China Tawar Bantuan Teknikal kepada Malaysia dalam Pemprosesan Unsur Nadir, dengan Syarat Penglibatan Syarikat Berkaitan Kerajaan

China Tawar Bantuan Teknikal kepada Malaysia dalam Pemprosesan Unsur Nadir, dengan Syarat Penglibatan Syarikat Berkaitan Kerajaan

Beijing memberi isyarat kesediaan untuk berkongsi teknologi pemprosesan unsur nadir dengan Malaysia, namun kerjasama dihadkan kepada syarikat berkaitan kerajaan ketika kedua-dua negara berusaha memanfaatkan permintaan global yang melonjak terhadap mineral kritikal.

China menyatakan kesediaan untuk memberikan sokongan teknikal dan teknologi kepada Malaysia dalam pemprosesan unsur nadir, menurut kenyataan rasmi kedua-dua kerajaan pada akhir Ogos 2025. Tawaran yang disampaikan Presiden China Xi Jinping semasa lawatannya ke Kuala Lumpur pada April itu dibuat ketika Malaysia berhasrat membangunkan industri perlombongan dan pemprosesan unsur nadir bagi memenuhi permintaan antarabangsa yang meningkat terhadap mineral penting untuk elektronik, kenderaan elektrik dan teknologi pertahanan. Namun, Beijing menetapkan bahawa sebarang kerjasama mesti hanya melibatkan syarikat Malaysia berkaitan kerajaan, mencerminkan hasrat China untuk melindungi kelebihan teknologinya dalam sektor yang amat penting dari segi strategik ini.

Malaysia, yang dianggarkan memiliki 16.1 juta tan metrik rizab unsur nadir, berusaha meningkatkan kedudukannya dalam rantaian nilai dengan memproses mineral ini di dalam negara, bukannya mengeksportnya dalam bentuk mentah. Kerajaan telah mengharamkan eksport unsur nadir yang belum diproses dan hanya membenarkan bahan yang telah diproses dibawa keluar dari negara itu, sebagai usaha mengelakkan eksploitasi sumber dan memaksimumkan pulangan ekonomi.

Perbincangan antara kedua-dua negara masih di peringkat awal dan belum ada perjanjian rasmi dimeterai. Pegawai Malaysia menegaskan bantuan China amat penting memandangkan negara itu menguasai teknologi pemisahan unsur nadir, iaitu titik kesesakan utama dalam rantaian bekalan global.

Mengapa Unsur Nadir Begitu Penting?

Unsur nadir bumi (REE) ialah kumpulan 17 unsur logam, termasuk 15 unsur lantanida serta skandium dan itrium. Walaupun namanya demikian, kebanyakannya agak banyak terdapat dalam kerak bumi, tetapi jarang ditemukan dalam mendapan pekat yang boleh dilombong. Unsur-unsur ini penting untuk menghasilkan produk berteknologi tinggi seperti:

• Cip semikonduktor
• Motor kenderaan elektrik
• Turbin angin
• Telefon pintar dan komputer
• Peralatan ketenteraan, termasuk sistem radar dan persenjataan canggih

China menguasai kira-kira 60 peratus pengeluaran bahan mentah unsur nadir global, memproses sekitar 85 peratus daripada pengeluaran dunia dan menghasilkan hampir 90 peratus magnet unsur nadir. Penguasaan ini bukan berlaku secara kebetulan. Ia hasil pelaburan strategik selama beberapa dekad, subsidi kerajaan dan peraturan alam sekitar yang agak longgar, yang membolehkan China menawarkan harga lebih rendah daripada pesaing serta membina hampir monopoli dalam peringkat pemprosesan paling rumit.

Hasrat Malaysia membangunkan keupayaan pemprosesan unsur nadir sendiri didorong oleh keinginan untuk memperoleh lebih banyak nilai daripada sumber mineralnya dan mengurangkan kebergantungan pada teknologi asing. Pelan Transformasi Industri Mineral Negara 2021-2030 menggariskan visi ekosistem “lombong kepada magnet”, dengan sasaran penyertaan tempatan sebanyak 20 peratus dalam pengeluaran lombong serta pengilangan hiliran yang ketara.

