Afghanistan Membuka Jalan Wakhan ke China, Namun Koridor Perdagangan Masih Memerlukan Pembukaan Sempadan

Jalan bernilai $5.5 juta sampai ke sempadan China

Afghanistan telah merasmikan jalan tidak berturap sepanjang 121 kilometer merentasi wilayah Badakhshan di timur laut negara itu hingga ke sempadannya dengan China. Sebanyak 365 juta afghani, yang dilaporkan bersamaan kira-kira $5.5 juta, dibelanjakan untuk laluan yang bertujuan memberi pedagang Afghanistan pilihan selain transit melalui negara jiran. Jalan itu bermula dari kawasan sempadan Boroghil, yang turut dieja Broghil, menuju ke sempadan China di daerah Wakhan yang terpencil.

Perbezaan antara jalan yang sampai ke sempadan dengan pembukaannya kepada trafik komersial merupakan perkara utama projek ini. Laporan perasmian menyatakan jalan Afghanistan itu telah siap, bukannya lintasan kargo antarabangsa yang sudah beroperasi. Kajian Observer Research Foundation pada April 2025 menyatakan China tidak mempunyai kemudahan kastam di Laluan Wakhjir dan menggambarkan Beijing sebagai skeptikal terhadap alasan ekonomi untuk membangunkan koridor itu.

Menurut pengumuman perasmian, pembinaan bermula dua tahun sebelum jalan itu dirasmikan. Laporan berbeza mengenai tarikh majlis: dua menyatakan ia berlangsung pada Ahad, manakala satu lagi menyebut 4 Oktober tanpa menyatakan tahunnya. Laporan turut memberikan panjang jalan yang sedikit berbeza, sama ada 121 kilometer atau lebih daripada 121 kilometer. Kedua-dua perbezaan itu tidak mengubah pencapaian utama, iaitu jalan yang sampai ke sempadan, namun laporan berkenaan tidak menetapkan satu tarikh perasmian yang tepat.

Abdul Latif Mansour, Menteri Pemulihan dan Pembangunan Luar Bandar Afghanistan, berkata pada majlis itu bahawa projek tersebut mempunyai kepentingan strategik, politik dan ekonomi. Beliau turut memuji keupayaan kejuruteraan dalam negara:

"Emiriah Islam Afghanistan telah mengutamakan projek-projek awam seperti ini, khususnya di wilayah yang paling memerlukannya. Tiada jurutera atau penasihat asing; semua jurutera ialah warga Afghanistan," kata Mansour.

Gabenor Badakhshan, Rahmatullah Najib, menyifatkan projek itu sebagai pencapaian besar bagi wilayah terpencil selepas 45 tahun perang. Namun, nilai komersialnya bergantung pada keputusan dan infrastruktur di luar tapak pembinaan Afghanistan.

Apa yang dibuka oleh jalan itu, dan apa yang tidak

Koridor Wakhan ialah jalur wilayah Afghanistan di antara Tajikistan di utara dengan Pakistan di selatan, yang bersambung ke wilayah Xinjiang di China. Pembinaan jalan melaluinya menyediakan akses fizikal ke sempadan. Untuk membuka koridor perdagangan, kedua-dua negara perlu membenarkan trafik, memproses barangan dan menyediakan perkhidmatan pengangkutan sambungan.

Ringkasan Isu ORF No. 796 oleh Ayjaz Wani, yang diterbitkan pada 21 April 2025, menyifatkan Laluan Wakhjir sebagai satu-satunya pintu masuk China ke koridor itu dan mengenal pasti Tashkurgan di Xinjiang sebagai bandar utama terdekat. Kajian itu menyatakan Beijing menganggap pembangunan tersebut tidak berdaya maju dari segi ekonomi kerana bentuk muka bumi bergunung-ganang, serta melihat lebih banyak risiko keselamatan berbanding peluang ekonomi.

Itulah penilaian sebuah institusi penyelidikan, bukannya pengumuman baharu kerajaan China yang dibuat bersempena perasmian jalan tersebut. Namun, penilaian itu memperlihatkan jurang antara cita-cita Kabul dengan kewujudan perjanjian yang disahkan untuk mengendalikan sempadan. Laporan perasmian tidak menetapkan tarikh operasi kastam China bermula, pergerakan kargo rutin dilaksanakan atau perkhidmatan jalan sambungan beroperasi di sebelah China.

