Pergaduhan berhubung caj pendaratan haram sorot keselamatan pelancongan pulau Sabah

Mengapa pergaduhan di pulau yang tular penting bagi pelancongan Sabah

Video pendek pergaduhan di Pulau Timba Timba berhampiran Semporna mencetuskan perdebatan tentang keselamatan pengunjung, caj haram dan kredibiliti pelancongan pulau di Sabah. Polis berkata pergelutan itu melibatkan kumpulan yang menuntut bayaran pendaratan tanpa kelulusan daripada pengendali pelancongan dan tetamu mereka. Tiga lelaki ditahan bagi membantu siasatan selepas klip itu tersebar luas di media sosial dan mencetuskan kemarahan orang ramai.

Menteri Pelancongan negara, Tiong King Sing, mengeluarkan amaran tegas. Beliau berkata daya tarikan Sabah di peringkat antarabangsa boleh terjejas jika pemungut caj tanpa lesen tidak dihentikan segera. Kebimbangannya berasaskan cara destinasi membina kepercayaan. Pengunjung berkongsi pengalaman dengan rakan-rakan, memuat naik video dan meninggalkan ulasan. Kisah tentang ugutan di pantai atau jeti boleh menakutkan bakal pelancong lebih pantas daripada kempen berkilau mampu menarik mereka kembali. Mereka yang merancang perjalanan ke Semporna, pintu masuk ke lokasi menyelam terkenal dan beting pasir, mengharapkan perjalanan bot yang indah serta persinggahan santai di perairan jernih, bukannya pertelingkahan wang di gigi air.

Istilah bayaran pendaratan kedengaran biasa dan ada kalanya memang demikian. Banyak destinasi pesisir mengenakan bayaran kecil untuk pemuliharaan atau penggunaan jeti bagi membantu penyelenggaraan dan pengurusan alam sekitar. Bayaran ini biasanya dipaparkan dengan jelas, dikutip oleh pegawai yang ditetapkan dan disertakan resit. Dalam kes Timba Timba, menteri berkata pulau itu milik kerajaan negeri dan tiada caj diluluskan. Ini bermakna sesiapa yang menuntut bayaran bertindak di luar undang-undang. Kekeliruan itu, serta konfrontasi yang menyusul, menunjukkan betapa cepatnya peraturan yang tidak jelas boleh mengubah lawatan sehari menjadi kebimbangan terhadap keselamatan.

Apa yang berlaku di Timba Timba

Ketua polis daerah Semporna yang menjalankan tugas, Jaafar Hakim, berkata seorang pengurus syarikat pelancongan melaporkan dirinya diserang ketika mengiringi sekumpulan pelancong ke Timba Timba. Syarikat itu sudah membayar apa yang dipercayainya sebagai bayaran pendaratan kepada satu kumpulan. Apabila bot tiba, satu lagi kumpulan menuntut bayaran kedua. Pertengkaran bertukar menjadi pergaduhan, yang dirakam oleh orang awam dan dikongsi dalam talian. Polis membuka siasatan atas kesalahan merusuh di bawah Seksyen 147 Kanun Keseksaan. Seksyen itu meliputi keadaan apabila anggota perhimpunan yang menyalahi undang-undang menggunakan kekerasan atau keganasan. Kesalahan itu boleh membawa hukuman penjara sehingga dua tahun, denda, atau kedua-duanya.

Menteri Tiong, yang berulang kali mendesak penguatkuasaan lebih ketat di lokasi tumpuan pelancongan, berkata pemungut caj haram menjejaskan keyakinan dan mencemarkan jenama Sabah. Dalam hantaran Facebook, beliau menggambarkan isu itu sebagai risiko keselamatan serta ancaman reputasi kepada sektor pelancongan Malaysia.

Menteri pelancongan, seni dan budaya Malaysia, Tiong King Sing, berkata: "Pelancong datang ke Sabah untuk menikmati keindahan pulau dan lautnya, bukannya berdepan ancaman dan ugutan. Penguatkuasaan yang lemah telah mendorong pihak tidak bertanggungjawab bertindak tanpa rasa takut, seolah-olah tiada hukuman menanti mereka. Keadaan ini akhirnya menjejaskan keyakinan pelancong. Kegagalan menyelesaikan isu ini bukan sahaja akan merosakkan reputasi Sabah, malah turut menjejaskan kedudukan Malaysia di peringkat antarabangsa."

