Malaysia Tangguh Kapal Tempur Pesisir Pertama ke April 2027, Kekurangan Peluru Berpandu dan Kos Jadi Sorotan

Empat bulan lagi, sistem peluru berpandu utama masih belum ada

Kapal tempur pesisir pertama Malaysia, Maharaja Lela, kini dijadualkan diserahkan pada April 2027 berbanding Disember 2026, tanpa sistem Naval Strike Missile yang dirancang. Penangguhan terbaharu ini berlaku ketika program lima kapal itu berdepan pembinaan yang belum selesai, pembelian senjata yang tertangguh serta pertikaian berhubung peluru berpandu yang telah dibayar Malaysia sebanyak €124.35 juta.

Menteri Pertahanan Mohamed Khaled Nordin mengumumkan tarikh serah terima Fasa 1 yang disemak di Parlimen pada 7 Oktober 2026, selepas Lumut Naval Shipyard (LUNAS) berkata pihaknya tidak lagi dapat menjamin penyerahan pada Disember. Kementerian Pertahanan telah mengeluarkan notis Ganti Rugi Tertentu dan Ditetapkan kepada syarikat itu, iaitu mekanisme kontrak untuk menuntut pampasan atas kelewatan.

Kapal pertama itu siap 86.39% pada Ogos. Bagi keseluruhan program, Laporan Ketua Audit Negara 2/2026 merekodkan kemajuan 78.99% berbanding sasaran 86.54% pada 25 Jun, iaitu jurang 7.55 mata peratusan. Kelewatan yang menjejaskan lima kapal itu antara 30 hingga 108 hari.

Khaled kemudiannya mengarahkan pembina supaya mempercepat kerja, sambil menegaskan bahawa penyiapan perlu diteruskan tanpa bergantung pada desakan supaya Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) ditubuhkan. Ketika berucap di Kota Tinggi pada 11 Oktober, menteri itu memisahkan tarikh akhir pembinaan daripada siasatan terhadap perolehan yang bermasalah.

"Penyiapan LCS 1 ialah perkara berasingan dan tidak bergantung pada RCI. Jika tidak, kapal itu mungkin masih belum siap. Sebab itulah kita meminta pembina kapal mempercepat kerja dan memastikan tiada lagi kelewatan," katanya.

Isu utama kini bukan sekadar bila tentera laut menerima kapal itu. Persoalannya ialah keupayaan apa yang akan tersedia bersamanya, bila sistem yang belum ada boleh dipasang dan berapakah kos baki kerja.

Apakah yang melambatkan pembinaan dan pengujian?

LUNAS mengaitkan kelewatan dengan kerja pendawaian, pemasangan paip dan peralatan, pemeriksaan serta kerja pada ruang penginapan dan kemudahan kapal lain yang belum selesai. Semua tugas ini saling berkait: pendawaian atau paip yang belum siap boleh menghalang peralatan daripada menerima bekalan kuasa, diperiksa dan diluluskan untuk ujian seterusnya.

Khaled memberitahu Parlimen bahawa masalah ini melambatkan proses mengoperasikan sistem, diikuti ujian dan pentauliahan. Ujian penerimaan di pelabuhan memeriksa peralatan dan sistem ketika kapal berlabuh, manakala ujian penerimaan di laut menilai prestasinya di laut. Siap dari segi fizikal sahaja tidak membuktikan kapal itu boleh beroperasi dengan andal.

Satu laporan mengenai pemeriksaan di limbungan Lumut pada 5 Oktober menyatakan kerja pembinaan dan pemasangan utama masih berlangsung. Radar pengawasan udara SMART-S Mk 2 yang dirancang belum dipasang pada tiang bersepadu, meskipun peralatan radar navigasi dan kawalan tembakan kelihatan sudah tersedia. Status komponen sistem tempur lain tidak dapat disahkan secara bebas semasa lawatan itu.

Satu laporan menyatakan ujian laut bermula pada 29 April 2026. Namun, hal itu tidak membuktikan keseluruhan program penerimaan telah selesai, khususnya selepas menteri menyebut ujian dan pentauliahan mengalami kelewatan.

