Pisang Vietnam Semakin Menguasai Pasaran Jepun: Perubahan dalam Perdagangan Pisang Asia

Pisang Vietnam Semakin Menguasai Pasaran Jepun: Perubahan dalam Perdagangan Pisang Asia

Sejak beberapa tahun kebelakangan ini, pembeli barangan runcit di Jepun melihat pesaing baharu di rak buah-buahan mereka: pisang Vietnam. Pasaran pisang Jepun yang selama ini hampir sepenuhnya dikuasai import dari Filipina kini mengalami perubahan ketara apabila pisang Vietnam meningkatkan bahagian pasarannya dengan pesat. Perkembangan ini bukan sahaja mengubah dinamik perdagangan di Asia, malah turut menyerlahkan trend lebih luas dalam pertanian global, dasar perdagangan dan pilihan pengguna.

Mengapa Pisang Vietnam Semakin Popular di Jepun?

Kemaraan Vietnam dalam pasaran pisang Jepun didorong oleh beberapa faktor yang saling berkaitan. Menurut Kementerian Industri dan Perdagangan Vietnam, eksport pisang dari Vietnam ke Jepun melonjak 62% dari segi jumlah dan 80.2% dari segi nilai dalam tujuh bulan pertama 2023 berbanding tempoh sama pada 2022. Pertumbuhan pesat ini amat mengagumkan, lebih-lebih lagi kerana pisang Vietnam hanya merangkumi 1.3% daripada jumlah import pisang Jepun dalam tempoh tersebut.

Pengguna Jepun semakin tertarik kepada pisang Vietnam kerana rasa dan mutunya. Beberapa pengimport Jepun melaporkan bahawa pelanggan mereka lebih menyukai profil rasa pisang Vietnam berbanding pisang dari Filipina. Perubahan pilihan pengguna ini mendorong rangkaian pasar raya utama Jepun meningkatkan import dari Vietnam, meskipun Filipina kekal sebagai pembekal terbesar.

Walaupun Filipina masih membekalkan kira-kira 75% pisang Jepun pada 2024, angka ini merosot ketara berbanding penguasaan pasaran sebanyak 90% yang dicatatkan lebih sedekad lalu. Negara seperti Vietnam, Kemboja dan Peru terus menghakis penguasaan Filipina, sebahagiannya hasil perjanjian perdagangan yang menguntungkan dan perubahan cita rasa pengguna.

Tarif dan Perjanjian Perdagangan: Kelebihan Persaingan

Salah satu faktor paling penting di sebalik peningkatan kehadiran Vietnam dalam pasaran pisang Jepun ialah perbezaan kadar tarif. Di bawah Perjanjian Perkongsian Ekonomi Komprehensif ASEAN-Jepun, pisang Vietnam menikmati kadar tarif 0% sejak April 2023, turun daripada 3% sebelum ini. Sebaliknya, pisang dari Filipina masih dikenakan tarif antara 8% pada musim panas hingga 18% pada musim sejuk di bawah Perjanjian Perkongsian Ekonomi Filipina-Jepun (PJEPA).

Perbezaan tarif ini memberikan kelebihan harga yang penting kepada pengeksport Vietnam. Seperti yang dinyatakan oleh Persatuan Penanam dan Pengeksport Pisang Pilipino (PBGEA), tarif lebih rendah untuk pesaing seperti Vietnam menjadikan pisang Filipina semakin sukar bersaing dari segi harga di pasaran Jepun. PBGEA menggesa kerajaan Filipina merundingkan semula syarat perdagangan dengan Jepun demi mewujudkan persaingan yang lebih seimbang.

Perjanjian perdagangan Jepun dengan negara lain seperti Mexico dan Peru turut membolehkan negara-negara tersebut mengeksport pisang tanpa tarif, sekali gus meningkatkan lagi persaingan. Hasilnya, pasaran pisang Jepun menjadi lebih pelbagai, dengan pembekal baharu terus mengukuhkan kedudukan.

Industri Pisang Vietnam: Daripada Makanan Ruji Tempatan kepada Eksport Global

Industri pisang Vietnam mengalami perubahan pesat sejak beberapa tahun kebelakangan ini. Pada 2024, negara itu mengusahakan lebih 161,000 hektar tanaman pisang dan menghasilkan hampir 3 juta tan. China kekal sebagai pasaran terbesar bagi pisang Vietnam dan menerima sebahagian besar eksportnya, namun Jepun, Korea Selatan, AS, negara-negara ASEAN, EU dan Timur Tengah juga merupakan destinasi penting.