Tawaran China: Sokongan Strategik dengan Syarat

Semasa lawatannya ke Kuala Lumpur pada April 2025, Presiden Xi Jinping memberi isyarat bahawa China bersedia membantu Malaysia membangunkan teknologi pemprosesan unsur nadir. Namun, beliau menjelaskan bahawa sebarang kerjasama mesti dihadkan kepada syarikat berkaitan kerajaan, dengan alasan teknologi sensitif perlu dilindungi. Menteri Sumber Asli dan Kelestarian Alam Sekitar Malaysia, Johari Abdul Ghani, menyifatkan tawaran itu sebagai “pembangunan strategik”, khususnya kerana pemisahan unsur nadir, iaitu bahagian rantaian bekalan yang paling mencabar dari segi teknikal dan paling bernilai, merupakan bidang yang dikuasai China di peringkat global.

Johari menjelaskan bahawa bantuan China boleh menjadikan Malaysia satu-satunya negara di luar China yang memiliki teknologi pemprosesan unsur nadir dari China dan bukan China, dengan merujuk kepada kilang Lynas di Pahang yang dikendalikan Australia sebagai contoh kepakaran bukan China yang sudah terdapat di negara ini.

“Bantuan China amat penting berikutan penguasaannya, terutama dalam pemisahan unsur nadir,” kata Johari kepada Parlimen. Beliau menambah bahawa perbincangan masih di peringkat awal dan Malaysia akan meneliti kepentingan negara dengan cermat sebelum memuktamadkan sebarang perjanjian.

Pendirian China untuk hanya bekerjasama dengan syarikat berkaitan kerajaan dilihat sebagai cara mengekalkan kawalan terhadap harta intelek dan memastikan pemindahan teknologi selaras dengan dasar perindustrian Beijing yang lebih luas. Pendekatan ini juga membolehkan China menyelaraskan aliran perdagangan dengan objektif dasar, sekali gus memastikan kapasiti pemprosesan baharu tidak menjejaskan kedudukan pasarannya sendiri.

Potensi Unsur Nadir Malaysia dan Perubahan Dasar

Hasrat Malaysia dalam bidang unsur nadir berkembang sejak beberapa tahun kebelakangan ini, didorong peluang ekonomi dan perubahan geopolitik. Jabatan Mineral dan Geosains menganggarkan Malaysia mempunyai lebih 16 juta tan metrik rizab unsur nadir, bernilai sehingga RM800 bilion (kira-kira AS$175 bilion). Sumber ini merangkumi kuantiti neodimium, disprosium dan praseodimium yang besar, iaitu unsur penting untuk magnet berprestasi tinggi yang digunakan dalam kenderaan elektrik dan turbin angin.

Bagi memaksimumkan pulangan dan mengelakkan eksploitasi sumber, Malaysia mengenakan moratorium eksport unsur nadir yang belum diproses mulai Januari 2024. Hanya bahan yang sudah diproses boleh dieksport, manakala perlombongan diharamkan di hutan simpan kekal, kawasan sensitif alam sekitar dan rizab perlindungan. Kerajaan berhasrat menggalakkan pemprosesan domestik dan pengilangan bernilai tambah, yang berpotensi menambah berbilion ringgit kepada KDNK serta mewujudkan ribuan pekerjaan.

Namun, Malaysia berdepan beberapa cabaran:

• Kekurangan teknologi pemprosesan dan kepakaran canggih
• Kebimbangan mengenai pengurusan alam sekitar dan sisa radioaktif
• Perlombongan haram dan penyeludupan yang mengakibatkan kehilangan hasil cukai kerajaan yang besar
• Ketegangan geopolitik yang merumitkan kerjasama dengan China dan negara Barat

Ketika ini, hanya satu projek perlombongan unsur nadir yang sah beroperasi di Malaysia, iaitu di Kenering, Perak, dengan menggunakan teknologi larut lesap in-situ melalui kerjasama dengan Chinalco, syarikat milik negara China. Daya maju komersial pendekatan ini masih dinilai.

Peranan Lynas dan Teknologi Bukan China

Malaysia menempatkan kilang pemprosesan unsur nadir terbesar di dunia di luar China, yang dikendalikan Lynas Rare Earths Ltd dari Australia di Pahang. Lynas telah menghasilkan oksida unsur nadir sejak 2012 dan baru-baru ini memulakan pengeluaran berskala komersial unsur nadir berat seperti disprosium dan terbium di kemudahannya di Malaysia. Perkembangan ini penting kerana unsur nadir berat amat sukar dipisahkan dan mendapat permintaan tinggi untuk teknologi canggih.

