Raja-Raja Melayu Bincangkan Had Tempoh Jawatan PM dan Pengasingan Peranan Pendakwa Raya

Dua cadangan perlembagaan dibawa ke agenda diraja

Cadangan Malaysia untuk mengehadkan tempoh seseorang perdana menteri memegang jawatan dan rancangan untuk mengasingkan Peguam Negara daripada Pendakwa Raya dibincangkan pada Persidangan Raja-Raja ke-273, yang berlangsung di Istana Negara pada 14 dan 15 Oktober 2026.

Mesyuarat yang dipengerusikan Sultan Perak, Sultan Nazrin Shah, meneliti kertas rundingan mengenai Rang Undang-Undang Perlembagaan (Pindaan) 2026 berhubung tempoh jawatan perdana menteri. Persidangan itu turut diberi taklimat berasingan mengenai Rang Undang-Undang Perlembagaan (Pindaan) (No. 2) 2026 berhubung pengasingan kedua-dua jawatan undang-undang itu.

Pejabat Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja menjelaskan perbezaan tujuan itu dalam kenyataannya pada 15 Oktober: cadangan mengenai tempoh jawatan dibawa ke Persidangan untuk rundingan, manakala cadangan berhubung Peguam Negara dan Pendakwa Raya dikemukakan untuk makluman.

Yang di-Pertuan Agong, Sultan Ibrahim, menghadiri hari kedua, diiringi Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim. Agenda itu turut merangkumi cadangan pindaan kepada Seksyen 97 Akta Kanak-Kanak 2001, keselamatan negara, pertahanan, ekonomi dan peluasan skop pengauditan dana zakat.

Kedua-dua cadangan perlembagaan itu melibatkan bentuk kuasa awam yang berbeza. Satu akan mengehadkan tempoh seseorang boleh mengetuai kerajaan. Satu lagi akan meletakkan tanggungjawab pendakwaan jenayah di bawah jawatan berasingan daripada penasihat undang-undang utama kerajaan.

Penjelasan terdahulu oleh Menteri Undang-Undang dan Reformasi Institusi Datuk Seri Azalina Othman Said menyatakan had maksimum 10 tahun atau dua penggal bagi perdana menteri dan tempoh tetap tujuh tahun bagi Pendakwa Raya yang dicadangkan. Perincian itu memberi makna praktikal kepada perbincangan Oktober: reformasi berkenaan menyentuh tempoh kepimpinan politik serta pemilihan pegawai yang bertanggungjawab membawa kes jenayah ke mahkamah.

Cara had tempoh jawatan perdana menteri yang dicadangkan berfungsi

Azalina menyifatkan had yang dicadangkan itu sebagai 10 tahun atau dua penggal, dikira secara terkumpul sepanjang hayat seseorang, sama ada tempoh memegang jawatan itu berturut-turut atau diselang-seli dengan tempoh di luar kerajaan.

Secara ringkas, melepaskan jawatan dan kembali kemudian tidak akan memulakan semula pengiraan. Tempoh yang telah disandang akan dikira dalam jumlah sepanjang hayat yang dinyatakan menteri itu.

Cadangan itu juga menyentuh perkara yang akan berlaku kepada kerajaan selebihnya apabila perdana menteri mencapai had tersebut. Menurut penjelasan Azalina, anggota Kabinet akan tamat memegang jawatan apabila perdana menteri mencapai had maksimum terkumpul itu.

Peruntukan peralihan akan membolehkan perdana menteri dan Kabinet yang bakal berundur menjalankan tugas terhad berkaitan pentadbiran harian sehingga pengganti dilantik. Ini akan memastikan urusan rutin kerajaan berjalan sambil mengehadkan peranan pentadbiran yang bakal berundur.

Azalina, menteri yang bertanggungjawab terhadap undang-undang dan reformasi institusi, menjelaskan aturan peralihan yang dicadangkan:

"Dalam tempoh peralihan sehingga Perdana Menteri baharu dilantik di bawah Fasal 2(a) Perkara 43, Perdana Menteri dan anggota kabinet yang bakal berundur hanya akan melaksanakan tugas terhad berkaitan pentadbiran harian kerajaan," katanya.