Oleh itu, jalan tersebut wajar dianggap sebagai pencapaian infrastruktur Afghanistan. Menyifatkannya sebagai laluan perdagangan antarabangsa yang sudah beroperasi melampaui apa yang telah disahkan.

Perkembangan projek

Usaha membina laluan terus ini berlangsung merentasi beberapa kerajaan, cadangan pembiayaan dan fasa pembinaan. Laporan terdahulu menyebut bahagian sepanjang kira-kira 49 atau 50 kilometer, manakala laporan perasmian menggambarkan jalan sepanjang 121 kilometer. Angka tersebut mungkin merujuk kepada bahagian atau peringkat projek yang berbeza, namun laporan-laporan ini tidak menerbitkan penjelasan terperinci yang menyelaraskan perbezaannya.

• 1963: Afghanistan dan China mencapai perjanjian sempadan rasmi, tetapi tiada pusat pemeriksaan sempadan rasmi diwujudkan, menurut catatan sejarah.
• 2017: China menjanjikan kira-kira $90 juta untuk infrastruktur di timur laut Afghanistan, termasuk sambungan gentian optik dan bahagian jalan Wakhan. Satu laporan menyatakan jumlah janji itu melebihi $90 juta.
• 2021: Rancangan diumumkan untuk membina jalan yang menghubungkan daerah Ishkashim dengan Xinjiang melalui Wakhan. Kajian ORF menyatakan kerja pada jalan Little Pamir sepanjang 50 kilometer kemudiannya digantung atas kebimbangan keselamatan.
• September 2023: Pihak berkuasa Taliban mengumumkan pembinaan semula bahagian sepanjang 50 kilometer dengan kos yang dilaporkan sebanyak $5.16 juta, dibiayai oleh Kementerian Pemulihan dan Pembangunan Luar Bandar.
• Januari 2024: Pegawai menyifatkan jalan itu hampir siap. Timbalan Perdana Menteri Hal Ehwal Ekonomi, Mullah Baradar, berkata pada 2 Januari bahawa pembinaan masih berlangsung.
• Ogos dan Disember 2024: Lawatan dan pertemuan diplomatik yang dilaporkan menarik perhatian baharu kepada koridor itu, termasuk perbincangan antara Menteri Dalam Negeri Sirajuddin Haqqani dengan Duta Besar China Zhao Xing.
• Perasmian terkini: Pihak berkuasa mengumumkan laluan tidak berturap dari Boroghil ke sempadan China telah siap dengan kos 365 juta afghani.

Laporan kemajuan terdahulu menyebut kerja selama lima bulan, bahagian sepanjang 49 kilometer dan hampir 40 peratus bahagian itu telah siap. Angka tersebut ialah gambaran kemajuan pada waktu tertentu, bukannya bukti bahawa projek sepanjang 121 kilometer yang diumumkan kemudian sudah siap. Begitu juga, anggaran kos terdahulu dalam dolar tidak boleh ditambah kepada kos perasmian tanpa mengetahui sama ada belanjawan tersebut bertindih.

Angka perdagangan menunjukkan ketidakseimbangan besar

Hujah ekonomi paling kukuh bagi Wakhan ialah akses kepada pasaran yang sudah menjadi rakan dagang Afghanistan. Ringkasan ORF mencatatkan perdagangan dua hala berjumlah $1.3 bilion pada 2023, meningkat 125 peratus berbanding 2022. Kadar pertumbuhan itu menunjukkan jumlah perdagangan pada 2022 kira-kira $578 juta, dikira dengan membahagikan $1.3 bilion dengan 2.25.

Eksport Afghanistan ke China hanya berjumlah $64 juta pada 2023, kira-kira 4.9 peratus daripada jumlah perdagangan dua hala. Menurut ringkasan itu, hampir 90 peratus eksport tersebut terdiri daripada kacang pain tanpa kulit. Menggunakan bahagian itu pada angka eksport menghasilkan kira-kira $57.6 juta bagi satu kategori produk.