Pada Jun 2025, Lynas menandatangani memorandum persefahaman dengan kerajaan negeri Kelantan untuk membekalkan bahan suapan karbonat unsur nadir campuran ke kilangnya di Kuantan. Litar pemisahan unsur nadir berat baharu syarikat itu berjaya ditauliahkan pada suku pertama 2025, menjadikan Malaysia pusat kecemerlangan unsur nadir di luar China.

Walaupun terdapat kemajuan ini, Lynas berdepan bantahan awam dan halangan kawal selia berhubung sisa radioaktif yang terhasil daripada pemprosesan. Kerajaan mengarahkan Lynas memindahkan beberapa langkah pemprosesan ke luar Malaysia bagi memperbaharui lesen operasinya, sekali gus menonjolkan sensitiviti alam sekitar yang melingkungi industri ini.

Keupayaan Malaysia menempatkan teknologi pemprosesan dari China dan bukan China boleh meletakkan negara itu sebagai hab unik dalam rantaian bekalan unsur nadir global, sekali gus menarik pelaburan dari Jepun, Korea Selatan dan negara lain yang mahu mempelbagaikan sumber selain China.

Konteks Geopolitik: Strategi Lobak dan Kayu China

Tawaran China kepada Malaysia ialah sebahagian daripada strategi geopolitik lebih luas yang menggunakan unsur nadir sebagai umpan dan tekanan. Beijing mempunyai sejarah menggunakan kawalannya terhadap unsur nadir untuk memberi ganjaran kepada negara sahabat dan menekan pesaing. Contohnya, pada 2010, China menghentikan eksport unsur nadir ke Jepun ketika pertikaian wilayah, menyebabkan harga global melonjak dan rantaian bekalan terganggu.

Sejak beberapa tahun kebelakangan ini, China memperketat kawalan eksport terhadap teknologi pemprosesan unsur nadir dan produk siap tertentu atas alasan keselamatan negara. Sekatan ini menjejaskan syarikat Barat dan mendorong Amerika Syarikat, Kesatuan Eropah dan Australia mencari sumber alternatif serta melabur dalam kapasiti pemprosesan domestik. Namun, menandingi skala dan kepakaran China memerlukan kos yang tinggi dan masa yang panjang.

Kesediaan Malaysia bekerjasama dengan China mencerminkan pendekatan pragmatik terhadap pembangunan perindustrian. Dengan menerima teknologi China dalam keadaan terkawal, Malaysia boleh mempercepat usaha dalam sektor unsur nadir sambil mengekalkan tahap kebebasan tertentu. Pada masa yang sama, kerajaan giat mendapatkan pelaburan dari Jepun, Korea Selatan dan rakan Barat bagi mengelakkan kebergantungan berlebihan pada mana-mana satu negara.

Taruhan Ekonomi dan Alam Sekitar

Taruhan ekonomi bagi Malaysia adalah besar. Industri unsur nadir dijangka menyumbang sehingga AS$2 bilion kepada KDNK pada 2025, dengan potensi mewujudkan ribuan pekerjaan. Menurut Perdana Menteri Anwar Ibrahim, kerajaan menyasarkan pembangunan industri unsur nadir bernilai RM10 bilion (kira-kira AS$2.3 bilion) menjelang tahun depan.

Namun, kos alam sekitar akibat perlombongan dan pemprosesan unsur nadir adalah besar. Pengeluaran satu tan unsur nadir boleh menghasilkan debu, air sisa dan sisa radioaktif dalam jumlah yang banyak. Malaysia mengambil iktibar daripada kontroversi lalu, seperti bantahan terhadap Lynas, dan kini menekankan piawaian alam sekitar, sosial dan tadbir urus (ESG) yang ketat. Pelan Transformasi Industri Mineral Negara menyeru pembangunan mampan di sepanjang keseluruhan rantaian nilai, daripada perlombongan hingga pengilangan bahan termaju.

Perlombongan haram dan penyeludupan kekal menjadi masalah berterusan, manakala denda sering terlalu rendah untuk menghalang pesalah. Pada 2023, eksport haram ke China mungkin menyebabkan Malaysia kehilangan lebih RM200 juta hasil cukai. Kerajaan sedang mempertimbangkan peraturan khusus industri dan penubuhan entiti nasional untuk menyelia mineral kritikal, seperti Petronas dalam sektor minyak dan gas.

