PETRONAS dan PETROS Usaha Capai Penyelesaian Menjelang Akhir 2026 ketika Sarawak Tuntut Jaminan Bekalan Gas

Janji bekalan gas perlu disertai pelan penghantaran

Sarawak mahukan jaminan bahawa PETRONAS mampu membekalkan 1.2 bilion kaki padu piawai gas sehari, bukan sekadar bersetuju dengan jumlah itu di atas kertas, ketika rundingan mengenai kawalan terhadap industri gas negeri itu menghampiri penyelesaian yang dicadangkan menjelang akhir 2026.

Premier Abang Johari Tun Openg berkata sebuah jawatankuasa teknikal bebas sedang meneliti pendirian Petroliam Nasional Bhd, atau PETRONAS, dan Petroleum Sarawak Bhd, atau PETROS, bagi membantu kedua-duanya mencapai kompromi. Perjanjian komersial muktamad masih belum dicapai. Jika rundingan tidak menghasilkan penyelesaian di luar mahkamah, Mahkamah Persekutuan dijadual mendengar pertikaian perlembagaan mereka selama lima hari, dari 25 hingga 29 Januari 2027.

Isu segera bersifat praktikal: dari manakah gas yang dijanjikan kepada Sarawak akan diperoleh, dan bagaimana gas itu akan disalurkan ke stesen janakuasa serta pelanggan lain? PETRONAS pada dasarnya bersetuju dengan peruntukan harian itu, manakala baki gas akan digunakan untuk eksport gas asli cecair. Sarawak mahukan kepastian tentang sumber dan infrastruktur yang diperlukan bagi memastikan aturan itu dapat dilaksanakan.

Di sebalik persoalan penghantaran itu, terdapat persaingan lebih besar tentang pihak yang berkuasa mengawal selia, mengagihkan dan memperoleh hasil daripada gas di Sarawak. PETRONAS bergantung pada undang-undang petroleum persekutuan, manakala negeri itu berpendirian bahawa undang-undangnya sendiri terus terpakai.

Oleh itu, penyelesaian yang dicadangkan perlu menghubungkan tiga perkara: kuasa perundangan, bayaran komersial dan bekalan gas fizikal. Abang Johari menyifatkan rundingan sudah menghampiri peringkat akhir, dengan kedua-dua syarikat berpandukan deklarasi yang ditandatangani kerajaan Persekutuan dan Sarawak pada Mei 2025.

Perkara yang dipersetujui dalam deklarasi Mei

Perdana Menteri Anwar Ibrahim dan Abang Johari bertemu di Perdana Putra pada 9 Mei 2025, dengan pemimpin kanan kedua-dua syarikat turut hadir. Pejabat Perdana Menteri berkata kerajaan bersetuju menyelesaikan isu tertunggak melalui rundingan dan memuktamadkan prinsip asas bagi menyokong perbincangan.

Deklarasi bersama yang terhasil mengiktiraf undang-undang Persekutuan dan Sarawak serta menetapkan pembahagian tanggungjawab: PETROS akan menyelia pengagihan gas domestik di Sarawak, manakala PETRONAS akan terus mengendalikan eksport gas asli cecair (LNG). LNG ialah gas asli yang disejukkan sehingga menjadi cecair supaya dapat diangkut menggunakan kapal.

Deklarasi itu turut memperuntukkan bekalan harian sebanyak 1.2 bilion kaki padu piawai serta kerjasama dalam projek masa hadapan. Pejabat Perdana Menteri menyatakan kerjasama lebih luas itu termasuk mempercepat bekalan tenaga komersial ke negara ASEAN, sekali gus mengaitkan penyelesaian tersebut dengan cita-cita tenaga serantau Malaysia.

