Rangkaian Superkomputer Orbit China: Era Baharu AI Berasaskan Angkasa dan Kepimpinan Teknologi Global

Lonjakan Ambisius China: Membina Rangkaian Superkomputer Orbit Pertama di Dunia

Dalam satu langkah yang menandakan perubahan besar dalam teknologi angkasa lepas dan kecerdasan buatan (AI), China telah melancarkan fasa pertama yang dinamakan Konstelasi Pengkomputeran Three-Body—rangkaian besar satelit berkuasa AI yang direka untuk memproses data secara langsung di orbit. Inisiatif yang diterajui syarikat pemula aeroangkasa ADA Space dan makmal Zhijiang yang disokong kerajaan ini menyasarkan penempatan 2,800 satelit, setiap satunya dilengkapi model AI canggih dan sistem komunikasi laser berkelajuan tinggi. Skala dan cita-cita projek ini belum pernah berlaku sebelum ini, sekali gus meletakkan China di barisan hadapan era baharu pengkomputeran orbit dan persaingan AI global.

Pelancaran 12 satelit pertama pada Mei 2025 dari Pusat Pelancaran Satelit Jiuquan menandakan permulaan revolusi teknologi. Tidak seperti satelit tradisional yang kebanyakannya mengumpul data dan menghantarnya ke Bumi untuk diproses, satelit baharu ini direka untuk menganalisis sejumlah besar maklumat dalam masa nyata, secara langsung di angkasa lepas. Pendekatan ini dijangka dapat mengatasi kekangan lama dalam komunikasi satelit dan pengurusan data, dengan implikasi terhadap pelbagai industri, daripada tindak balas kecemasan hingga pertahanan negara dan penyelidikan saintifik.

Apakah Konstelasi Pengkomputeran Three-Body?

Konstelasi Pengkomputeran Three-Body dinamakan sempena novel fiksyen sains terkenal karya Liu Cixin, "The Three-Body Problem", yang meneroka kerumitan sistem graviti dan kerjasama antara bintang. Nama itu mencerminkan cabaran teknikal serta cita-cita projek ini: mewujudkan superkomputer teragih berasaskan angkasa yang mampu menandingi atau mengatasi sistem daratan paling berkuasa.

Setiap satelit dalam konstelasi ini merupakan pencapaian teknologi yang mengagumkan. Satelit-satelit tersebut dilengkapi dengan:

• Model AI onboard dengan 8 bilion parameter, yang membolehkan analisis data dan pembuatan keputusan yang canggih.
• Kuasa pengkomputeran sehingga 744 trilion operasi sesaat (TOPS) bagi setiap satelit, dengan 12 satelit pertama secara keseluruhan mencapai 5 peta operasi sesaat (POPS).
• Pautan komunikasi laser berkelajuan tinggi yang mampu memindahkan data sehingga 100 gigabit sesaat antara satelit.
• Storan onboard sebanyak 30 terabait bagi setiap satelit, membentuk rangkaian mesh teragih di orbit rendah Bumi.
• Instrumen saintifik khusus, termasuk pengesan polarisasi sinar-X untuk penyelidikan astrofizik serta peralatan bagi pemerhatian Bumi masa nyata dan pemetaan rupa bumi 3D.

Apabila penempatan selesai, rangkaian ini dijangka mencapai 1,000 POPS—satu kuintilion operasi sesaat—dan berpotensi mengatasi superkomputer daratan paling canggih di dunia, seperti sistem El Capitan di Amerika Syarikat.

Mengapa Memproses Data di Angkasa?

Satelit tradisional menghadapi satu batasan kritikal: lebar jalur. Pada masa ini, kurang daripada 10 peratus data yang dikumpulkan satelit sampai ke Bumi, terutamanya disebabkan kapasiti penghantaran yang terhad dan kekurangan stesen bumi. Ini bermakna sejumlah besar maklumat yang berpotensi bernilai hilang atau tertangguh, sekali gus mengehadkan keberkesanan aplikasi berasaskan satelit.

