Malaysia Sasarkan Jun 2026 untuk Hak Kewarganegaraan Sama Rata bagi Ibu, Tarikh Penguatkuasaan Menunggu Pengesahan

Sasaran Jun beri tumpuan kepada penguatkuasaan

Malaysia menyasarkan 1 Jun 2026 untuk melaksanakan pindaan perlembagaan yang membolehkan anak yang layak, yang dilahirkan di luar negara kepada ibu warga Malaysia dan bapa warga asing, memperoleh kewarganegaraan secara automatik. Menteri Dalam Negeri Saifuddin Nasution Ismail menyatakan tarikh jangkaan itu di Parlimen pada Februari, susulan pengumuman pada Januari yang meletakkan pelaksanaan sekitar Jun atau Julai 2026.

Pembaharuan itu akan menamatkan perbezaan yang membolehkan bapa warga Malaysia mewariskan kewarganegaraan kepada anak yang dilahirkan di luar negara, sedangkan peruntukan sedia ada tidak memberikan hak yang sama kepada ibu warga Malaysia. Dewan Rakyat meluluskan Rang Undang-Undang Perlembagaan (Pindaan) 2024 berkaitan kewarganegaraan pada 17 Oktober 2024 dengan majoriti sekurang-kurangnya dua pertiga. Namun, kelulusan Parlimen sahaja belum menguatkuasakan hak baharu itu.

Saifuddin berulang kali berkata Kementerian Dalam Negeri sedang menyediakan peraturan, borang dan urusan pentadbiran di luar negara yang diperlukan untuk melaksanakan perubahan itu. Pada sesi dialog Madani di Sungai Petani, Kedah, beliau menyifatkan langkah yang masih berbaki sebagai menunggu Yang di-Pertuan Agong, Ketua Negara Malaysia, menetapkan tarikh penguatkuasaan.

Kenyataan umum tidak memberikan gambaran yang sepenuhnya selaras tentang langkah terakhir itu. Dalam kenyataan pada 12 September di Kulim, Saifuddin berkata Agong sudah menetapkan tarikh berkenaan, namun pengumumannya menunggu urusan pentadbiran. Kenyataan lain pula menggambarkan perkenan diraja sebagai masih belum diperoleh. Kenyataan-kenyataan itu tidak mengesahkan tarikh kuat kuasa, dan 1 Jun kekal sebagai tarikh pelaksanaan yang dijangka, bukannya bukti bahawa pindaan itu sudah berkuat kuasa.

Apakah perubahan bagi ibu dan anak mereka?

Pindaan itu melibatkan anak yang dilahirkan di luar Malaysia kepada ibu warga Malaysia yang berkahwin dengan warga asing. Setelah peruntukan berkaitan dikuatkuasakan, anak yang layak akan memperoleh kewarganegaraan Malaysia menurut kuat kuasa undang-undang, tertakluk pada garis panduan kewarganegaraan dan keperluan peraturan yang berkenaan.

Kewarganegaraan menurut kuat kuasa undang-undang bermaksud seseorang memperoleh kewarganegaraan apabila memenuhi syarat undang-undang, dan bukannya bergantung pada kelulusan permohonan pendaftaran. Perbezaan itu penting bagi keluarga yang kini menunggu keputusan sama ada anak mereka boleh menjadi warga Malaysia.

Dalam sesi libat urus di Batu Pahat, Saifuddin, selaku Menteri Dalam Negeri, berkata perubahan itu akan menghapuskan keperluan bagi keluarga yang layak memohon kewarganegaraan melalui saluran sedia ada:

Mereka tidak lagi perlu berjuang di mahkamah atau memohon kewarganegaraan untuk anak-anak mereka.

Kenyataan itu menerangkan hak undang-undang yang ingin diwujudkan, bukannya penghapusan semua urusan pentadbiran. Kementerian juga sedang membangunkan borang dan sistem dalam talian untuk pendaftaran sebelum pemprosesan. Keluarga masih memerlukan cara untuk mendaftarkan kelahiran dan membuktikan anak mereka memenuhi syarat undang-undang. Kewarganegaraan automatik dan dokumentasi kewarganegaraan itu berkaitan, tetapi merupakan perkara yang berbeza.