Abang Johari berkata jawatankuasa teknikal itu dilantik untuk meneliti perkara yang dipertikaikan dan membantu syarikat-syarikat berkenaan mencari titik persamaan. Beliau menegaskan rundingan perlu mengikut persetujuan beliau dan Anwar, dan kedua-dua syarikat tidak sepatutnya menggunakan kuasa yang melangkaui kuasa kerajaan masing-masing.

Langkah seterusnya ialah menterjemahkan komitmen politik itu kepada terma operasi dan komersial yang terperinci. Syarikat-syarikat berkenaan memerlukan aturan yang menjelaskan cara gas akan diperuntukkan, dihantar dan dibayar, sementara tanggungjawab perundangan mereka masih dipertikaikan.

Mengapa Sarawak mahukan kepastian bekalan gas

Keutamaan Sarawak ialah mendapatkan bahan api untuk keperluan domestik, khususnya penjanaan elektrik. Abang Johari berkata persetujuan tentang jumlah harian tidak mencukupi tanpa mengetahui sumber gas dan sama ada gas itu benar-benar boleh dihantar kepada pengguna.

Peruntukan yang dicadangkan diukur dalam kaki padu piawai, iaitu unit yang menyatakan isipadu gas pada keadaan suhu dan tekanan tertentu. Penggunaan keadaan piawai yang sama membolehkan pembekal dan pelanggan membandingkan kuantiti secara konsisten. Pada kadar 1.2 bilion kaki padu piawai sehari, jumlah yang dicadangkan bersamaan kira-kira 438 bilion kaki padu piawai sepanjang tahun 365 hari.

Stesen janakuasa memerlukan aliran bekalan yang boleh diharap, bukannya sekadar janji bekalan tahunan. Oleh itu, persoalan bagi Sarawak ialah bagaimana pengeluaran, saluran paip dan aturan penghantaran akan menyokong bekalan harian itu sementara PETRONAS terus memenuhi keperluan pelanggan LNG.

Abang Johari menerima bahawa gas yang berbaki selepas peruntukan domestik boleh digunakan untuk eksport LNG. Pendirian beliau menumpukan perhatian kepada usaha menjamin bekalan Sarawak dalam sistem lebih luas yang turut perlu memenuhi komitmen eksport.

Usaha sama yang dicadangkan boleh menghubungkan bekalan dengan permintaan

Abang Johari mencadangkan penubuhan entiti usaha sama antara PETRONAS dengan PETROS untuk meneroka dan mengeluarkan gas. Kedua-dua syarikat sedang membincangkan sama ada aturan sedemikian boleh menyediakan sumber yang diperlukan bagi pembangunan tenaga dan industri Sarawak.

Beliau menyebut gas dari kawasan berhampiran Natuna sebagai sumber berpotensi yang boleh disalurkan terus ke Kuching pada kos lebih rendah. Sarawak juga sedang membangunkan sebuah hab yang dirancang untuk menyokong industri dengan pelepasan karbon lebih rendah, serta infrastruktur bagi saluran paip gas di darat.

Cadangan itu akan memberikan kedua-dua syarikat peranan bersama pada peringkat lebih awal dalam proses bekalan. Penerokaan mencari mendapan gas, pengeluaran membawa gas keluar dari bumi, manakala saluran paip mengangkutnya ke kemudahan pemprosesan dan pelanggan. Menggabungkan kegiatan tersebut dengan komitmen bekalan domestik boleh membantu menyelaraskan sumber gas dengan destinasi yang dirancang.

Entiti yang dicadangkan itu masih dalam perbincangan. Struktur pemilikan, keperluan pelaburan dan jadual penghantaran belum diumumkan. Bagi Sarawak, persoalan komersial utamanya ialah sama ada aturan itu mampu menyediakan sumber gas yang dikenal pasti dan laluan praktikal ke darat.

Undang-undang manakah yang dipertikaikan?