Angka ini menunjukkan sebab laluan baharu sahaja tidak dapat mewujudkan hubungan perdagangan yang seimbang. Afghanistan perlu meningkatkan jumlah dan kepelbagaian barangan yang boleh dijualnya, bukan sekadar memudahkan kemasukan import dari China. Hasil pertanian, batu permata, mineral dan kraftangan antara peluang eksport yang dikenal pasti dalam hujah ekonomi bagi Wakhan, namun tiada unjuran yang menetapkan jumlah perdagangan tambahan yang akan dijana oleh jalan itu.

Kajian ORF turut melaporkan bahawa Beijing memberikan akses tanpa duti 100 peratus kepada produk Afghanistan mulai Disember 2024. Penghapusan duti import boleh meningkatkan akses pasaran, tetapi tidak menghapuskan kos pengangkutan, keperluan produk atau prosedur sempadan. Wakhan hanya menangani sebahagian daripada rantaian itu.

Mengapa Kabul mahukan laluan alternatif selain Pakistan

Bagi Afghanistan, projek ini juga bertujuan mengurangkan pendedahan kepada gangguan di luar sempadannya. Torkham dan Chaman ialah laluan perdagangan utama dengan Pakistan, yang pelabuhannya menyediakan akses kepada perdagangan maritim. Penutupan berulang telah menyebabkan kerugian kepada pedagang Afghanistan dan mengukuhkan alasan untuk menggunakan laluan melalui Iran, Asia Tengah dan China.

Ringkasan ORF mencatatkan penutupan Torkham selama 10 hari pada Januari 2024 dan menyebut sekatan berpanjangan di lintasan lain. Ringkasan itu mengaitkan gangguan berkenaan dengan hubungan Kabul-Islamabad yang semakin tegang berhubung militansi, keselamatan sempadan dan kehadiran warga Afghanistan di Pakistan.

Pakistan menuduh Afghanistan membiarkan ancaman terhadap keselamatannya berterusan, dakwaan yang ditolak Kabul. Ringkasan itu melaporkan peningkatan 73 peratus dalam serangan pengganas di Pakistan sepanjang 21 bulan pertama selepas Taliban kembali berkuasa. Ia turut menyatakan terdapat 572 insiden di Khyber Pakhtunkhwa pada 2021 dan 2,173 pada 2024, iaitu peningkatan kira-kira 280 peratus.

Kajian yang sama melaporkan Pakistan telah menghantar pulang kira-kira 800,000 warga Afghanistan dan meluluskan rancangan pada Januari 2025 untuk mengusir 3 juta lagi. Perkembangan ini membantu menjelaskan desakan politik di sebalik usaha Kabul mencari alternatif, namun tidak membuktikan bahawa Wakhan mampu mengendalikan kargo yang mencukupi untuk menggantikan lintasan sedia ada.

Penglibatan China tidak menjamin laluan sempadan dibuka

China mengekalkan hubungan yang meluas dengan pentadbiran Taliban. Menurut ringkasan ORF, antara Ogos 2021 dengan Februari 2024, Taliban mengadakan 1,382 pertemuan diplomatik dengan 80 negara. China mencatatkan 215 pertemuan, kira-kira 15.6 peratus daripada jumlah keseluruhan.

Pelaburan dan keselamatan kedua-duanya merupakan sebahagian daripada hubungan itu. Ringkasan tersebut mencatatkan kontrak pada 2023 yang menyaksikan Xinjiang Central Asia Petroleum and Gas Company berikrar melabur $550 juta dalam tempoh tiga tahun untuk pengekstrakan minyak. Ia secara berasingan memetik pegawai Taliban yang menyatakan minat China terhadap pelaburan litium bernilai $10 bilion. Minat itu merupakan kenyataan yang dikaitkan dengan pegawai Afghanistan, bukannya pelaburan yang telah diselesaikan atau komitmen pembiayaan Wakhan.

Kebimbangan China merangkumi Gerakan Islam Turkestan Timur dan Wilayah Khorasan Negara Islam, di samping ancaman terhadap kakitangan dan projek China di Pakistan. Analisis ORF berhujah bahawa Beijing mungkin lebih memilih Wakhan sebagai penampan keselamatan daripada lintasan komersial yang sibuk menuju ke Xinjiang.

