan Demokratik Anthony Loke berkata partinya menghormati kuasa pengampunan Yang di-Pertuan Agong dan akan terus mempertahankan kedaulatan undang-undang serta memerangi rasuah.

Penganalisis berbeza pandangan tentang manfaat politik kepada UMNO. Azmi Hassan, felo kanan di Akademi Penyelidikan Strategik Nusantara, berkata keputusan itu boleh menghidupkan semula momentum parti susulan kejayaan pilihan rayanya di Johor dan Negeri Sembilan. Ahli sains politik Universiti Islam Antarabangsa Malaysia, Syaza Shukri, berkata keputusan itu boleh mengukuhkan UMNO tetapi menjejaskan Anwar sekiranya kerajaan beliau tidak menjelaskan batas peranan perlembagaannya.

Bridget Welsh, pakar politik Malaysia di Universiti Nottingham Malaysia, memberi amaran bahawa kesetiaan kepada Najib mungkin mengorbankan usaha menarik pengundi di luar pangkalan tradisi parti:

Tahanan rumah itu membantu membina perpaduan parti, tetapi ia menjejaskan usaha parti mendekati pengundi kerana ia mencerminkan beban legasi yang masih ditanggung parti.

Dengan pilihan raya negeri Melaka dijangka berlangsung sebelum penghujung 2026 dan pilihan raya umum perlu diadakan selewat-lewatnya pada Februari 2028, penilaian yang berbeza ini mempunyai implikasi pilihan raya. Namun, tidak boleh diandaikan bahawa Najib dapat menyertai kempen selagi sekatannya belum didedahkan.

Cadangan undang-undang tahanan rumah ialah usaha yang berbeza

Jawapan Kementerian Dalam Negeri di parlimen pada 6 Oktober menyatakan Rang Undang-Undang Tahanan Rumah masih dimuktamadkan dan diteliti oleh Jabatan Peguam Negara. Tiada perintah tahanan rumah dikeluarkan di bawah undang-undang khusus mengenai tahanan rumah. Rang undang-undang itu masih dalam penelitian lebih setahun selepas Saifuddin menyifatkannya pada Julai 2025 sebagai berada di peringkat akhir.

Jemaah Menteri pada dasarnya telah bersetuju dengan rangka kerja yang membolehkan banduan reman yang layak tinggal di rumah sementara menunggu perbicaraan. Banduan reman ialah individu yang ditahan sementara menunggu proses undang-undang, bukannya mereka yang sedang menjalani hukuman selepas disabitkan kesalahan. Oleh itu, skim yang dicadangkan itu ditujukan kepada kumpulan berbeza daripada Najib.

Saifuddin mengaitkan cadangan itu dengan kesesakan penjara. Sebanyak 41 penjara di Malaysia menempatkan kira-kira 93,000 banduan, berbanding kapasiti sekitar 75,000. Ini bermakna jumlah banduan melebihi kapasiti sebanyak 18,000 orang, atau kira-kira 24 peratus melebihi kemampuan sistem itu.

Peraturan di bawah undang-undang yang dicadangkan, termasuk keperluan kamera, alat pemantauan elektronik dan senarai pelawat yang dibenarkan, belum dimuktamadkan. Kementerian itu secara jelas membezakan rangka kerja yang belum selesai tersebut daripada penempatan di kediaman melalui pengampunan bersyarat.

Bagi Najib, perkara yang belum diputuskan lebih mendesak: pengesahan pembayaran, penerbitan sekatan, aturan kediaman dan penguatkuasaan, serta keputusan pendengaran permohonan penangguhan pada 14 Oktober. Pengampunan September membenarkan perubahan bersyarat dalam tempat tahanan. Ia tidak menyelesaikan semua persoalan itu atau menghapuskan hukuman berasingan yang sedang dirayunya.

Perkara Utama

• Yang di-Pertuan Agong Sultan Ibrahim memberikan pengampunan bersyarat kepada Najib pada 18 September 2026, membolehkannya menjalani hukuman SRC International di rumah sehingga 23 Ogos 2028.
• Najib mesti membayar denda sedia ada sebanyak RM50 juta dan mematuhi syarat pengampunan. Pelanggaran boleh menyebabkan beliau kembali ke penjara.
• Pada 7 Oktober, Bahagian Hal Ehwal Undang-Undang berkata Najib telah dimaklumkan mengenai prosedur berkenaan, namun sekatan itu belum diperincikan kepada umum.
• Pengampunan itu tidak secara automatik meliputi hukuman 15 tahun dan denda RM11.38 bilion dalam kes 1MDB berasingan yang sedang dirayunya.
• Pendengaran permohonannya untuk menangguhkan hukuman itu dijadual berlangsung pada 14 Oktober.
• UMNO melancarkan kempen derma untuk membayar denda itu, yang menerima sumbangan besar serta derma simbolik sebagai tanda bantahan.
• Rang Undang-Undang Tahanan Rumah yang dicadangkan Malaysia masih dalam penelitian undang-undang dan berasingan daripada pengampunan bersyarat Najib.