PETRONAS berpendirian bahawa Akta Kemajuan Petroleum 1974 memberikannya kuasa ke atas sumber hidrokarbon Malaysia dan menyokong peranan nasionalnya dalam mengurus operasi petroleum. Syarikat itu juga mahu mengekalkan aturan pengeluaran, pemprosesan dan eksport yang saling berkaitan serta menyokong industri LNG Malaysia.

Sarawak berhujah bahawa Ordinan Perlombongan Minyak 1958 masih berkuat kuasa bersama-sama undang-undang persekutuan. Negeri itu melantik PETROS sebagai pengagregat gas tunggalnya pada Februari 2024 di bawah Ordinan Pengagihan Gas 2016. Pengagregat menyelaras bekalan dan pengagihan gas untuk sesuatu pasaran, dengan menghimpunkan pengeluar dan pelanggan dalam aturan bekalan yang teratur.

Ordinan 2016 mewajibkan lesen untuk membekalkan atau mengagihkan gas di Sarawak. PETRONAS berpendirian bahawa hak persekutuannya bermakna syarikat itu tidak memerlukan lesen negeri. Pertikaian itu menentukan pihak berkuasa yang boleh menetapkan syarat bagi kegiatan syarikat berkenaan di negeri itu.

Perlembagaan Persekutuan Malaysia membahagikan kuasa perundangan antara kerajaan Persekutuan dengan kerajaan negeri. Peguam Hafiz Hassan merujuk Butiran 8(j) Senarai Persekutuan, yang meliputi sumber mineral, minyak, medan minyak dan produk petroleum, tertakluk kepada Butiran 2(c) Senarai Negeri, yang meliputi perkara termasuk permit mencari gali dan pajakan perlombongan.

Perkara 75 menetapkan bahawa undang-undang persekutuan mengatasi undang-undang negeri jika kedua-duanya bercanggah, dan undang-undang negeri terbatal setakat percanggahan itu. Petisyen berkenaan membawa kesahan dan pemakaian undang-undang yang dipertikaikan ke hadapan Mahkamah Persekutuan.

Bagaimana rundingan dibawa ke Mahkamah Persekutuan

PETRONAS mencabar kuasa badan perundangan Sarawak untuk menggubal 10 undang-undang, termasuk Ordinan Perlombongan Minyak dan Ordinan Alam Sekitar (Pengurangan Pelepasan Gas Rumah Hijau) 2023. Sarawak pula mencabar secara berasingan Akta Kemajuan Petroleum 1974, Akta Pelantar Benua 1966 dan Akta Perlombongan Petroleum 1966.

Prosiding undang-undang itu menyusuli usaha berulang kali untuk menyelesaikan pertikaian melalui saluran politik. Sarawak mengumumkan pada November 2024 bahawa rundingan pada hakikatnya sudah selesai, namun perbincangan diteruskan. Anwar juga menyifatkan perkara itu sebagai selesai pada awal 2025, sebelum deklarasi Mei menetapkan rangka kerja untuk usaha selanjutnya.

Langkah-langkah utama menunjukkan bagaimana rundingan dan prosiding mahkamah berkembang seiring:

• Februari 2024: Sarawak melantik PETROS sebagai pengagregat gas tunggalnya.
• November 2024: Sarawak mengumumkan bahawa rundingan pada hakikatnya sudah selesai, walaupun perbincangan diteruskan.
• 9 Mei 2025: Pemimpin Persekutuan dan Sarawak bersetuju mengusahakan penyelesaian melalui rundingan, diikuti deklarasi bersama pada bulan itu.
• Januari 2026: PETRONAS memohon kepada Mahkamah Persekutuan untuk mendapatkan penjelasan tentang undang-undang yang mengawal operasinya di Sarawak.
• Februari 2026: Sarawak memfailkan cabarannya terhadap tiga undang-undang petroleum persekutuan.
• Mac 2026: Mahkamah Persekutuan membenarkan PETRONAS meneruskan cabaran perlembagaannya.
• Akhir 2026: Abang Johari berharap penyelesaian di luar mahkamah dapat dicapai.
• 25 hingga 29 Januari 2027: Mahkamah Persekutuan dijadual mendengar petisyen jika pertikaian itu masih belum diselesaikan.