Perkembangan garis masa pelaksanaan

Pembaharuan itu telah melalui kelulusan Parlimen, perkenan dan pewartaan yang dilaporkan, serta proses berterusan untuk menyediakan tarikh kuat kuasanya. Tarikh-tarikh ini menunjukkan sebab keluarga perlu membezakan antara kelulusan undang-undang dengan tarikh peruntukan kewarganegaraannya boleh digunakan.

• 17 Oktober 2024: Dewan Rakyat meluluskan Rang Undang-Undang Perlembagaan (Pindaan) 2024 berkaitan kewarganegaraan dengan majoriti sekurang-kurangnya dua pertiga.
• Menjelang Disember 2024: Kedua-dua dewan Parlimen telah meluluskan rang undang-undang itu, menurut kenyataan Joint Action Group for Gender Equality (JAG).
• 7 dan 20 Mac 2025: JAG berkata pindaan itu mendapat perkenan diraja pada tarikh pertama dan diwartakan secara rasmi pada tarikh kedua.
• 4 Ogos 2025: Saifuddin memberitahu Parlimen bahawa pelaksanaan dijangka menjelang pertengahan 2026, manakala semakan peraturan kewarganegaraan dijangka sekitar September atau Oktober 2025.
• 13 Oktober 2025: JAG berkata pindaan itu masih belum berkuat kuasa dan tarikh pelaksanaannya belum diumumkan.
• 8 Januari 2026: Saifuddin menetapkan sasaran pada Jun atau Julai 2026.
• Februari 2026: Dalam kenyataan di Parlimen yang dilaporkan pada 10 Februari, Saifuddin menyatakan 1 Jun 2026 sebagai tarikh pelaksanaan yang dijangka.

Dalam kenyataan pada Februari, Saifuddin merujuk Seksyen 1(2) Akta itu ketika membincangkan pelaksanaan. Kenyataannya pada Januari turut menyenaraikan perkenan diraja dan pewartaan sebagai langkah yang masih perlu diselesaikan. Kenyataan ini menjadikan proses permulaan kuat kuasa rasmi sebagai perkara utama dalam garis masa, walaupun undang-undang itu sudah diluluskan Parlimen.

Perkenan diraja dan permulaan kuat kuasa kekal berbeza

Satu perkara yang belum selesai ialah istilah yang digunakan untuk menerangkan kelulusan diraja. Kenyataan JAG pada 13 Oktober menyebut perkenan diraja diberikan pada 7 Mac 2025, diikuti pewartaan pada 20 Mac. Namun, kenyataan Saifuddin pada Ogos dan Februari menggambarkan perkenan diraja sebagai syarat yang masih menunggu penyelesaian.

Perkenan terhadap undang-undang dan kelulusan tarikh permulaan kuat kuasa boleh menjadi langkah undang-undang yang berasingan. Undang-undang boleh diluluskan dan diterbitkan, sementara peruntukan di dalamnya menunggu suatu perintah untuk menguatkuasakannya. Perbezaan itu mungkin menjelaskan sebahagian daripada perbezaan kenyataan, tetapi laporan-laporan tersebut tidak menjelaskan dengan tepat instrumen diraja yang dirujuk dalam setiap kenyataan.

Kenyataan pada 12 September menimbulkan satu lagi perbezaan: Saifuddin berkata Agong sudah menetapkan tarikh kuat kuasa dan kementerian akan mengumumkannya selepas urusan pentadbiran terakhir selesai. Tahun bagi kenyataan September itu tidak dinyatakan dalam laporan, maka kedudukannya sebelum atau selepas pengumuman bertarikh 2026 tidak dapat dipastikan.

Tarikh 14 Oktober yang disebut pada sesi dialog di Sungai Petani ialah contoh bagaimana penguatkuasaan akan bermula selepas tarikh ditetapkan, bukannya pengumuman bahawa 14 Oktober telah dipilih. Bagi keluarga yang merancang kelahiran di luar negara, maklumat penentu masih tarikh permulaan kuat kuasa rasmi dan peraturan yang menetapkan kelayakan mulai tarikh itu.

Kepentingan borang dan sistem di luar negara

Persiapan praktikal melibatkan lebih daripada Kementerian Dalam Negeri Malaysia. Pejabat perwakilan Malaysia di seluruh dunia akan terlibat dalam proses baharu itu, menjadikan penyediaan borang, arahan dan sistem dalam talian yang seragam sebahagian daripada kerja pelaksanaan.