Laporan turut menyebut dakwaan kegiatan Pakistan dan China di sebelah Afghanistan di Wakhan pada awal 2022, yang kemudiannya diikuti tindakan balas Taliban. Laporan tersebut tidak memberikan pengesahan bebas atau penjelasan rasmi bersama tentang kegiatan sempadan yang didakwa itu. Ia tidak wajar dianggap sebagai bukti perubahan wilayah.

Pertentangan praktikalnya jelas: Kabul mahukan trafik dan pelaburan, manakala penilaian penyelidikan menggambarkan Beijing berhati-hati terhadap keselamatan dan pulangan komersial. Hubungan diplomatik yang kerap tidak dengan sendirinya menyelesaikan perbezaan itu.

Keadaan pergunungan menjadikan kebolehpercayaan ujian sebenar

Ringkasan ORF menggambarkan Wakhan sebagai kawasan sepanjang kira-kira 350 kilometer dan selebar 20 hingga 60 kilometer, dengan 110 kampung serta kira-kira 12,000 penduduk. Kawasan sempadannya terletak pada ketinggian kira-kira 5,000 meter dari aras laut. Satu lagi laporan menyatakan Laluan Wakhjir berada pada ketinggian hampir 4,900 meter.

Angka geografi di tempat lain juga berbeza. Kajian ekonomi asal menyatakan panjang sempadan Afghanistan-China ialah 96 kilometer, manakala ORF menganggarkannya kira-kira 75 kilometer. Anggaran lebar turut berbeza, dengan kajian asal menyatakan 16 hingga 66 kilometer. Tanpa kaedah pengukuran yang sama, angka-angka ini wajar dikemukakan sebagai keterangan yang berbeza, bukannya angka tepat yang boleh saling menggantikan.

Halangan pengangkutan pula lebih jelas. Salji tebal, cuaca sangat sejuk, runtuhan salji dan tanah runtuh boleh mengganggu perjalanan serta memendekkan musim pembinaan. Jalan tidak berturap yang sampai ke sempadan pergunungan tinggi bukan bukti bahawa akses boleh diandalkan sepanjang tahun.

Afghanistan juga memerlukan jambatan, komunikasi, pengendalian kargo, kapasiti kastam dan aturan penyelenggaraan. Perkhidmatan perbankan dan insurans kargo penting kerana pedagang perlu membayar pembekal serta mengurus risiko kehilangan atau kelewatan. Tiada angka kapasiti kargo yang disahkan, jadual operasi bermusim atau belanjawan penyelenggaraan diumumkan bersama angka perasmian.

Wakhan akan melengkapi laluan lain, bukan menggantikannya

Laluan yang dicadangkan itu mempunyai tujuan berbeza daripada beberapa projek serantau yang sering dikaitkan dengannya. Koridor Ekonomi China-Pakistan, atau CPEC, menghubungkan kepentingan China dengan rangkaian pengangkutan Pakistan dan pelabuhan Gwadar. Wakhan akan memberikan Afghanistan sambungan darat terus ke China, tetapi bukan akses terus ke laut.

Laporan mengenai jalan itu menyatakan China, Pakistan dan Afghanistan bersetuju pada 2025 untuk melanjutkan CPEC ke Afghanistan. Ini mewujudkan kemungkinan pertindihan antara akses terus melalui Wakhan dengan akses melalui Pakistan. Namun, ia tidak membuktikan bahawa satu laluan menjadikan laluan lain tidak perlu. Kapasiti kargo, destinasi, kebolehpercayaan dan harga akan menentukan laluan pilihan pedagang.

Laluan Lapis Lazuli, yang dirasmikan pada 2018, menghala ke barat melalui Turkmenistan, Azerbaijan, Georgia dan Turki menuju pasaran Eropah. Pelabuhan Chabahar di Iran menyediakan pilihan maritim tanpa transit melalui Pakistan. Laluan-laluan ini memenuhi keperluan yang tidak dapat ditangani oleh jalan menuju Xinjiang secara bersendirian.

Projek Turkmenistan-Afghanistan-Pakistan-India, yang dikenali sebagai TAPI, pula berbeza: ia merupakan cadangan saluran paip gas, bukannya koridor kargo umum. Perbandingan dengan Wakhan berguna untuk memahami kerjasama serantau, tetapi bukan untuk mengukur kapasiti kargo yang bersaing.

