Jepun Pimpin Usaha Global untuk Mewujudkan Peraturan Antarabangsa bagi Pembuangan Serpihan Angkasa

Inisiatif Jepun: Menangani Ancaman Serpihan Angkasa yang Semakin Meningkat

Jepun mengumumkan inisiatif berani untuk mewujudkan peraturan antarabangsa bagi pembuangan serpihan angkasa, dengan matlamat menangani salah satu cabaran paling mendesak yang dihadapi industri angkasa yang berkembang pesat. Dengan jumlah satelit dan objek buatan manusia di orbit terus meningkat, risiko perlanggaran yang boleh mengancam infrastruktur penting, misi saintifik malah kehidupan di Bumi turut bertambah. Dengan menerajui perbincangan global dan memanfaatkan kepakaran teknologinya, Jepun berusaha memastikan kelestarian dan keselamatan jangka panjang angkasa lepas untuk semua.

Mengapa Serpihan Angkasa Menjadi Kebimbangan Global

Serpihan angkasa, yang sering disebut sebagai "sampah angkasa", terdiri daripada satelit yang tidak lagi berfungsi, peringkat roket yang telah digunakan dan serpihan akibat perlanggaran atau letupan pada masa lalu. Objek ini mengorbit Bumi pada kelajuan 7 hingga 8 kilometer sesaat, menyebabkan cebisan yang sangat kecil sekalipun mampu mengakibatkan kerosakan dahsyat pada satelit yang beroperasi atau Stesen Angkasa Antarabangsa (ISS). Menurut Agensi Angkasa Eropah, terdapat hampir 3,000 satelit yang tidak lagi berfungsi dan kira-kira 2,000 bahagian roket di orbit ketika ini. Jika objek yang lebih besar daripada 1 milimeter turut dikira, jumlah serpihan melebihi 100 juta.

Risiko ini bukan sekadar andaian. Pada Jun 2024, sebuah satelit Rusia yang tidak lagi berfungsi pecah menjadi hampir 200 serpihan, memaksa angkasawan di ISS bersiap sedia untuk pemindahan kecemasan. Di Bumi, serpihan yang jatuh pernah mendarat di kawasan berpenduduk, termasuk gelang logam besar daripada roket yang jatuh di sebuah kampung di Kenya serta serpihan kapsul SpaceX yang ditemukan di sebuah ladang di Kanada. Insiden ini menegaskan keperluan mendesak untuk pengurusan dan peraturan serpihan yang berkesan.

Pakar memberi amaran tentang "sindrom Kessler", iaitu keadaan apabila perlanggaran antara serpihan menghasilkan lebih banyak cebisan, lalu meningkatkan risiko perlanggaran seterusnya secara mendadak dan berpotensi menyebabkan orbit Bumi tidak lagi dapat digunakan oleh generasi akan datang. Dengan kegiatan angkasa komersial yang semakin pesat, ancaman daripada serpihan angkasa dijangka terus meningkat.

Kerangka Undang-undang Semasa dan Keterbatasannya

Undang-undang angkasa antarabangsa ditadbir oleh beberapa perjanjian dan persetujuan yang dibangunkan di bawah naungan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. Yang paling penting ialah Perjanjian Angkasa Lepas 1967, yang menetapkan bahawa angkasa lepas bebas diteroka dan digunakan oleh semua negara, melarang pengambilan wilayah secara nasional dan meletakkan tanggungjawab terhadap negara bagi kegiatan yang dijalankan di bawah bidang kuasa mereka. Konvensyen Liabiliti menetapkan bahawa negara pelancar bertanggungjawab terhadap kerosakan yang disebabkan oleh objek angkasa mereka, manakala Konvensyen Pendaftaran mewajibkan negara mendaftarkan objek yang dilancarkan ke angkasa lepas.

Namun, perjanjian ini dirangka beberapa dekad lalu dan tidak menangani cabaran khusus yang ditimbulkan oleh serpihan angkasa moden. Jawatankuasa Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Penggunaan Aman Angkasa Lepas (COPUOS) mengeluarkan garis panduan tidak mengikat pada 2007, yang menggalakkan negara mereka bentuk satelit dan prob supaya meminimumkan penghasilan serpihan. Namun, pematuhan adalah secara sukarela dan tiada peraturan antarabangsa yang mengikat untuk membuang serpihan sedia ada. Kelompangan undang-undang ini menimbulkan ketidakpastian kepada kerajaan dan syarikat swasta, sekali gus merumitkan usaha membersihkan orbit dan memastikan operasi selamat.