Pada Ogos 2025, Saifuddin berkata 57 klausa dalam Peraturan Kewarganegaraan 1964 perlu diperhalusi dan borang permohonan perlu dikemas kini bagi permohonan dalam talian. Beliau menjelaskan bahawa pejabat di luar negara masih menggunakan borang dan format lama. Kementerian menjangkakan peraturan dan kemas kini borang itu selesai sekitar September atau Oktober tahun tersebut.

Menjelang Januari 2026, Saifuddin berkata Jabatan Peguam Negara telah menyemak peraturan yang dipinda dalam bahasa Melayu dan bahasa Inggeris. Dokumen, borang berkaitan dan pemakluman kepada perwakilan Malaysia di luar negara turut dikenal pasti sebagai langkah yang perlu dilakukan.

Pada Februari, beliau berkata kerja meminda peraturan bagi membolehkan sistem dalam talian untuk pendaftaran sebelum pemprosesan masih diteruskan. Kenyataan lain, termasuk di Kulim dan Batu Pahat, menyebut persiapan kementerian sudah selesai. Secara keseluruhan, kenyataan-kenyataan ini menunjukkan kesiapsiagaan dibincangkan pada beberapa peringkat: peraturan undang-undang, dokumen, pemprosesan digital dan penyelarasan dengan pejabat di luar negara. Namun, kenyataan itu tidak membuktikan bahawa keluarga sudah boleh menggunakan hak baharu tersebut.

Permohonan sedia ada diteruskan sementara keluarga menunggu

Ibu warga Malaysia tidak perlu menunggu pindaan itu untuk mengemukakan permohonan mengikut aturan sedia ada. Saifuddin memberitahu Parlimen pada Ogos 2025 bahawa mereka boleh memohon kewarganegaraan anak di bawah Perkara 15(2) Perlembagaan Persekutuan sementara menunggu penguatkuasaan.

Beliau berkata kementerian meluluskan 1,980 permohonan di bawah peruntukan sedia ada sepanjang 2024 dan 2025, dan menerima purata 100 permohonan baharu sebulan. Kelulusan itu memberi kelegaan kepada keluarga tertentu, tetapi berbeza daripada menguatkuasakan hak baharu di bawah perlembagaan.

Saifuddin turut menjawab soalan mengenai ujian DNA. Beliau menyifatkan ujian sedemikian sebagai bukti sokongan dan bukannya syarat wajib. Penjelasan itu tidak bermaksud keperluan dokumentasi lain tidak lagi terpakai, dan kenyataan tersebut tidak memberikan senarai lengkap bukti yang perlu dikemukakan oleh keluarga.

Di Kulim, menteri berkata permohonan lama masih diproses dan permohonan baharu yang dibuka selepas kuat kuasa bermula akan mengikuti peruntukan yang dipinda. Cara setiap kes sedia ada akan dikendalikan, termasuk sama ada anak yang dilahirkan sebelum tarikh kuat kuasa turut mendapat hak baharu itu, tidak dijelaskan sepenuhnya dalam pengumuman berkenaan. Keluarga tidak seharusnya menganggap permohonan mereka akan secara automatik dikategorikan semula.

Angka tunggakan menunjukkan kemajuan, bukan kelulusan menyeluruh

Angka kementerian membezakan tunggakan melibatkan ibu warga Malaysia daripada tunggakan kewarganegaraan yang lebih luas. Dalam kenyataan pada 12 September, Saifuddin berkata kira-kira 7,000 daripada sekitar 50,000 permohonan kewarganegaraan yang belum selesai melibatkan anak yang dilahirkan di luar negara kepada ibu warga Malaysia. Jumlah itu kira-kira 14% daripada angka asal.

Beliau berkata hanya beberapa ratus daripada 7,000 kes itu masih belum diputuskan. Bagi semua kategori, 4,121 permohonan masih berbaki daripada tunggakan asal kira-kira 50,000, dengan sasaran untuk memutuskan permohonan tersebut pada tahun itu. Berdasarkan angka itu, kira-kira 8.2% daripada tunggakan asal masih menunggu keputusan. Pengurangan jumlah tunggakan tidak menunjukkan berapa banyak permohonan diluluskan kerana keputusan juga boleh berupa penolakan.