Angka terbaharu juga perlu dibezakan. Kemajuan LCS 1 sebanyak 86.39% pada Ogos merujuk kepada kapal pertama, manakala angka program yang lebih baharu, iaitu 80.13%, merangkumi projek yang lebih luas. Angka program itu meningkat 1.14 mata peratusan daripada 78.99% yang dicatatkan dalam audit, tetapi tidak membuktikan jurang jadual telah ditutup.

Detik penting di sebalik tarikh akhir terbaharu

Sasaran April menyusuli tarikh akhir kontrak pada Ogos 2026 dan sasaran Disember yang ditetapkan kemudian. Laporan audit menyebut 19 April 2027 sebagai tarikh serah terima yang dicadangkan LUNAS, manakala pengumuman Khaled di Parlimen menetapkan April tanpa mengesahkan harinya.

• 2011: Program itu diluluskan untuk enam kapal.
• 2014: Kontrak pembinaan utama ditandatangani dengan nilai RM9.128 bilion.
• April 2018: Malaysia membuat kontrak bagi pakej Naval Strike Missile Kongsberg yang dirancang untuk enam kapal LCS.
• 2023: Perjanjian tambahan mengurangkan armada kepada lima kapal dan menaikkan nilai kontrak utama kepada RM11.227 bilion.
• 18 Mei 2026: Malaysia mengemukakan tuntutan pampasan rasmi kepada Kongsberg susulan pembatalan eksport peluru berpandu.
• 25 Jun 2026: Audit merekodkan kemajuan program sebanyak 78.99%, berbanding sasaran 86.54%.
• 26 Ogos 2026: Kerajaan menandatangani kontrak sokongan logistik dan ujian.
• 7 Oktober 2026: Khaled mengumumkan April 2027 sebagai sasaran penyerahan Fasa 1 yang disemak.
• 11 Oktober 2026: Khaled berkata pembinaan tidak akan menunggu RCI dan rundingan penggantian peluru berpandu masih diteruskan.

Laporan berbeza mengenai beberapa tarikh. Satu laporan meletakkan gambaran audit pada Jun 2025, bukannya Jun 2026, dan menyatakan 2011 sebagai tahun kontrak. Kronologi yang lebih terperinci membezakan kelulusan pada 2011 daripada pemeteraian kontrak utama pada 2014. Satu lagi laporan masih menyebut 26 Disember 2026 sebagai sasaran penyerahan, tetapi laporan itu mendahului pengumuman penangguhan ke April pada 7 Oktober.

Mengapa ketiadaan Naval Strike Missile penting

Naval Strike Missile yang dirancang ialah keupayaan peluru berpandu utama kapal itu untuk menyerang sasaran permukaan. Ketiadaannya tidak bermakna Maharaja Lela langsung tidak mempunyai senjata, tetapi ia meninggalkan jurang khusus yang tidak dapat digantikan oleh pertahanan udara, peperangan elektronik dan sistem kapal lain.

Khaled berkata pada 11 Oktober bahawa kapal itu mempunyai peluru berpandu pertahanan udara, keupayaan menentang kapal selam dan sistem gangguan elektronik. Katanya, keupayaan yang belum tersedia ialah sistem peluru berpandu untuk menyerang sasaran permukaan. Gangguan elektronik bertujuan mengacaukan isyarat musuh, manakala sistem pengurusan tempur menggabungkan maklumat daripada sensor dan senjata supaya kru dapat menilai ancaman dan bertindak balas.

Terdapat percanggahan yang belum terungkai antara keterangan menteri tentang peralatan yang sudah berada di atas kapal dengan rekod perolehan. Laporan Parlimen menyatakan kontrak peluru berpandu permukaan ke udara belum dimuktamadkan sepenuhnya, meskipun surat setuju terima telah ditandatangani. Pemeriksaan di limbungan yang dilaporkan itu juga tidak dapat mengesahkan status pemasangan semua sistem tempur. Kelulusan perolehan, pemasangan fizikal dan kesiapsiagaan operasi ialah peringkat yang berbeza.

Khaled berkata tentera udara boleh melaksanakan serangan sementara kapal menunggu sistem peluru berpandu gantinya. Ini ialah pilihan sementara yang melibatkan cabang perkhidmatan lain, bukannya pengesahan bahawa keupayaan kapal yang belum tersedia telah dipulihkan.