Kenyataan Oktober itu tidak menyatakan cara tempoh perkhidmatan sebelum pindaan akan dikira, mengumumkan tarikh mula kuat kuasa, memaklumkan kelulusan Parlimen atau menetapkan tarikh baharu untuk perbahasan. Perincian itu penting untuk menentukan bila sekatan tersebut akan mula memberi kesan kepada mana-mana penyandang jawatan.

Jawatan berasingan untuk pendakwaan jenayah

Rang Undang-Undang Perlembagaan (Pindaan) (No. 2) 2026 akan mengasingkan peranan Peguam Negara daripada Pendakwa Raya. Pada masa ini, Malaysia meletakkan kedua-dua tanggungjawab itu di bawah jawatan yang sama: menasihati kerajaan mengenai hal undang-undang dan menjalankan kuasa terhadap pendakwaan jenayah.

Pendakwaan ialah proses membawa tuduhan jenayah ke mahkamah. Pendakwa memutuskan sama ada dan bagaimana sesuatu kes akan diteruskan; mahkamah pula memutuskan hasilnya. Pengasingan jawatan akan meletakkan nasihat undang-undang kepada kerajaan dan keputusan pendakwaan di bawah pegawai yang berlainan.

Azalina berkata Pendakwa Raya yang dicadangkan akan mempunyai kedudukan setara dengan Peguam Negara dari segi hierarki dan perkhidmatan. Calon perlu mempunyai pengalaman litigasi sekurang-kurangnya 10 tahun, iaitu pengalaman mengendalikan kes undang-undang, dan pelantikan itu akan membawa tempoh tetap tujuh tahun.

Peguam Negara Dusuki Mokhtar turut berkata calon tidak boleh menjadi ahli Parlimen atau ahli dewan undangan negeri. Beliau menjelaskan tujuan aturan pemilihan yang dicadangkan itu dalam satu taklimat di Parlimen:

"Tujuannya adalah untuk menghalang campur tangan politik dalam pelantikan pendakwa raya," katanya.

Dusuki turut menyatakan standard yang dihasratkan bagi tugas penyandang jawatan itu:

Kami mahu memastikan pendakwa raya bertindak adil ketika menjalankan tugasnya.

Siapa akan memilih Pendakwa Raya?

Proses pelantikan yang dicadangkan akan melibatkan Yang di-Pertuan Agong, Suruhanjaya Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan serta Persidangan Raja-Raja. Dusuki berkata perdana menteri tidak akan berperanan memilih Pendakwa Raya, manakala calon akan dicalonkan oleh suruhanjaya itu.

Huraian mengenai peranan Persidangan dalam proses pelantikan berbeza, dan perbezaan itu penting. Taklimat Dusuki di Parlimen menyatakan pelantikan oleh Yang di-Pertuan Agong tertakluk kepada persetujuan Persidangan Raja-Raja; penjelasan terdahulu Azalina pula menyatakan pelantikan atas budi bicara Yang di-Pertuan Agong, atas syor suruhanjaya dan selepas berunding dengan Persidangan. Persetujuan memerlukan kata sepakat, manakala rundingan bermaksud mendapatkan pandangan.

Suruhanjaya itu juga akan berperanan sekiranya Pendakwa Raya yang sedang berkhidmat memohon pelanjutan tempoh. Azalina berkata penyandang jawatan perlu membuat permohonan, membolehkan suruhanjaya menilai semula pelantikan selepas tujuh tahun pertama.

Azalina menjelaskan pendiriannya mengenai pelanjutan tempoh:

"Kami tidak mahu pembaharuan tempoh jawatan pendakwa raya berlaku secara automatik," katanya.

