Rejim Tentera Myanmar Memperketat Cengkaman dengan Undang-undang Baharu Menyasarkan Penentangan Menjelang Pilihan Raya Kontroversi

Tindakan Keras Myanmar Menjelang Pilihan Raya: Undang-undang Baharu, Taktik Lama

Ketika rejim tentera Myanmar membuat persiapan untuk pilihan raya yang dijadualkan pada penghujung 2025, rejim itu melaksanakan gelombang undang-undang dan langkah keselamatan baharu yang jelas bertujuan mengukuhkan kuasanya serta menindas penentangan. Tindakan undang-undang ini, bersama-sama peningkatan penindasan dan penguatkuasaan undang-undang tentera di kubu kuat pembangkang, mencetuskan kecaman meluas daripada kumpulan pro-demokrasi, pemerhati antarabangsa dan pertubuhan hak asasi manusia. Tindakan junta menimbulkan persoalan penting tentang kesahihan pilihan raya akan datang dan masa depan demokrasi di Myanmar.

Latar Belakang: Daripada Rampasan Kuasa kepada Perang Saudara

Krisis semasa Myanmar bermula pada 1 Februari 2021, apabila tentera yang dipimpin Jeneral Kanan Min Aung Hlaing merampas kuasa daripada kerajaan yang dipilih secara demokratik pimpinan Liga Kebangsaan untuk Demokrasi (NLD) Aung San Suu Kyi. Tentera menghalalkan rampasan kuasa itu dengan mendakwa berlaku penipuan meluas dalam pilihan raya 2020, dakwaan yang ditolak oleh pemerhati dalam dan luar negara. Rampasan kuasa itu mencetuskan bantahan besar-besaran, gerakan keingkaran awam dan akhirnya penentangan bersenjata di seluruh negara, sekali gus menjerumuskan negara itu ke dalam perang saudara berpanjangan.

Sejak itu, rejim tentera bergelut untuk menegakkan kawalan ke atas sebahagian besar negara. Pertubuhan bersenjata etnik dan kumpulan penentang yang baru ditubuhkan telah menguasai wilayah yang luas, khususnya di kawasan luar bandar dan sempadan. Kerajaan Perpaduan Nasional (NUG) bayangan yang dibentuk oleh ahli parlimen dan aktivis yang digulingkan menjadi wajah politik penentangan, manakala jutaan orang awam kehilangan tempat tinggal akibat konflik yang berterusan.

Perubahan Undang-undang: Undang-undang Baharu untuk Membungkam Penentangan

Menjelang pilihan raya yang dirancang, junta menggubal beberapa perubahan undang-undang menyeluruh yang bertujuan menyekat pembangkang dan memastikan penguasaannya:

• Hukuman Berat bagi Menghalang Pilihan Raya: Undang-undang pilihan raya baharu yang diluluskan pada Julai 2025 mengenakan hukuman berat, termasuk hukuman mati, terhadap sesiapa yang didapati bersalah menghalang atau mengganggu proses pilihan raya. Takrif undang-undang yang luas bermakna penganjuran bantahan, pengedaran risalah atau malah bersuara menentang pilihan raya boleh membawa hukuman penjara antara tiga tahun hingga seumur hidup, atau hukuman mati jika tindakan itu mengakibatkan kematian.
• Penggantungan Perlindungan Privasi: Rejim itu mengembalikan penggantungan peruntukan penting dalam Undang-undang Perlindungan Privasi dan Keselamatan Rakyat, sekali gus membenarkan pihak berkuasa melakukan penahanan tanpa waran, serbuan rumah dan pengawasan. Langkah ini, yang secara meluas dilihat sebagai usaha membungkam penentangan, pada hakikatnya menghapuskan perlindungan undang-undang untuk rakyat di seluruh negara.
• Undang-undang Tentera di Kawasan Penentangan: Undang-undang tentera dikuatkuasakan di 63 daripada 330 daerah perbandaran di Myanmar, terutamanya di wilayah yang dikuasai pasukan penentang. Langkah ini memberikan kuasa luas kepada tentera untuk menangkap, menahan dan membicarakan orang awam di mahkamah tentera, tanpa pengawasan kehakiman awam.
• Pindaan kepada Undang-undang Pilihan Raya: Junta meminda Undang-undang Suruhanjaya Pilihan Raya Kesatuan, sekali gus membolehkan kakitangan kerajaan, yang ramai daripadanya bekas pegawai tentera, mempengerusikan badan pilihan raya di semua peringkat. Ini memusatkan kawalan proses pilihan raya di tangan penyokong setia rejim.
• Undang-undang Parti Politik yang Menyekat: Syarat baharu pendaftaran parti menuntut jumlah keahlian yang besar dan sumber kewangan yang banyak, sekali gus meminggirkan kebanyakan parti pembangkang. NLD dan puluhan parti lain dibubarkan kerana enggan mendaftar mengikut peraturan ini.