Kejayaan Vietnam mengembangkan eksport pisang berpunca daripada beberapa faktor:

• Kaedah penanaman maju: Wilayah seperti Tenggara telah menggunakan teknik pertanian moden dan mencapai hasil sehingga 34.5 tan sehektar.
• Kawalan mutu dan kebolehkesanan: Untuk memenuhi piawaian ketat pasaran seperti Jepun, pengeluar Vietnam semakin banyak melabur dalam pensijilan keselamatan antarabangsa dan sistem kebolehkesanan.
• Perjanjian perdagangan: Penyertaan Vietnam dalam pakatan perdagangan serantau telah mengurangkan atau menghapuskan tarif di pasaran utama, sekali gus meningkatkan daya saing pisangnya.

Walaupun mencatat kemajuan ini, kebanyakan pisang Vietnam masih dieksport dalam keadaan segar dengan pemprosesan minimum. Pakar mencadangkan pembangunan produk bernilai tambah seperti kerepek pisang kering atau serbuk pisang dapat meningkatkan lagi hasil eksport dan membantu pengeluar Vietnam mengelakkan persaingan harga rendah.

Cabaran bagi Pengeksport Vietnam

Walaupun pertumbuhannya mengagumkan, pengeksport pisang Vietnam berdepan beberapa halangan. Pengguna Jepun terkenal dengan piawaian tinggi berhubung keselamatan makanan, mutu dan rasa. Untuk menembusi pasaran Jepun, pisang Vietnam perlu dihasilkan dengan mematuhi pensijilan keselamatan antarabangsa yang ketat, manakala kawasan pengeluaran bahan mentah perlu didaftarkan dan diberikan kod bagi tujuan kebolehkesanan.

Satu lagi cabaran ialah permintaan terhadap pisang organik. Pengimport Jepun semakin berminat dengan produk organik, tetapi pengeluaran pisang organik secara besar-besaran di Vietnam masih terhad berikutan penyakit tanaman berterusan yang sukar dikawal tanpa kaedah konvensional.

Filipina: Berjuang Mengekalkan Bahagian Pasaran

Selama beberapa dekad, Filipina menjadi peneraju utama tanpa saingan dalam membekalkan pisang ke Jepun. Industri pisang merupakan bahagian penting ekonomi Filipina, menjana lebih $1 bilion hasil eksport dan menyediakan sumber pendapatan kepada lebih 700,000 rakyat Filipina, khususnya di Mindanao. Namun, bahagian pasaran negara itu di Jepun terus merosot, daripada 90% pada 2012 kepada 75% pada 2024.

Kemerosotan ini dikaitkan dengan beberapa faktor:

• Kelemahan dari segi tarif: Seperti yang dinyatakan sebelum ini, pisang Filipina dikenakan tarif lebih tinggi di Jepun berbanding pesaing seperti Vietnam dan Peru.
• Cabaran pengeluaran: Penularan penyakit seperti layu Fusarium (penyakit Panama) menjejaskan hasil pisang, khususnya dalam kalangan pekebun kecil.
• Ketegangan geopolitik: Pertikaian di Laut Filipina Barat menjejaskan hubungan perdagangan dengan China, menyebabkan eksport pisang Filipina ke pasaran itu merosot mendadak dan meningkatkan kepentingan untuk mengekalkan bahagian pasaran di Jepun.
• Persaingan daripada pembekal baharu: Negara seperti Vietnam, Kemboja dan Mexico meningkatkan pengeluaran serta eksport pisang, dengan memanfaatkan tarif lebih rendah dan logistik yang lebih baik.

Para pegawai Filipina, termasuk Setiausaha Pertanian Francisco Tiu Laurel Jr., mengadakan rundingan peringkat tinggi dengan rakan sejawat dari Jepun bagi mendesak semakan PJEPA dan mendapatkan pengurangan tarif. Laurel menegaskan kepentingan industri pisang dalam usaha membasmi kemiskinan dan mewujudkan pekerjaan di Mindanao, sambil menggesa Jepun mempertimbangkan kesan ekonomi yang lebih luas daripada dasar perdagangannya.

Suara Industri: Gesaan untuk Persaingan Saksama

Penanam dan pengeksport pisang Filipina lantang menyuarakan keperluan untuk syarat perdagangan yang lebih adil. PBGEA memberi amaran bahawa tanpa pengurangan tarif, Filipina berisiko kehilangan kelebihan daya saing bukan sahaja di Jepun, malah di pasaran utama lain. Kumpulan itu menggesa kerajaan mengutamakan penyelidikan pisang dan melabur dalam pengurusan penyakit demi memastikan kemampanan jangka panjang industri tersebut.

Pengimport Jepun pula terus menghargai kesegaran dan rasa pisang Filipina, sambil menyifatkan kedudukan geografi negara itu yang dekat dengan Jepun sebagai satu kelebihan. Namun, selagi isu tarif dan pengeluaran berlarutan, peruncit Jepun semakin mempelbagaikan sumber bekalan bagi menjamin bekalan yang stabil dan harga yang kompetitif.