Proses pemilihan dan peraturan pembaharuan tempoh menangani peringkat kebebasan yang berbeza. Mengecualikan perdana menteri daripada proses pemilihan akan mengurangkan penglibatan politik secara langsung ketika pelantikan. Kehendak supaya permohonan dibuat dan penilaian semula dijalankan pula akan mewujudkan satu lagi peringkat keputusan sebelum penyandang boleh terus berkhidmat selepas tamat tempoh tetap.

Daripada rancangan Parlimen kepada rundingan Oktober

Mesyuarat Oktober itu menyusuli beberapa peringkat perancangan kerajaan dan kegiatan Parlimen pada awal 2026. Azalina pernah berkata kedua-dua rang undang-undang itu mendapat kelulusan Kabinet dan menyatakan harapan agar mendapat sokongan merentas parti politik.

Cadangan itu telah dibentangkan untuk bacaan kali pertama di Dewan Rakyat. Bacaan kali pertama secara rasmi memperkenalkan rang undang-undang; peringkat seterusnya membolehkan Ahli Parlimen membahaskan kandungannya dan memutuskan sama ada untuk meluluskannya. Jadual waktu yang dinyatakan menteri itu sebelum ini dan pengumuman kemudian mengenai rancangan untuk membentangkan semula langkah berkenaan menunjukkan perkembangan program reformasi itu sebelum mesyuarat diraja.

• 2 Mac: Jadual waktu terdahulu Azalina menetapkan bacaan kali kedua rang undang-undang reformasi Peguam Negara pada tarikh ini.
• 3 Mac: Rang undang-undang tempoh jawatan perdana menteri dijadualkan menyusul, dengan Anwar dijangka membentangkannya sendiri.
• 1 April: Azalina mengumumkan kerajaan bersetuju membentangkan semula cadangan perlembagaan itu pada sidang Parlimen yang akan datang.
• 22 Jun hingga 16 Julai: Sidang Dewan Rakyat yang disebut dalam pengumuman April itu dijangka berlangsung selama 16 hari.
• 14 dan 15 Oktober: Persidangan Raja-Raja membincangkan cadangan tempoh jawatan dan menerima maklumat mengenai pengasingan jawatan undang-undang itu di Istana Negara.

Oleh itu, prosiding Oktober membawa kedua-dua cadangan itu ke hadapan Persidangan dalam bentuk yang berbeza. Kertas mengenai tempoh jawatan meminta pandangan, manakala kertas berhubung Peguam Negara dan Pendakwa Raya memaklumkan Persidangan tentang perubahan yang dicadangkan itu.

Pindaan Akta Kanak-Kanak dan pengawasan lebih luas terhadap dana zakat

Persidangan itu turut menerima maklumat mengenai cadangan pindaan kepada Seksyen 97 Akta Kanak-Kanak 2001. Seksyen itu menyentuh layanan terhadap kanak-kanak yang disabitkan atas kesalahan yang boleh membawa hukuman mati bagi orang dewasa, termasuk penahanan atas perkenan pihak berkuasa diraja atau negeri yang berkenaan.

Hubungan itu meletakkan cadangan pindaan tersebut secara langsung dalam agenda Raja-Raja. Kenyataan mesyuarat menyebut seksyen yang dibincangkan tetapi tidak menghuraikan peruntukan pengganti atau perubahan kepada aturan penahanan.

Pentadbiran agama Islam turut menjadi sebahagian daripada prosiding menerusi perkara di bawah Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Agama Islam Malaysia, yang dikenali sebagai MKI. Antaranya termasuk cadangan untuk memperluas skop audit dana zakat.

Zakat ialah sumbangan wajib dalam Islam yang digunakan untuk membantu penerima yang layak. Audit meneliti rekod kewangan dan pengurusan wang. Perluasan skopnya boleh meluaskan bidang yang diperiksa, menjadikan peraturan audit khusus penting kepada penyumbang dan penerima bantuan.

Kenyataan itu menyebut cadangan peluasan tanpa memperincikan aktiviti, rekod atau organisasi tambahan yang akan diliputi. Bagi pembaca yang mengikuti agenda reformasi, hal ini merupakan isu pengawasan kewangan yang berasingan daripada perbincangan perlembagaan.