Jawatankuasa teknikal membuka laluan ke arah kompromi sementara proses perundangan diteruskan. Sasaran hujung tahun memberi kerajaan dan syarikat tempoh yang terhad untuk menterjemahkan persefahaman umum mereka kepada terma yang dipersetujui sebelum pendengaran yang dijadualkan.

Pertikaian wang dan bayaran kekal penting

Harridon Suffian, ahli ekonomi di Universiti Kuala Lumpur, menyifatkan pulangan kewangan Sarawak sebagai satu lagi perkara yang belum diselesaikan dalam rundingan. Katanya, PETRONAS menolak nilai angka yang dicadangkan Sarawak kerana kesannya terhadap struktur hasil syarikat itu.

Harridon berkata perjanjian konkrit perlu menetapkan jumlah pengagihan dan menyatakan dengan jelas royalti atau nilai kewangan yang perlu dibayar kepada Sarawak. Beliau menyifatkan terma yang masih tertunggak sebagai melibatkan beberapa angka yang belum dipersetujui.

Harridon menjelaskan peranan komitmen politik dalam mengarahkan syarikat berkenaan ke arah penyelesaian komersial:

Perjanjian politik itu pada asasnya merupakan arahan dan panduan kepada kedua-dua pihak, Petronas dan Petros, untuk bergerak ke arah mencapai persetujuan.

Pertikaian itu turut melibatkan urus niaga perniagaan individu. Satu kes melibatkan Shell MDS berkaitan pihak yang berhak menerima bayaran bagi gas yang dibekalkan di Bintulu. PETRONAS dan PETROS pula terlibat dalam pertikaian berasingan berhubung jaminan bank bernilai RM7.95 juta.

Kes-kes itu menjadikan pertikaian yang lebih luas itu mempunyai dimensi komersial yang nyata. Syarikat yang membeli gas perlu tahu dengan jelas kepada siapa mereka perlu membuat bayaran, manakala pembekal memerlukan aturan yang boleh dikuatkuasakan bagi mengawal pembayaran dan jaminan kewangan.

Pelaburan gas utama diteruskan seiring rundingan

Industri gas Sarawak juga sedang bersiap sedia untuk pembangunan baharu berskala besar. PETRONAS dan rakan-rakannya menandatangani perjanjian pada 1 November 2026 bagi pembangunan bersepadu Lang Lebah dan B14, iaitu dua medan luar pesisir dengan jumlah sumber dianggarkan melebihi 6.5 trilion kaki padu.

Perjanjian Lang Lebah dan B14 akan memberikan TotalEnergies kepentingan 30 peratus dan hak mengendalikan kedua-dua medan, manakala PTTEP dan KUFPEC masing-masing memegang 25 peratus, dan PETRONAS Carigali mengekalkan 20 peratus. Penyempurnaan perjanjian masih tertakluk pada kelulusan kawal selia.

Pembangunan yang dirancang menyasarkan pengeluaran kira-kira 10 bilion meter padu setahun apabila pengeluaran mencapai tahap stabil, untuk membekalkan loji pencairan LNG Malaysia sedia ada. Projek itu meletakkan sumber gas masa hadapan yang besar dalam ekonomi eksport Sarawak yang terus berkembang.

Penyelesaian PETRONAS-PETROS yang dicadangkan menyentuh cara pengagihan domestik dan tanggungjawab petroleum nasional akan berjalan seiring dengan pelaburan sedemikian. Bagi pemaju dan pelanggan, perjanjian yang boleh dilaksanakan akan memberikan kepastian lebih tinggi tentang tugas kawal selia dan aturan bekalan.