Laporan pada 8 Januari 2026 memberikan perkembangan lanjut: kementerian telah memutuskan lebih 20,000 permohonan kewarganegaraan sepanjang 2025 dan mengurangkan jumlah tertunggak kepada kurang daripada 4,000. Kementerian menyasarkan penyelesaian permohonan lama yang tertangguh selama lima hingga 15 tahun menjelang suku pertama 2026. Itu merupakan sasaran, bukannya pengesahan bahawa semua kes tersebut telah diselesaikan.

Kategori permohonan terbesar yang disebut di Kulim ialah Perkara 15A, 15(2), 19(1) dan 30(1) Perlembagaan Persekutuan. Oleh itu, angka bagi keseluruhan tunggakan tidak seharusnya dianggap sebagai angka khusus untuk anak yang dilahirkan di luar negara kepada ibu warga Malaysia.

Penguatkuasaan tertangguh membawa risiko segera kepada keluarga

Kenyataan JAG pada 13 Oktober menyambut baik kemajuan dalam pemprosesan permohonan tertangguh, tetapi menegaskan bahawa langkah itu tidak menggantikan penguatkuasaan Akta Perlembagaan (Pindaan) 2025. Kenyataan itu disokong JAG dan organisasi ahlinya, bersama 19 organisasi atau gabungan serta 70 individu.

Kenyataan itu menggambarkan keadaan seorang wanita Malaysia hamil yang dikenal pasti dengan nama samaran Melissa, yang tinggal di negara ketiga bersama suami warga asing yang juga tidak dapat mewariskan kewarganegaraannya kepada anak mereka. Menurut kenyataan itu, beliau berdepan pilihan antara perjalanan yang mahal untuk melahirkan anak di Malaysia pada trimester ketiga atau melahirkan anak di luar negara sebelum memohon kewarganegaraan di bawah Perkara 15(2).

Dalam kes itu, kebimbangan bukan sekadar menunggu dokumen Malaysia. JAG berkata tanpa kewarganegaraan, anak tersebut mungkin tidak dapat memperoleh visa yang diperlukan untuk terus tinggal di negara tempat keluarganya menetap. Ini ialah risiko khusus yang dinyatakan bagi keluarga itu, bukannya dakwaan bahawa setiap anak yang dilahirkan di luar negara kepada ibu warga Malaysia tidak akan mempunyai kewarganegaraan lain.

Kenyataan itu turut menceritakan Tiana, seorang wanita Malaysia yang tinggal di luar negara bersama pasangan warga asing, yang perancangan keluarganya terjejas akibat ketidakpastian tentang tarikh kuat kuasa. Beliau membandingkan kedudukannya dengan abangnya, yang boleh mewariskan kewarganegaraan Malaysia kepada anaknya yang dilahirkan di luar negara tanpa halangan pentadbiran yang sama.

Kes-kes ini menjelaskan mengapa tarikh yang disahkan penting, selain pengurangan permohonan tertunggak. Keputusan yang lebih pantas boleh membantu keluarga yang sudah melalui proses pendaftaran. Penguatkuasaan pula akan menetapkan asas undang-undang yang berbeza bagi anak yang layak di bawah peruntukan baharu. Langkah konkrit seterusnya ialah pengumuman tarikh permulaan kuat kuasa dan penerbitan panduan yang boleh digunakan untuk menerangkan kelayakan, dokumentasi dan pengendalian kes sedia ada.

Perkara Utama

• Saifuddin menyatakan 1 Jun 2026 sebagai tarikh pelaksanaan yang dijangka, selepas sasaran awal Jun atau Julai.
• Pindaan itu akan membolehkan anak yang layak, yang dilahirkan di luar negara kepada ibu warga Malaysia dan bapa warga asing, memperoleh kewarganegaraan menurut kuat kuasa undang-undang.
• Kenyataan berbeza tentang sama ada kelulusan diraja masih belum diperoleh atau tarikh penguatkuasaan sudah ditetapkan.
• Persiapan merangkumi pindaan Peraturan Kewarganegaraan 1964, borang, pemprosesan dalam talian dan urusan di pejabat Malaysia di luar negara.
• Permohonan di bawah Perkara 15(2) diteruskan sementara pindaan menunggu penguatkuasaan.
• Kementerian melaporkan kurang daripada 4,000 permohonan kewarganegaraan masih tertunggak pada Januari 2026, merangkumi beberapa kategori.
• Tarikh permulaan kuat kuasa rasmi dan layanan penuh terhadap kes sedia ada masih memerlukan penjelasan.