Taklimat keselamatan, pertahanan dan ekonomi

Ketua Polis Negara Tan Sri Mohd Khalid Ismail memberi taklimat kepada Persidangan mengenai perkembangan keselamatan negara terkini. Panglima Angkatan Tentera Jeneral Tan Sri Malek Razak Sulaiman menyampaikan taklimat pertahanan, manakala Menteri Ekonomi Akmal Nasrullah Mohd Nasir membentangkan hal ehwal ekonomi.

Ketiga-tiga pembentangan itu membawa isu kepolisan, ketenteraan dan ekonomi ke dalam mesyuarat yang sama dengan cadangan pindaan perlembagaan. Kenyataan awam menamakan pegawai dan perkara yang dibentangkan tanpa mendedahkan penilaian terperinci atau angka ekonomi daripada taklimat mereka.

Perkara agenda lain termasuk pelantikan hakim Mahkamah Khas dan pemegang baharu Kursi Institusi Raja-Raja Melayu di Universiti Teknologi MARA, atau UiTM. Mahkamah Khas mengendalikan prosiding undang-undang melibatkan Yang di-Pertuan Agong dan Raja-Raja negeri dalam kapasiti peribadi mereka.

Persidangan itu turut membincangkan cadangan tarikh mesyuarat bagi 2027. Gabungan pelantikan, taklimat dan kertas perundangan itu menunjukkan luasnya urusan yang dikendalikan sepanjang dua hari berkenaan, melangkaui dua cadangan perlembagaan yang mendapat perhatian khusus.

Siapa yang menghadiri mesyuarat diraja?

Prosiding hari pertama menghimpunkan Raja-Raja Melayu dan Yang di-Pertua Negeri, dengan wakil hadir bagi beberapa keluarga diraja. Sultan Nazrin Shah mempengerusikan mesyuarat sepanjang dua hari itu.

Terengganu diwakili Pemangkunya, Tengku Muhammad Ismail ibni Al-Wathiqu Billah Sultan Mizan Zainal Abidin. Tengku Mahkota Kelantan Tengku Muhammad Fakhry Petra hadir mewakili Sultan Kelantan.

Tunku Temenggong Johor, Tunku Idris Iskandar Al-Haj Ibni Sultan Ibrahim, mewakili Pemangku Raja Johor. Sultan Ibrahim menghadiri persidangan pada 15 Oktober dalam kapasiti baginda sebagai Yang di-Pertuan Agong, diiringi Anwar.

Kehadiran itu membawa cadangan pindaan ke hadapan institusi diraja, yang turut dilibatkan dalam proses pelantikan Pendakwa Raya berasingan yang dicadangkan. Bagi cadangan tempoh jawatan perdana menteri, tujuan yang dinyatakan bagi mesyuarat Oktober itu ialah mendapatkan pandangan mengenai pindaan perlembagaan berkenaan.

Perkara Utama

• Persidangan Raja-Raja ke-273 berlangsung di Istana Negara pada 14 dan 15 Oktober 2026, dipengerusikan Sultan Nazrin Shah.
• Rang undang-undang tempoh jawatan perdana menteri dibentangkan untuk rundingan; rang undang-undang pengasingan Peguam Negara dan Pendakwa Raya dibentangkan untuk makluman.
• Azalina menyatakan cadangan had sepanjang hayat selama 10 tahun atau dua penggal bagi perdana menteri, termasuk tempoh perkhidmatan pada waktu yang berlainan.
• Pendakwa Raya yang dicadangkan akan berkhidmat selama tujuh tahun dan perlu mempunyai pengalaman litigasi sekurang-kurangnya 10 tahun.
• Penjelasan rasmi menggunakan huraian berbeza mengenai peranan Persidangan dalam pelantikan: persetujuan dan rundingan.
• Mesyuarat itu turut membincangkan pindaan Akta Kanak-Kanak, peluasan audit dana zakat, keselamatan, pertahanan, ekonomi dan pelantikan.