Kementerian Pertahanan telah membincangkan penerimaan bersyarat bagi LCS 1. Menurut maklum balasnya kepada audit, penerimaan kapal tidak akan melepaskan kontraktor daripada kewajipan yang belum ditunaikan, termasuk pemasangan peluru berpandu, integrasi sistem dan latihan kru. Perbezaan ini penting: penyerahan boleh berlaku sebelum setiap keupayaan yang dikontrakkan tersedia.

Pembayaran dan pampasan dalam pertikaian dengan Norway

Pembatalan kebenaran eksport oleh Norway menyebabkan 48 Naval Strike Missile dan dua peluru berpandu telemetri tidak dihantar. Peluru berpandu telemetri digunakan untuk mengumpul maklumat semasa ujian. Laporan audit menyatakan pembayaran berjumlah €124.35 juta, atau RM571.24 juta, iaitu kira-kira 96.6% daripada nilai kontrak peluru berpandu yang disemak semula.

Kenyataan Malaysia yang lain menyebut bahagian yang telah dibayar sekitar 95%. Angka-angka itu tidak seharusnya dianggap sama kerana tarikh perakaunan atau skop kontraknya belum diselaraskan secara terbuka dalam laporan-laporan ini.

Tuntutan pampasan dan bayaran balik Kementerian Pertahanan dilaporkan berjumlah €214.66 juta, sementara laporan lain menyatakannya sebagai US$251 juta atau lebih RM1 bilion. Tuntutan itu merangkumi kerugian yang didakwa, selain pembayaran yang telah dibuat, seperti kos menggantikan peralatan dan menyediakan sistem peluru berpandu lain. Ini ialah tuntutan, bukannya wang yang telah diperoleh semula.

Kementerian Luar Norway mengesahkan bahawa lesen eksport tertentu telah dibatalkan. Kongsberg berpendirian bahawa keputusan mengenai lesen itu menghalang penghantaran dari segi undang-undang, dan syarikat itu telah menggunakan alasan force majeure, iaitu peruntukan kontrak berkaitan peristiwa di luar kawalan sesuatu pihak. Malaysia berpendirian bahawa pembekal perlu bertanggungjawab atas pembelian yang tidak dihantar serta kos berkaitan.

Hasilnya bergantung pada terma kontrak dan prosedur pertikaian yang tidak didedahkan dalam laporan-laporan ini. Rundingan penyelesaian diadakan di Türkiye pada 12 dan 13 Ogos, tetapi tiada penyelesaian muktamad dikenal pasti. Khaled berkata pada 5 Oktober bahawa usaha mendapatkan semula bayaran itu akan mengambil masa.

Mengapa April 2027 dan Disember 2035 merujuk kepada perkara berbeza

Amaran audit bahawa LCS 1 mungkin tidak mencapai keupayaan penuh sehingga Disember 2035 telah menjadi satu lagi isu pertikaian. April 2027 merujuk kepada cadangan penyerahan kapal. Disember 2035 pula merujuk kepada senario menyiapkan keupayaan yang belum tersedia, bukan semestinya tarikh kapal itu boleh mula beroperasi dalam apa jua bentuk.

Laporan audit terperinci menerangkan senario 2035 itu sebagai tempoh tiga tahun untuk mendapatkan peluru berpandu gantian dan enam tahun lagi untuk pelaksanaan, berdasarkan tempoh kontrak peluru berpandu asal sebagai rujukan. Kementerian Pertahanan memberitahu juruaudit bahawa kapal itu tidak akan beroperasi sepenuhnya tanpa keupayaan peluru berpandu untuk menyerang sasaran permukaan.

Khaled menolak unjuran itu. Katanya, Malaysia sedang mempertimbangkan alternatif dari Korea Selatan, Türkiye dan Perancis, dan beliau berpendapat penghantaran serta pemasangan boleh mengambil masa tiga tahun, bukannya tempoh lebih panjang yang dikaitkan dengan kontrak Norway. Laporan terdahulu pada Oktober menyebut anggarannya ialah tiga hingga empat tahun.

Kenyataan itu tidak menetapkan tarikh akhir muktamad bagi sistem pengganti. Pembekal belum diumumkan, rundingan masih berlangsung dan belum ada tarikh pemeteraian kontrak yang disahkan untuk dijadikan asas mengukur tempoh penghantaran. Khaled berkata pada 11 Oktober bahawa pembelian itu tidak bergantung pada peruntukan Belanjawan 2027.