Perubahan Serantau: Kebangkitan Vietnam dan Kesannya terhadap Perdagangan Asia

Kebangkitan pisang Vietnam di Jepun merupakan sebahagian daripada perubahan lebih luas dalam perdagangan pisang serantau. Vietnam juga mengatasi Filipina sebagai pembekal pisang terbesar ke China, hasil peningkatan pengeluaran, harga yang lebih baik dan logistik yang dipertingkat. Pelaburan di Kemboja dan negara jiran lain turut mengukuhkan kedudukan Vietnam dalam pasaran pisang Asia.

Ketegangan geopolitik memainkan peranan penting dalam perubahan ini. Contohnya, import pisang Filipina oleh China merosot hampir 50% pada 2023 akibat pertikaian di Laut Filipina Barat. Sementara itu, eksport pisang Vietnam ke China melonjak 19%, sekali gus menguasai 42% pasaran. Perubahan ini memaksa pengeksport Filipina mempelbagaikan pasaran dan menggandakan usaha untuk mengekalkan bahagian pasaran mereka di Jepun dan Korea Selatan.

Kepentingan Perjanjian Perdagangan dan Logistik

Perjanjian perdagangan seperti Perjanjian Perkongsian Ekonomi Komprehensif ASEAN-Jepun dan Perkongsian Ekonomi Komprehensif Serantau (RCEP) memudahkan aliran pisang dan produk pertanian lain merentasi Asia. Hubungan kereta api dan jalan raya yang lebih baik antara Vietnam dengan China telah mengurangkan masa serta kos penghantaran, sekali gus menjadikan pisang Vietnam lebih menarik kepada pembeli di China dan Jepun.

Namun, apabila persaingan pasaran semakin sengit, Vietnam dan Filipina perlu terus melabur dalam kawalan mutu, pengurusan penyakit dan infrastruktur logistik bagi memenuhi keperluan pembeli antarabangsa yang terus berubah.

Apakah Kesudahan Perdagangan Pisang di Asia?

Persaingan antara Vietnam dengan Filipina dalam pasaran pisang Jepun berkemungkinan semakin sengit pada tahun-tahun akan datang. Jepun merancang mengenakan tarif sifar ke atas pisang dari Vietnam dan negara pengeksport lain menjelang 2028, yang boleh menghakis lagi bahagian pasaran Filipina melainkan negara itu turut memperoleh konsesi serupa.

Bagi pengeksport Vietnam, cabarannya adalah untuk mengekalkan mutu tinggi dan memenuhi piawaian ketat Jepun sambil meningkatkan pengeluaran. Bagi Filipina pula, tumpuan akan diberikan kepada rundingan bagi mendapatkan syarat perdagangan yang lebih baik, pelaburan dalam penyelidikan dan pengurusan penyakit, serta kepelbagaian pasaran eksport untuk mengurangkan kebergantungan kepada mana-mana satu negara.

Pakar berpendapat kejayaan di pasaran Jepun menunjukkan dengan jelas keupayaan sesebuah negara untuk bersaing di peringkat global. Pengguna Jepun terkenal dengan cita rasa yang tinggi serta jangkaan ketat terhadap keselamatan dan mutu makanan. Jika pisang Vietnam terus mendapat tempat dalam kalangan pembeli Jepun, prospeknya di pasaran lain yang turut menuntut mutu tinggi di seluruh dunia juga cerah.

Ringkasan

• Pisang Vietnam dengan pantas meningkatkan bahagian pasarannya di Jepun, mencabar penguasaan import dari Filipina yang telah lama bertapak.
• Faktor utama yang mendorong perubahan ini termasuk tarif yang menguntungkan pisang Vietnam, perubahan pilihan pengguna dan peningkatan kapasiti pengeluaran di Vietnam.
• Bahagian pasaran Filipina di Jepun merosot daripada 90% kepada 75% dalam tempoh sedekad lalu, sekali gus mendorong gesaan supaya tarif dikurangkan dan pelaburan dalam industri pisang ditingkatkan.
• Perjanjian perdagangan serantau dan logistik yang lebih baik memudahkan pertumbuhan eksport Vietnam, bukan sahaja ke Jepun malah ke China dan pasaran lain.
• Vietnam dan Filipina berdepan cabaran untuk mengekalkan mutu, mengurus penyakit dan memenuhi piawaian ketat pembeli antarabangsa.
• Hasil rundingan perdagangan yang sedang berlangsung serta pelaburan industri akan membentuk masa depan perdagangan pisang di Asia dan seterusnya.