Reaksi Pakar dan Pembangkang

Pakar undang-undang dan tokoh pembangkang mengecam langkah-langkah ini sebagai serangan terang-terangan terhadap hak asasi. Seorang hakim yang menyertai Gerakan Keingkaran Awam selepas rampasan kuasa memberitahu The Irrawaddy:

Rejim itu sudah sewenang-wenangnya mencabuli hak asasi manusia dan hak kewarganegaraan, dan kini secara rasmi menggantung tiga peruntukan tersebut untuk memberikan kesahihan palsu kepada pencabulan haknya.

Kerajaan Perpaduan Nasional (NUG) selari menggesa rakyat supaya tidak bekerjasama dengan inisiatif rejim itu, sambil memberi amaran bahawa mereka yang membantu tentera mungkin berdepan hukuman daripada pasukan penentang.

Persiapan Pilihan Raya: Banci, Senarai Pengundi dan Kawalan

Walaupun konflik berterusan, tentera tetap meneruskan persiapan pilihan raya. Banci seluruh negara yang dijalankan di bawah kawalan bersenjata digunakan untuk menyusun senarai pengundi. Petugas banci, yang sering terdiri daripada guru sekolah dan pentadbir tempatan, diiringi askar dan polis ketika mereka pergi dari rumah ke rumah, mencetuskan kebimbangan dalam kalangan rakyat bahawa data itu mungkin digunakan untuk pengawasan, kerahan tenaga atau tindakan balas terhadap mereka yang terlibat dalam kegiatan penentangan.

Pengkritik berhujah bahawa penyertaan dalam banci sering dipaksa dan data yang dikumpulkan tidak boleh dipercayai. Dana Penduduk Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, yang menyokong banci terakhir Myanmar pada 2014, menarik balik sokongannya terhadap usaha banci 2024 dengan alasan pergolakan politik. China pula berjanji memberikan bantuan teknikal, mencerminkan hubungan diplomatik berterusan rejim itu dengan beberapa kuasa serantau.

Rejim itu mendakwa banci penting untuk memastikan pilihan raya yang bebas dan adil, namun kumpulan pembangkang dan ramai rakyat biasa menganggapnya sebagai satu lagi alat untuk mengukuhkan kawalan tentera. Menurut AP News, sesetengah rakyat sengaja mengelak daripada menyertai banci kerana bimbang maklumat itu akan digunakan untuk kerahan paksa atau penindasan bersasar.

Undang-undang Tentera dan Tindakan Keras Keselamatan di Kawasan Penentangan

Undang-undang tentera dikuatkuasakan di puluhan daerah perbandaran, khususnya di wilayah yang kawalan tentera paling lemah. Di kawasan ini, rejim mempunyai kuasa luas untuk menangkap, menahan dan membicarakan orang awam di mahkamah tentera. Menurut The Irrawaddy, daripada 63 daerah perbandaran yang tertakluk kepada undang-undang tentera, 46 dikuasai sepenuhnya oleh pihak antirejim, manakala junta hanya menguasai bandar-bandar di 16 daerah perbandaran yang lain. Pertempuran berterusan menjadikan pilihan raya sukar diadakan di kawasan ini melainkan tentera berjaya merampas semula kawalan.