Oleh itu, perbezaan pendapat tertumpu pada andaian tentang tempoh perolehan dan pemasangan. Menteri menjangkakan laluan lebih singkat untuk menyiapkannya, manakala audit mengemukakan senario yang lebih panjang. Sasaran penyerahan pada April mahupun penolakan terhadap unjuran 2035 tidak menyelesaikan persoalan jadual penggantian.

Kontrak lain turut menjejaskan kesiapsiagaan

Pertikaian peluru berpandu bukan satu-satunya masalah perolehan. Pada gambaran audit bulan Jun, empat pembelian pelengkap masih belum selesai, sementara perolehan peluru berpandu untuk sasaran permukaan juga terhenti. Laporan lain menyebut lima kontrak senjata dan sokongan yang belum selesai, merangkumi keseluruhan keperluan yang masih tertunggak itu.

Kemajuan telah dicapai sejak itu. Kontrak sokongan logistik dan ujian ditandatangani oleh kontraktor pada 11 Ogos dan oleh kerajaan pada 26 Ogos. Kontrak itu membenarkan aktiviti sokongan, latihan dan pengujian yang diperlukan untuk menyediakan kapal bagi perkhidmatan.

Surat setuju terima bagi 29 peluru berpandu permukaan ke udara ditandatangani pada 3 Ogos. Laporan Parlimen menyatakan tempoh bekalan selama 69 bulan, manakala Khaled berkata dokumen kontrak dijangka dimuktamadkan menjelang pertengahan Oktober. Tempoh bekalan yang panjang itu perlu dibezakan daripada sasaran penyerahan kapal yang lebih hampir.

Rundingan terus masih berlangsung bagi peluru meriam dan Sistem Pelancar Umpan Bersepadu. Laporan berbeza mengenai peluru meriam: sesetengahnya menyebut peluru untuk Meriam Kaliber Sederhana 30mm, manakala laporan Parlimen yang terperinci menyebut peluru 3P 57mm dan peluru umpan. Tanpa senarai perolehan yang diselaraskan, keterangan ini tidak boleh dianggap merujuk kepada pembelian yang sama.

Audit turut mendapati bot kembung berlunas tegar yang dibekalkan untuk program itu tidak memenuhi spesifikasi kontrak. Bekas timbalan menteri pertahanan Ikmal Hisham Abdul Aziz berkata isu itu telah dibangkitkan sejak 2019. Secara keseluruhan, kontrak yang belum selesai dan kecacatan peralatan menunjukkan mengapa tarikh penyerahan bergantung pada penyelarasan pembelian, pengujian dan latihan, bukan pembinaan semata-mata.

Kos meningkat walaupun kapal berkurangan

Perubahan kewangan program itu amat besar, malah sebelum kos penggantian peluru berpandu dimuktamadkan. Nilai kontrak utama meningkat daripada RM9.128 bilion pada 2014 kepada RM11.227 bilion di bawah perjanjian tambahan 2023, iaitu kenaikan RM2.099 bilion atau kira-kira 23%. Bilangan kapal yang dirancang pula berkurang daripada enam kepada lima.

Jika jumlah kontrak itu dibahagikan dengan bilangan kapal, purata kos bagi setiap kapal yang dirancang pada asalnya kira-kira RM1.52 bilion, berbanding RM2.25 bilion sekarang, iaitu kenaikan sekitar 48%. Ini ialah perbandingan jumlah kontrak utama, bukannya ukuran kos pembinaan sebenar setiap kapal atau kos akhir setiap pakej senjata.

Setakat gambaran audit, kerajaan telah membayar RM8.557 bilion daripada kontrak utama bernilai RM11.227 bilion, iaitu kira-kira 76.2%. Baki yang tinggal sekitar RM2.67 bilion. Ahli Parlimen Shahidan Kassim menggesa supaya pembayaran baki bergantung pada pencapaian yang boleh disahkan, dengan kemas kini berkala kepada Jawatankuasa Kira-Kira Wang Negara serta penjelasan bagi perubahan kos atau skop.

Ahli Parlimen Bakri, Tan Hong Pin, berhujah dalam perbahasan Parlimen bahawa pembinaan dan pembelian peralatan secara berasingan perlu disatukan dalam satu pelan yang terselaras.