Konstelasi Pengkomputeran Three-Body menangani cabaran ini dengan membolehkan pengkomputeran pinggir di angkasa. Daripada menghantar data mentah ke Bumi, satelit menganalisis dan memproses maklumat di orbit, lalu menghantar hanya hasil yang paling relevan. Pendekatan ini menawarkan beberapa kelebihan utama:

• Latensi Lebih Rendah: Analisis masa nyata membolehkan tindak balas lebih pantas dalam situasi kritikal, seperti bencana alam atau operasi ketenteraan.
• Kos Penghantaran Lebih Rendah: Dengan hanya menghantar data yang telah diproses, rangkaian ini mengurangkan beban terhadap infrastruktur darat dan menjimatkan tenaga.
• Manfaat Alam Sekitar: Angkasa lepas menawarkan penyejukan semula jadi dan tenaga suria tanpa had, sekali gus menghapuskan keperluan pusat data besar yang disejukkan dengan air di Bumi serta mengurangkan jejak karbon pengkomputeran global.
• Akses Global: Rangkaian berasaskan angkasa boleh menyediakan perkhidmatan kepada kawasan yang mempunyai infrastruktur daratan terhad, sekali gus menyokong kerjasama dan pembangunan antarabangsa.

Jonathan McDowell, ahli astronomi Harvard dan ahli sejarah angkasa lepas, menjelaskan kepentingan perubahan ini:

Pusat data orbit boleh menggunakan tenaga suria dan membebaskan haba ke angkasa lepas, sekali gus mengurangkan keperluan tenaga dan jejak karbon. Konsep ini sangat popular sekarang, dan kita boleh menjangkakan inisiatif serupa daripada Amerika Syarikat dan Eropah apabila teknologi ini terbukti berdaya maju.

Inovasi Teknikal: Bagaimanakah Konstelasi Ini Berfungsi?

Seni bina konstelasi ini dibina berasaskan beberapa teknologi termaju:

• Rangkaian Mesh Teragih: Setiap satelit berfungsi sebagai nod dalam rangkaian yang lebih besar, berkongsi data dan tugas pengkomputeran melalui pautan laser berkelajuan tinggi. Reka bentuk ini memastikan redundansi, kebolehskalaan dan ketahanan terhadap kegagalan.
• Pemprosesan Berpacukan AI: Model AI onboard mampu mengendalikan tugas kompleks seperti pengecaman imej, pengesanan anomali dan analitik ramalan, sekali gus membolehkan aplikasi seperti pemerhatian Bumi masa nyata, penciptaan kembar digital dan pengesanan peristiwa kosmik.
• Muat Turun Saintifik: Selain pemprosesan AI, satelit ini membawa instrumen untuk penyelidikan astrofizik, termasuk pengesan polarisasi sinar-X bagi mengkaji peristiwa kosmik bertenaga tinggi seperti letusan sinar gama.
• Kecekapan Tenaga: Satelit ini dikuasakan panel suria dan menggunakan vakum angkasa lepas untuk penyejukan pasif, sekali gus mengelakkan penggunaan tenaga dan air yang besar oleh pusat data daratan.

Gabungan teknologi ini membolehkan konstelasi tersebut berfungsi sebagai satu superkomputer besar di orbit, yang mampu menyokong pelbagai aplikasi merentas industri dan bidang sains.

Aplikasi: Daripada Pemerhatian Bumi hingga Pertahanan Negara

Potensi kegunaan Konstelasi Pengkomputeran Three-Body amat luas dan mampu membawa perubahan besar. Antara aplikasi utamanya termasuk:

• Pemerhatian Bumi Masa Nyata: Rangkaian ini boleh menghasilkan kembar digital rupa bumi Bumi yang terkini, bagi menyokong pertanian, perancangan bandar, tindak balas bencana dan pemantauan alam sekitar.
• Perkhidmatan Kecemasan: Analisis data pantas di orbit membolehkan pengesanan dan tindak balas lebih cepat terhadap bencana alam seperti gempa bumi, banjir dan kebakaran hutan.
• Pertahanan Negara: Keupayaan konstelasi ini memproses risikan dalam masa nyata boleh memberikan kelebihan strategik dalam operasi ketenteraan dan pengawasan.
• Penyelidikan Saintifik: Instrumen yang dibawa satelit boleh mengkaji fenomena kosmik, sekali gus menyumbang kepada astrofizik dan sains angkasa.
• Perkhidmatan Komersial: Data yang diproses boleh menyokong industri seperti permainan, pelancongan dan pembangunan bandar pintar, sekali gus membuka peluang perniagaan baharu.