Politik pilihan raya menambah tekanan untuk berkompromi

Abang Johari menyeru orang ramai menyokong kawalan lebih besar terhadap sumber strategik pada 31 Oktober, dengan menyebut pengambilalihan Pelabuhan Bintulu oleh Sarawak dan pelaburannya dalam Affin Bank. Beliau juga menegaskan semula tuntutan negeri itu di bawah Perjanjian Malaysia 1963, yang berkaitan dengan aturan penyertaan Sabah dan Sarawak dalam Persekutuan.

Ahmad Zaharuddin Sani Ahmad Sabri, penganalisis di Global Asia Consulting, memberi amaran bahawa retorik pilihan raya boleh mengecilkan ruang untuk mencapai persetujuan dengan menjadikan konsesi lebih sukar dipertahankan kepada orang ramai. Beliau menghuraikan risiko politik itu seperti berikut:

Apabila pertikaian perlembagaan menjadi slogan pilihan raya, kompromi menjadi mahal dari segi politik, manakala keputusan kehakiman pula berbahaya dari segi politik.

Hafiz Hassan membezakan kedudukan perlembagaan pelabuhan daripada petroleum. Pelabuhan dan pangkalan laut secara umum berada di bawah bidang kuasa negeri melainkan diisytiharkan sebagai bidang kuasa persekutuan, manakala kuasa berkaitan petroleum melibatkan peruntukan dalam senarai Persekutuan dan Negeri. Oleh itu, laluan perundangan untuk mengawal satu aset strategik berbeza daripada laluan bagi aset yang lain.

Amalina Anuar, felo pelawat di Institut ISEAS - Yusof Ishak, mengkaji kepentingan lebih luas pertikaian itu dalam analisis pertikaian tersebut bertarikh 9 April 2026. Beliau meletakkan pertembungan itu dalam konteks pilihan raya Sarawak yang dijadual berlangsung pada 2026 dan pilihan raya umum negara yang perlu diadakan sebelum Februari 2028.

Amalina berhujah bahawa Anwar berdepan tekanan yang saling bersaing: PETRONAS menyumbang kepada kewangan Persekutuan, manakala Gabungan Parti Sarawak yang memerintah negeri itu menyediakan sokongan parlimen kepada kerajaan beliau. Analisisnya turut mengenal pasti kesan terhadap Sabah, yang mempunyai kepentingan serupa dalam kuasa dan hasil petroleum.

Beliau menyatakan bahagian Sarawak daripada rizab minyak dan gas Malaysia ialah 61 peratus, manakala Sabah 19 peratus. Jumlahnya 80 peratus, sekali gus menunjukkan mengapa pertikaian yang berpusat di Sarawak mempunyai kepentingan lebih luas bagi Malaysia Timur dan Persekutuan.

Zaharuddin memberi amaran bahawa pertikaian berpanjangan boleh menghalang pelaburan, melambatkan projek petroleum dan merumitkan bekalan tenaga. Tugas segera ialah mencapai penyelesaian yang menjamin bekalan Sarawak, menetapkan tanggungjawab syarikat dan memuktamadkan terma kewangan sebelum pendengaran Januari.

Perkara Utama

• Abang Johari berharap pertikaian PETRONAS-PETROS dapat diselesaikan di luar mahkamah menjelang akhir 2026.
• Sarawak mahukan kepastian tentang sumber dan penghantaran 1.2 bilion kaki padu piawai gas sehari.
• Sebuah jawatankuasa teknikal bebas sedang meneliti perselisihan berpandukan deklarasi bersama Mei 2025.
• Satu entiti bersama yang dicadangkan akan meneroka dan mengeluarkan gas, dengan bekalan dari kawasan berhampiran Natuna sedang dibincangkan.
• Kuasa perundangan, aturan pengagihan dan pulangan kewangan Sarawak kekal sebagai perkara utama dalam rundingan.
• Pendengaran Mahkamah Persekutuan dijadual berlangsung pada 25 hingga 29 Januari 2027 jika penyelesaian tidak dicapai.