"Kapal, senjata, peluru, sistem perlindungan dan sokongan operasi mesti disiapkan mengikut satu pelan yang diselaraskan," katanya.

Notis ganti rugi yang dikeluarkan kepada LUNAS merupakan satu lagi tindakan susulan terhadap kelewatan, tetapi jumlah yang dinilai atau diperoleh semula tidak dinyatakan. Kementerian Kewangan memiliki LUNAS, dan Khaled berkata kementerian itu akan bekerjasama dengan Kementerian Pertahanan untuk memantau penyerahan. Perbezaan yang dibuatnya antara pelanggan dengan kontraktor meletakkan tanggungjawab pembinaan pada limbungan, tanpa menghapuskan tanggungjawab kerajaan untuk menyelaraskan perolehan.

Kebertanggungjawaban tanpa menghentikan penyiapan

Desakan supaya RCI ditubuhkan berkaitan cara program itu sampai ke tahap ini dan sama ada pemantauan sedia ada mencukupi. Khaled berkata siasatan wajar diserahkan kepada Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia dan pihak berkuasa berkaitan. Beliau merujuk kepada tindakan mahkamah melibatkan bekas panglima tentera laut yang juga pernah menjadi pengarah urusan Boustead Naval Shipyard, tetapi tidak mengumumkan jadual baharu bagi siasatan.

Penganalisis pertahanan Universiti Malaya, Lam Choong Wah, menyokong penubuhan RCI dengan alasan suruhanjaya itu boleh meneliti dokumen sensitif yang tidak dapat diakses Jawatankuasa Kira-Kira Wang Negara dan mengesyorkan pembaharuan. Beliau juga mencadangkan penelitian Parlimen terhadap perolehan pertahanan melebihi RM100 juta serta penyertaan pembelian utama dalam belanjawan tahunan Persekutuan.

Pakar hal ehwal maritim Universiti Kebangsaan Malaysia, Salawati Mat Basir, menggesa penubuhan jawatankuasa perolehan yang merangkumi cabang ketenteraan dan kementerian, di samping tender terbuka antarabangsa. Semua ini ialah cadangan perubahan, bukannya langkah yang disahkan telah dilaksanakan.

Kedua-dua penganalisis berpendapat kapal-kapal itu tetap akan memberikan keupayaan berguna kepada tentera laut walaupun mengalami kelewatan, sambil mengakui risiko sesetengah sistem ketinggalan berbanding teknologi lebih baharu. Lam membezakan aset yang tertangguh daripada projek yang tidak menghasilkan apa-apa.

"Jadi, ia masih lebih baik daripada tiada langsung," katanya.

Langkah seterusnya yang boleh diukur ialah penyelesaian kontrak tertunggak, ujian penerimaan dan penyerahan pada April 2027. Pembekal peluru berpandu gantian, harganya dan jadual pemasangannya, hasil tuntutan pampasan serta jumlah yang perlu dibayar di bawah notis kelewatan masih belum dimuktamadkan. Penyiapan kapal dan penyiasatan program boleh diteruskan secara berasingan, tetapi kedua-duanya tidak menggantikan keperluan untuk membuktikan bahawa tentera laut menerima keupayaan yang telah dibelinya.

Perkara Utama

• LCS 1 dijadualkan diserahkan di bawah Fasa 1 pada April 2027, empat bulan selepas sasaran sebelumnya pada Disember 2026.
• Kapal itu akan diserahkan tanpa sistem Naval Strike Missile yang dirancang; rundingan dengan pembekal pengganti masih diteruskan.
• LCS 1 siap 86.39% pada Ogos, manakala audit pada Jun mendapati program itu ketinggalan 7.55 mata peratusan daripada jadual.
• Malaysia membayar €124.35 juta untuk pakej peluru berpandu yang belum dihantar dan sedang menuntut pampasan.
• Nilai kontrak utama meningkat kepada RM11.227 bilion, sementara bilangan kapal dikurangkan daripada enam kepada lima.
• Khaled mempertikaikan senario audit yang mengunjurkan keupayaan penuh pada Disember 2035, tetapi tarikh akhir penggantian peluru berpandu belum disahkan.
• Kementerian Pertahanan telah mengeluarkan notis ganti rugi kepada LUNAS dan berkata pembinaan tidak sepatutnya menunggu RCI.