Cabaran Pemilikan dan Liabiliti

Antara isu undang-undang paling rumit ialah menentukan pihak yang berhak membuang serpihan. Di bawah undang-undang semasa, peralatan angkasa kekal sebagai hak milik negara tempat ia didaftarkan, walaupun sudah tidak beroperasi. Ini bermakna membersihkan serpihan milik negara lain tanpa kebenaran boleh dianggap sebagai pencabulan kedaulatan. Pakar undang-undang berpendapat bahawa mekanisme antarabangsa diperlukan untuk memudahkan pemberian kebenaran bagi kerja pembersihan dan menjelaskan liabiliti sekiranya berlaku kemalangan semasa operasi pembuangan.

Tokoh akademik undang-undang Zhuang Tian menjelaskan, "Pihak yang meninggalkan serpihan sepatutnya bertanggungjawab membersihkannya. Namun, pada masa ini, berisiko bagi sesebuah negara membersihkan serpihan negara lain kerana peralatan itu kekal sebagai hak milik negara tempat ia didaftarkan."

Selain itu, teknologi pembuangan serpihan sering bersifat "guna dua"—ia boleh dilihat sebagai senjata yang mampu melumpuhkan atau menangkap satelit aktif, sekali gus menimbulkan kebimbangan terhadap peningkatan ketegangan ketenteraan dan kepercayaan antara negara.

Kepimpinan dan Keunggulan Teknologi Jepun

Menyedari risiko dan peluang yang ada, Jepun meletakkan dirinya sebagai peneraju usaha global menangani serpihan angkasa. Pejabat Kabinet Jepun, dengan kerjasama pakar dan pihak berkepentingan industri, berhasrat mengenal pasti cabaran undang-undang dan prosedur yang berkaitan dengan pembuangan serpihan menjelang akhir Mac. Kerajaan merancang menggunakan pandangan panel pakar untuk menerajui perbincangan antarabangsa, dengan matlamat mengemukakan cadangan konkrit pada mesyuarat Jawatankuasa Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Penggunaan Aman Angkasa Lepas pada 2026.

Pendekatan Jepun mempunyai dua tumpuan: memajukan teknologi pembuangan serpihan dan menerajui penggubalan peraturan antarabangsa. Negara itu sedang membentuk gabungan negara yang sehaluan, termasuk United Kingdom dan New Zealand, untuk membina kesepakatan dan membangunkan amalan terbaik. Usaha diplomatik Jepun merupakan sebahagian daripada strategi lebih luas untuk menjamin keselamatan angkasa lepas dan mengembangkan pasaran angkasa komersial, sambil mengekalkan keseimbangan kuasa ketika persaingan daripada negara seperti China semakin meningkat.

Inovasi dalam Pembuangan Serpihan

Syarikat Jepun berada di barisan hadapan dalam pembangunan teknologi pembuangan serpihan aktif (ADR). Astroscale Holdings Inc., syarikat pemula yang berpangkalan di Tokyo, mencatat kemajuan besar dengan satelit pemeriksaannya, yang berjaya menghampiri dan mengambil imej serpihan angkasa pada 2024. Fasa seterusnya eksperimen itu, yang dijadualkan pada tahun fiskal 2027, akan cuba menangkap dan membuang serpihan dari orbit menggunakan lengan robotik dan peralatan lain. Agensi Penerokaan Aeroangkasa Jepun (JAXA) juga melabur dalam program penyelidikan dan demonstrasi, seperti Demonstrasi Komersial Pembuangan Serpihan (CRD2), bagi memudahkan pembuangan serpihan besar melalui kerjasama dengan perniagaan swasta.

Pusat Penjejakan dan Komunikasi Angkasa JAXA menggunakan radar dan teleskop optik untuk memantau serpihan serta meramalkan kemungkinan perlanggaran, sekali gus membolehkan manuver dibuat tepat pada masanya untuk melindungi satelit. Agensi itu juga sedang berusaha mewujudkan piawaian antarabangsa bagi mengurangkan serpihan, dengan merujuk kerangka Jawatankuasa Penyelarasan Serpihan Angkasa Antara Agensi (IADC) dan Pertubuhan Antarabangsa bagi Standardisasi (ISO).

Kepentingan Ekonomi dan Strategik di Angkasa

Kepentingan pengurusan serpihan angkasa bukan hanya bersifat teknikal atau undang-undang, malah sangat berkait dengan ekonomi dan strategi. Industri angkasa global diunjurkan bernilai hampir $800 bilion menjelang 2027, dengan aplikasi merangkumi telekomunikasi dan navigasi hingga pemantauan cuaca dan keselamatan negara. Apabila semakin banyak negara dan syarikat swasta menceburi bidang angkasa, risiko kesesakan dan perlanggaran turut meningkat, sekali gus mengancam daya maju perkhidmatan penting ini.

Operasi ketenteraan semakin bergantung pada komunikasi, navigasi dan pengawasan berasaskan satelit. Pertambahan serpihan menimbulkan ancaman langsung terhadap keselamatan negara serta kepentingan ekonomi negara dan syarikat yang melabur dalam infrastruktur angkasa. Oleh itu, pengurusan serpihan yang berkesan penting untuk mengekalkan kestabilan dan pertumbuhan sektor angkasa.