Satu ciri penting ialah keupayaan konstelasi ini menghasilkan kembar digital 3D—replika maya persekitaran fizikal—yang boleh digunakan untuk simulasi, perancangan dan pengalaman imersif. Keupayaan ini dijangka memberi manfaat kepada pelbagai sektor, daripada pengurusan kecemasan hingga hiburan.

Kesan terhadap Alam Sekitar dan Ekonomi

Ketika permintaan global terhadap kuasa pengkomputeran melonjak—didorong oleh AI, data raya dan perkhidmatan awan—pusat data daratan menggunakan jumlah elektrik yang semakin meningkat. Agensi Tenaga Antarabangsa menganggarkan pusat data di seluruh dunia mungkin menggunakan lebih 1,000 terawatt jam elektrik setahun menjelang 2026, bersamaan dengan keseluruhan penggunaan elektrik negara Jepun. Google sahaja menggunakan hampir 20 bilion liter air pada 2022 semata-mata untuk menyejukkan pusat datanya.

Dengan memindahkan pengkomputeran ke angkasa lepas, rangkaian superkomputer orbit China menawarkan penyelesaian yang berpotensi untuk menangani cabaran alam sekitar ini. Satelit boleh memanfaatkan tenaga suria secara berterusan dan melepaskan haba ke dalam vakum angkasa lepas, sekali gus mengurangkan keperluan air dan elektrik dengan ketara. Pendekatan ini bukan sahaja mengurangkan jejak karbon pengkomputeran global, malah menetapkan piawaian baharu bagi infrastruktur teknologi mampan.

Dari segi ekonomi, projek ini dijangka memacu pertumbuhan sektor teknologi tinggi China, termasuk menyokong zon pembangunan seperti zon teknologi tinggi Neijiang di wilayah Sichuan. Data yang dijana konstelasi ini akan disalurkan ke dalam ekosistem tempatan yang memberi tumpuan kepada perkhidmatan satelit pintar, AI dan inovasi digital.

Persaingan Global dan Implikasi Geopolitik

Kemajuan pesat China dalam AI berasaskan angkasa dan pengkomputeran super tidak terlepas daripada perhatian kuasa global lain. Amerika Syarikat dan Eropah telah menjalankan ujian terhad bagi pengkomputeran orbit, tetapi penempatan China merupakan percubaan operasi pertama pada skala sebegitu. Lonjakan teknologi ini meletakkan China sebagai peneraju dalam persaingan AI berasaskan angkasa yang sedang berkembang, dengan potensi menetapkan piawaian baharu dan mempengaruhi masa depan infrastruktur data global.

Projek ini turut menimbulkan persoalan penting mengenai tadbir urus angkasa lepas, pengagihan sumber dan kerjasama antarabangsa. Apabila semakin banyak negara dan syarikat swasta meneruskan inisiatif serupa, risiko kesesakan orbit dan konflik kepentingan turut meningkat. Kerangka baharu mungkin diperlukan untuk mengurus trafik angkasa, memastikan akses saksama kepada sumber orbit dan mencegah persenjataan pengkomputeran berasaskan angkasa.

China menyatakan keterbukaan terhadap kerjasama antarabangsa, khususnya dengan negara-negara Selatan Global. ADA Space dan Zhijiang Lab menyatakan hasrat untuk mewujudkan infrastruktur orbit yang boleh diakses secara global dan mampan, serta menjemput organisasi lain menyertai rangkaian itu. Pendekatan ini berpotensi memupuk pakatan baharu dan mengubah imbangan kuasa dalam bidang digital dan angkasa lepas.

Pandangan Pakar: Sempadan Baharu bagi AI dan Angkasa Lepas

Pakar di seluruh dunia mengikuti projek superkomputer orbit China dengan rasa kagum dan bimbang. Skala inisiatif ini, digabungkan dengan kecanggihan teknikalnya, menandakan titik perubahan dalam cara manusia mendekati pemprosesan data dan penerokaan angkasa lepas.