Kumpulan penentang berikrar akan mengganggu pilihan raya, dan sesetengahnya sudah menyerang pegawai yang terlibat dalam banci dan persiapan senarai pengundi. Rejim itu bertindak balas dengan meningkatkan penindasan, termasuk penahanan tanpa waran, serbuan rumah dan pengawasan menyeluruh. Persatuan Bantuan untuk Tahanan Politik menganggarkan kira-kira 30,000 penentang telah dipenjarakan dan lebih 7,000 orang awam dibunuh oleh rejim sejak rampasan kuasa.

Parti Politik: Undang-undang Pendaftaran dan Ruang Pembangkang yang Semakin Sempit

Undang-undang pendaftaran parti politik baharu yang digubal pada Januari 2024 mengenakan syarat ketat yang tidak mampu dipenuhi kebanyakan parti pembangkang. Daripada 50 parti yang memohon, 47 didaftarkan, kebanyakannya parti kecil atau lemah yang kurang mendapat kejayaan dalam pilihan raya. NLD dan 40 parti lain, yang ramai daripadanya mendapat sokongan awam yang kuat, enggan mendaftar lalu dibubarkan. Parti yang berdaftar sering dianggap pro-tentera atau didorong rasa takut terhadap tindakan balas.

Pemimpin parti dan penganalisis sependapat bahawa undang-undang baharu itu direka untuk memihak kepada proksi tentera, Parti Perpaduan dan Pembangunan Kesatuan (USDP), serta meminggirkan pembangkang sebenar. Peralihan daripada sistem pemenang undi terbanyak kepada sistem perwakilan berkadar juga dilihat sebagai langkah untuk mencairkan pengaruh pembangkang dan mengukuhkan dominasi tentera.

Menurut laporan Stimson Center, kebanyakan parti politik tidak percaya tentera akan membenarkan demokrasi sebenar atau penyelesaian konflik secara aman. Ramai menganggap penentangan bersenjata sebagai satu-satunya cara untuk memberi tekanan kepada rejim, manakala ruang politik untuk pembangkang menyusut dengan ketara. Parti-parti kini mengalihkan tumpuan kepada bantuan kemanusiaan dan bukannya politik pilihan raya.

Tindak Balas Antarabangsa: Kesahihan Dipersoalkan

Kerajaan Barat, termasuk Amerika Syarikat, menolak pilihan raya anjuran junta sebagai tidak sah dan menggesa tekanan terhadap rejim supaya menghentikan taktik penindasannya. Persatuan Negara-negara Asia Tenggara (ASEAN) menyarankan agar keamanan diutamakan berbanding pilihan raya, namun beberapa pihak serantau, termasuk China, Thailand, Kemboja dan India, berhubung secara diplomatik dengan badan pilihan raya junta, yang berpotensi memberikan kewibawaan kepada proses itu.

Pakar pilihan raya dan pertubuhan hak asasi manusia berhujah bahawa pilihan raya yang dirancang itu hanyalah sandiwara untuk menghalalkan pemerintahan tentera, bukannya memulihkan demokrasi. Rangkaian Asia untuk Pilihan Raya Bebas menyatakan bahawa prestasi demokrasi Myanmar merosot teruk sejak rampasan kuasa 2021, dengan skor bagi kebanyakan ukuran perwakilan jatuh kepada sifar. Majlis Hak Asasi Manusia Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu melaporkan bahawa keganasan semakin meningkat, dengan lebih 2,400 orang awam terbunuh antara April 2023 hingga Jun 2024, manakala lebih tiga juta orang kehilangan tempat tinggal.