Kerjasama Awam-Swasta dan Inovasi

Kerajaan merangsang inovasi sektor swasta melalui kerjasama awam-swasta, seperti program Destinasi Orbit Bumi Rendah (LEO) Komersial NASA dan perjanjian pemindahan teknologi India. Pasaran baharu dalam khidmat orbit, pemasangan, pembuatan, pengurusan trafik angkasa dan pemulihan serpihan menawarkan peluang baharu untuk pertumbuhan dan kerjasama. Namun, kemajuan ini juga memerlukan tadbir urus yang mantap dan kerjasama antarabangsa bagi memastikan keselamatan dan kelestarian.

Langkah Seterusnya: Membina Kesepakatan dan Menetapkan Piawaian

Inisiatif Jepun muncul pada saat genting bagi masa depan tadbir urus angkasa. Dengan menerajui usaha menggubal peraturan antarabangsa, Jepun berharap dapat menetapkan contoh bagi tingkah laku bertanggungjawab dan ketelusan dalam operasi angkasa. Kerajaan membayangkan sebuah sistem yang membolehkan negara berkongsi maklumat tentang serpihan, memberikan kebenaran untuk kerja pembersihan dan mematuhi protokol keselamatan yang dipersetujui. Langkah ini bukan sahaja mengurangkan risiko perlanggaran, malah memupuk kepercayaan dan kerjasama antara negara yang menjalankan kegiatan angkasa.

Pakar mengesyorkan gabungan instrumen "undang-undang lunak"—seperti garis panduan sukarela dan amalan terbaik—dengan perjanjian antarabangsa yang mengikat untuk menutup kelompangan dalam perjanjian sedia ada. Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu dilihat sebagai forum paling sesuai untuk membangunkan peraturan ini, memandangkan rekodnya dalam memudah cara kerjasama pelbagai hala dan kerangka perjanjian angkasa yang sedia ada.

Ketelusan dalam misi angkasa dan usaha menangani kebimbangan lebih berkesan daripada keperluan teknikal semata-mata," kata pakar undang-undang Zhuang Tian. "Instrumen undang-undang lunak boleh menutup kelompangan dalam perjanjian yang mengikat, manakala komitmen yang lebih tinggi terhadap perjanjian pelbagai hala amat penting.

Sesetengah pihak mencadangkan penubuhan talian hotline antarabangsa untuk mendaftarkan kapal angkasa dan menyelaraskan tindak balas terhadap ancaman perlanggaran yang hampir berlaku, serta penerapan prinsip "pencemar membayar" bagi memastikan pengendali bertanggungjawab atas serpihan yang dihasilkan. Tindakan penguatkuasaan terkini, seperti tindakan Suruhanjaya Komunikasi Persekutuan AS mengenakan denda terhadap sebuah syarikat kerana gagal menamatkan operasi satelit, menunjukkan bahawa pihak bertanggungjawab boleh dipertanggungjawabkan.

Mereka Bentuk demi Kelestarian

Melangkah ke hadapan, pakar menekankan keperluan mewujudkan "ekonomi angkasa kitaran" yang mengutamakan penggunaan semula, pembaikan, kitar semula dan reka bentuk mesra alam. Inovasi seperti satelit kayu yang diperbuat daripada bahan bio boleh mengurangkan kesan perlanggaran dan memastikan serpihan terbakar dengan lebih mudah di atmosfera. Nilai ekonomi penggunaan semula serpihan angkasa dianggarkan antara $600 bilion hingga $1.2 trilion, sekali gus menunjukkan potensi model perniagaan lestari dalam bidang baharu ini.

Ringkasan

• Jepun menerajui usaha global untuk mewujudkan peraturan antarabangsa bagi pembuangan serpihan angkasa, sekali gus menangani cabaran penting bagi masa depan kegiatan angkasa.
• Serpihan angkasa menimbulkan risiko besar kepada satelit, ISS dan penduduk Bumi, dengan lebih 100 juta cebisan serpihan kini berada di orbit.
• Perjanjian antarabangsa sedia ada tidak menangani pembuangan serpihan dengan secukupnya, lalu mewujudkan cabaran undang-undang dan prosedur berkaitan pemilikan, liabiliti dan teknologi guna dua.
• Jepun memanfaatkan kepakaran teknologi dan pengaruh diplomatiknya untuk membina kesepakatan, membangunkan amalan terbaik dan memajukan teknologi pembuangan serpihan aktif.
• Pengurusan serpihan yang berkesan penting untuk pertumbuhan ekonomi, keselamatan dan kelestarian industri angkasa global.
• Pakar menyeru gabungan garis panduan sukarela, perjanjian yang mengikat dan reka bentuk inovatif bagi memastikan keselamatan dan kebolehgunaan orbit Bumi dalam jangka panjang.