Wang Jian, pengarah Zhijiang Lab dan anggota Akademi Kejuruteraan China, menekankan visi strategik di sebalik projek ini:

Angkasa lepas ialah sempadan baharu bagi pembangunan AI. Dengan membawa kuasa pengkomputeran ke orbit, kita boleh mengatasi keterbatasan sistem tradisional dan membuka kemungkinan baharu untuk sains, industri dan masyarakat.

Bekas Ketua Pegawai Eksekutif Google Eric Schmidt, yang menyokong pusat data orbit melalui pelaburannya dalam Relativity Space, menekankan permintaan yang semakin meningkat terhadap kuasa pengkomputeran:

Permintaan terhadap kuasa pengkomputeran begitu besar sehingga pusat data boleh menggunakan sehingga 96 gigawatt secara global menjelang 2030. Memindahkan pemprosesan data ke angkasa lepas boleh mengubah industri ini secara besar-besaran.

Jonathan McDowell, ahli astronomi Harvard, menyatakan manfaat alam sekitar dan kemungkinan projek serupa muncul di seluruh dunia:

Kita boleh menjangkakan Amerika Syarikat dan Eropah akan mengikut jejak langkah apabila teknologi ini semakin matang. Pusat data orbit boleh mengurangkan kesan alam sekitar pengkomputeran global dengan ketara.

Cabaran dan Prospek Masa Depan

Walaupun Konstelasi Pengkomputeran Three-Body merupakan satu pencapaian besar dalam teknologi, projek ini turut berdepan cabaran yang ketara. Penempatan dan penyelenggaraan ribuan satelit memerlukan kejuruteraan yang kukuh, keupayaan pelancaran yang andal dan penyelarasan yang berkesan. Serpihan angkasa dan kesesakan orbit semakin membimbangkan, sekali gus memerlukan pengurusan teliti dan kerjasama antarabangsa.

Terdapat juga persoalan mengenai keselamatan data, privasi dan potensi aplikasi dwiguna (awam dan ketenteraan). Apabila angkasa lepas semakin menjadi medan persaingan, tadbir urus yang telus dan penggunaan teknologi secara bertanggungjawab akan menjadi keutamaan.

Walaupun berdepan cabaran ini, kejayaan pelancaran 12 satelit pertama menunjukkan komitmen China untuk meluaskan batas kemungkinan. Projek ini dijangka berlangsung selama beberapa tahun, dengan setiap fasa membawa keupayaan dan peluang inovasi baharu.

Ringkasan

• China telah melancarkan fasa pertama Konstelasi Pengkomputeran Three-Body, dengan matlamat membina rangkaian superkomputer orbit paling berkuasa di dunia.
• Projek ini melibatkan 2,800 satelit berkuasa AI yang mampu memproses data secara langsung di angkasa lepas, sekali gus mengurangkan kebergantungan pada infrastruktur berasaskan Bumi.
• Inovasi utama termasuk komunikasi laser berkelajuan tinggi, rangkaian mesh teragih dan model AI canggih dengan 8 bilion parameter bagi setiap satelit.
• Konstelasi ini menyokong aplikasi dalam pemerhatian Bumi, tindak balas kecemasan, pertahanan negara, penyelidikan saintifik dan perkhidmatan komersial.
• Manfaat alam sekitar termasuk pengurangan penggunaan tenaga dan air berbanding pusat data daratan, hasil penggunaan tenaga suria dan penyejukan pasif di angkasa lepas.
• Inisiatif China meletakkan negara itu sebagai peneraju dalam persaingan global AI dan teknologi angkasa, dengan implikasi terhadap kerjasama, tadbir urus dan persaingan antarabangsa.
• Pakar meramalkan projek serupa akan muncul di negara lain apabila permintaan terhadap kuasa pengkomputeran terus meningkat.
• Projek ini menimbulkan persoalan penting mengenai tadbir urus angkasa lepas, keselamatan data dan masa depan infrastruktur digital pada skala planet.