Penentangan dan Prospek Pilihan Raya

Walaupun rejim berusaha demikian, penentangan kekal kuat. Kumpulan bersenjata dan NUG berikrar akan mengganggu pilihan raya, dan ramai rakyat menganggap pilihan raya yang dirancang itu tidak sah. Kawalan tentera meliputi kurang separuh negara, dan keupayaannya untuk menganjurkan pilihan raya yang boleh dipercayai amat diragui. Pengangkatan darurat baru-baru ini, yang merupakan syarat perlembagaan untuk mengadakan pilihan raya, segera diikuti penguatkuasaan semula undang-undang yang menindas, sekali gus menegaskan keazaman rejim untuk mengekalkan cengkamannya terhadap kuasa walau apa pun yang berlaku.

Kumpulan pembangkang menyatakan bahawa serangan terhadap sasaran tentera akan diteruskan, namun orang awam yang menyertai pilihan raya tidak akan disasarkan, walaupun pihak yang bekerjasama dengan rejim mungkin dihukum. NUG dan pemimpin penentang lain menggesa sokongan antarabangsa serta menyeru masyarakat global menolak pilihan raya junta sebagai satu sandiwara.

Implikasi Lebih Luas: Demokrasi, Hak Asasi Manusia dan Masa Depan

Tindakan keras undang-undang dan persiapan pilihan raya rejim itu berlangsung ketika krisis kemanusiaan semakin meruncing. Kebebasan sivil disekat dengan teruk, sementara penapisan media, penahanan besar-besaran dan keganasan meluas terhadap orang awam terus berlaku. Golongan minoriti etnik dan agama, khususnya Rohingya, berdepan diskriminasi sistemik dan dinafikan hak mengundi. Kemerosotan ekonomi, buruh paksa dan pemerdagangan manusia berleluasa, menyebabkan separuh daripada penduduk hidup di bawah garis kemiskinan dan lebih 18 juta orang memerlukan bantuan kemanusiaan.

Bagi ramai rakyat Myanmar, harapan terhadap demokrasi kini bergantung pada penamatan pemerintahan tentera dan penubuhan kesatuan demokratik persekutuan tanpa penglibatan tentera. Seorang pemerhati politik berkata:

Tindakan junta gagal mewujudkan keadaan untuk pilihan raya yang bebas dan adil, sekali gus mendorong Myanmar semakin hampir menjadi negara gagal.

Dengan tentera bertekad meneruskan rancangan pilihan rayanya, keganasan, penindasan dan ketidakstabilan berkemungkinan berterusan dalam beberapa bulan akan datang. Hasil pilihan raya itu, jika ia diadakan sekalipun, tidak banyak membantu menyelesaikan krisis Myanmar yang semakin meruncing.

Ringkasan

• Rejim tentera Myanmar menggubal undang-undang baharu yang keras untuk menyasarkan penentangan dan mengukuhkan kawalan menjelang pilihan raya yang dirancang pada penghujung 2025.
• Perubahan undang-undang termasuk hukuman berat bagi menghalang pilihan raya, penggantungan perlindungan privasi, penguatkuasaan undang-undang tentera di kawasan pembangkang dan pindaan undang-undang pilihan raya yang memihak kepada penyokong setia rejim.
• Proses pendaftaran parti politik meminggirkan kebanyakan parti pembangkang, termasuk NLD, sekali gus mengecilkan ruang persaingan politik sebenar.
• Undang-undang tentera dan penahanan tanpa waran meningkatkan penindasan, khususnya di wilayah yang dikuasai pasukan penentang.
• Pemerhati antarabangsa dan kumpulan pro-demokrasi secara meluas menganggap pilihan raya yang dirancang itu tidak sah dan bertujuan mengukuhkan pemerintahan tentera.
• Konflik berterusan, krisis kemanusiaan dan penentangan meluas menjadikan pilihan raya bebas dan adil mustahil dalam keadaan semasa.
• Masa depan demokrasi di Myanmar masih tidak menentu, dengan harapan tertumpu pada penamatan pemerintahan tentera dan penubuhan kerajaan yang benar-benar mewakili rakyat.