China sudah mempunyai satu lagi hubungan pengangkutan dengan Afghanistan. Ringkasan ORF mencatatkan perkhidmatan kereta api yang dilancarkan pada September 2022 dari Kashgar ke Hairatan melalui Kazakhstan dan Uzbekistan. Oleh itu, Wakhan akan menambah pilihan laluan terus kepada hubungan tidak langsung yang sedia ada, bukannya mewujudkan pengangkutan dua hala dari kosong.

Perkara yang perlu berlaku sebelum manfaat ekonomi dapat diukur

Laporan prestasi CAREC oleh Bank Pembangunan Asia, yang diterbitkan pada Disember 2022, menyediakan kerangka berguna untuk menilai prestasi koridor. Laporan itu mengkaji prosedur perdagangan dan kecekapan pengangkutan dari 2010 hingga 2020 merentasi enam koridor yang melibatkan 11 negara anggota, termasuk Afghanistan dan China.

Laporan itu menggunakan Pengukuran dan Pemantauan Prestasi Koridor, iaitu kaedah untuk menilai pergerakan sebenar barangan melalui laluan pengangkutan dan sempadan. Kaedah tersebut meneliti halangan struktur dan gangguan akibat COVID 19. Laporan itu bukan kajian kebolehlaksanaan Wakhan dan tidak mengesahkan sebarang unjuran khusus tentang penjimatan atau pertumbuhan perdagangan di sana.

Perbezaan itu penting dalam menilai dakwaan ekonomi berkaitan jalan tersebut. Sambungan geografi yang lebih pendek mungkin masih lebih lambat atau mahal jika penghantaran terganggu oleh penutupan laluan pergunungan, pemindahan kargo atau kelewatan di sempadan. Bukti yang boleh diandalkan memerlukan data masa perjalanan, caj kargo, musim operasi dan prestasi kastam, yang semuanya belum ditetapkan bagi perdagangan rutin melalui Wakhan.

Pembinaan dan perkhidmatan pengangkutan pada masa hadapan boleh mewujudkan pekerjaan di Badakhshan. Sebahagian taman negara terletak di Wakhan dan kawasan itu juga sudah menarik pengunjung tempatan serta antarabangsa. Akses yang lebih baik mungkin membantu perdagangan tempatan dan pelancongan, namun tiada unjuran pekerjaan atau jumlah pengunjung yang telah disahkan.

Langkah penting seterusnya ialah persetujuan mengenai aturan operasi sempadan, kemudahan kastam China, infrastruktur sambungan yang boleh digunakan dan trafik komersial yang terbukti. Tiada tarikh akhir yang disahkan bagi langkah-langkah tersebut. Sehingga itu, nilai paling kukuh yang telah terbukti bagi jalan tersebut ialah peningkatan akses fizikal dan pilihan rundingan baharu, bukannya pertumbuhan eksport atau hasil transit yang telah diukur.

Perkara Utama

• Afghanistan telah merasmikan jalan tidak berturap sepanjang kira-kira 121 kilometer dari Boroghil ke sempadan China di Wakhan.
• Kos pembinaan yang dilaporkan ialah 365 juta afghani, kira-kira $5.5 juta, dengan kerja bermula dua tahun sebelum perasmian.
• Laporan berbeza tentang tarikh perasmian: sama ada pada Ahad atau 4 Oktober tanpa tahun yang dinyatakan.
• Ringkasan ORF pada April 2025 menyatakan Laluan Wakhjir tidak mempunyai kemudahan kastam China dan menggambarkan Beijing berhati-hati terhadap kos ekonomi serta keselamatan laluan itu.
• Perdagangan dua hala mencecah $1.3 bilion pada 2023, tetapi eksport Afghanistan hanya berjumlah $64 juta, kira-kira 4.9 peratus.
• Cuaca pergunungan, prosedur sempadan, pembiayaan dan infrastruktur sambungan akan menentukan sama ada jalan itu menjadi koridor kargo yang boleh diandalkan.
• Tiada tarikh yang disahkan ditetapkan bagi permulaan operasi perdagangan rutin di sempadan.