Rantaian Bekalan Global dan Perlumbaan Mendapatkan Mineral Kritikal

Persaingan global untuk mendapatkan unsur nadir semakin sengit ketika negara berusaha menjamin bekalan untuk industri berteknologi tinggi dan mengurangkan kebergantungan pada China. Amerika Syarikat, misalnya, menyambung semula operasi di lombong Mountain Pass di California dan melabur dalam kemudahan baharu pengilangan magnet. Kesatuan Eropah pula menjalin kerjasama teknologi hijau dan melaksanakan inisiatif perlombongan bandar bagi mempelbagaikan bekalan.

Penguasaan China dalam sektor unsur nadir disokong kesediaannya menerima keuntungan rendah dan mengekalkan lebihan bekalan, sekali gus menyukarkan pesaing memperoleh bahagian pasaran. Subsidi dan dasar perindustrian kerajaan China mendorong lonjakan paten berkaitan unsur nadir dan kemajuan teknologi, sekali gus mengukuhkan lagi kepimpinannya.

Kerjasama Malaysia dengan China boleh menjadi model bagi negara kaya sumber lain, seperti negara di Afrika, untuk membangunkan industri pemprosesan pertengahan mereka sendiri. Dengan membentuk usaha sama bersama entiti berkaitan kerajaan dan mendapatkan perjanjian pembelian daripada pembeli utama, negara boleh memperoleh lebih banyak nilai serta mewujudkan pekerjaan di dalam negara.

Cabaran dan Langkah Seterusnya untuk Malaysia

Hasrat Malaysia dalam sektor unsur nadir berdepan beberapa halangan:

• Mendapatkan pemindahan teknologi sambil melindungi kepentingan negara
• Memastikan kemampanan alam sekitar dan sosial
• Membanteras perlombongan haram dan penyeludupan
• Mendepani ketegangan geopolitik antara China, Amerika Syarikat dan rakan lain

Kerajaan sedang merangka pelan hala tuju sektor unsur nadir dengan sasaran meningkatkan pemprosesan dalam negara dan perkhidmatan bernilai tambah. Pemerhati industri berkata kejayaan Malaysia bergantung pada penerapan amalan mampan, penguatkuasaan peraturan ketat dan usaha menarik rakan teknologi yang mematuhi piawaian ESG.

Ketika ekonomi global beralih kepada elektrifikasi dan tenaga hijau, unsur nadir akan terus menjadi teras inovasi. Rizab semula jadi dan ekosistem penyelidikan Malaysia yang berkembang meletakkan negara itu sebagai bakal peneraju sektor ini, sekiranya dapat mengimbangi pertimbangan ekonomi, alam sekitar dan geopolitik.

Perkara Utama

• China menawarkan bantuan teknikal kepada Malaysia dalam pemprosesan unsur nadir, tetapi hanya untuk syarikat berkaitan kerajaan bagi melindungi teknologi sensitif.
• Malaysia dianggarkan mempunyai 16.1 juta tan metrik rizab unsur nadir dan telah mengharamkan eksport bahan yang belum diproses bagi menggalakkan pemprosesan domestik.
• Perbincangan antara Malaysia dengan China masih berjalan dan belum ada perjanjian rasmi; Malaysia juga menempatkan kilang pemprosesan unsur nadir terbesar di dunia di luar China, yang dikendalikan Lynas dari Australia.
• Unsur nadir penting kepada industri berteknologi tinggi, dan China menguasai pengeluaran serta pemprosesan global, menjadikan pemindahan teknologi isu strategik.
• Hasrat Malaysia dalam sektor unsur nadir dibentuk oleh peluang ekonomi, kebimbangan alam sekitar dan persaingan geopolitik antara China, Amerika Syarikat serta rakan lain.
• Piawaian alam sekitar yang ketat, usaha membanteras perlombongan haram dan menarik pelaburan yang mematuhi piawaian ESG merupakan cabaran utama bagi sektor unsur nadir Malaysia.
• Hasil kerjasama Malaysia-China boleh mempengaruhi rantaian bekalan global dan menjadi model bagi negara kaya sumber lain.