Beliau turut mempersoalkan sama ada mana-mana kumpulan melindungi para pemungut itu, sambil menyatakan kejadian serupa pernah berlaku sebelum ini. Kenyataan itu mencerminkan rasa kecewa terhadap pertikaian berulang yang tercetus, reda, kemudian kembali berlaku, sedangkan destinasi itu berusaha bersaing untuk menarik pelawat yang berbelanja lebih tinggi.

Siapa berhak mengenakan bayaran dan apa yang ditetapkan undang-undang

Kenyataan menteri bahawa Timba Timba milik kerajaan negeri bukan sekadar butiran kecil. Hal itu menyentuh persoalan asas tentang kuasa. Di Sabah, hanya kerajaan negeri atau entiti yang diberi kuasa boleh mengenakan bayaran untuk kemasukan, pendaratan atau pemuliharaan di tanah awam atau perairan terlindung. Contohnya, apabila sesebuah pulau terletak dalam taman marin, pihak berkuasa taman boleh menetapkan struktur bayaran yang dipaparkan dan mengeluarkan resit rasmi. Majlis daerah dan pejabat tanah juga boleh meluluskan caj tertentu bagi kemudahan yang diuruskan mereka, seperti jeti atau perkhidmatan sisa. Jika tiada kelulusan sedemikian, sebarang tuntutan bayaran adalah haram.

Bayaran yang sah biasanya diwartakan atau diterbitkan, dan dikutip oleh kakitangan beruniform atau ejen berlesen. Resit menyatakan nama agensi yang mengeluarkannya serta jenis bayaran. Pengendali pelancongan bergantung pada kejelasan ini untuk menetapkan harga pakej dan memastikan keselamatan tetamu. Tanpa kuasa undang-undang yang jelas dan notis awam yang nyata, pelancong menerima maklumat bercanggah di pantai dan beting pasir, sekali gus mewujudkan keadaan yang boleh mencetuskan konfrontasi.

Malaysia turut mengawal selia ramai pihak dalam rantaian perjalanan. Pemandu pelancong dan syarikat pelancongan mesti dilesenkan di bawah Akta Industri Pelancongan 1992, satu rangka kerja yang bertujuan meningkatkan standard dan melindungi pengunjung. Sistem itu tidak membenarkan kumpulan persendirian mengenakan caj sesuka hati di lokasi awam. Kedaulatan undang-undang, disokong penguatkuasaan yang jelas, ialah satu-satunya cara untuk mengelakkan pertikaian bayaran daripada bertukar menjadi konflik.

Pulau-pulau Semporna menarik perhatian dunia

Semporna ialah titik permulaan ke beberapa perairan pulau paling terkenal di Asia Tenggara. Pelancong datang untuk menyelam makro, melihat batu karang yang jarang ditemui, penyu laut dan pantai panjang yang timbul dan tenggelam mengikut pasang surut. Lokasi popular termasuk Mabul, Kapalai, Mataking, Pom Pom dan deretan pulau kecil tempat pengunjung sehari mendarat untuk bersnorkel dan berkelah. Sipadan, yang memerlukan permit diuruskan oleh Taman-Taman Sabah, terletak lebih jauh di luar pesisir dan kekal sebagai destinasi idaman penyelam berpengalaman. Daya tarikan kawasan ini berasaskan gabungan hidupan marin, budaya perkampungan dan pemandangan laut yang menakjubkan.

Kejayaan itu turut mewujudkan tekanan. Bot pelancong bertumpu di kawasan pendaratan yang kecil. Mata pencarian penduduk tempatan bergantung pada aliran tetamu yang membeli pakej, mendapatkan khidmat pemandu dan makan di pekan. Dalam keadaan ini, sebarang kekaburan tentang pihak yang berhak mengutip bayaran boleh menjadi punca pertelingkahan. Pengendali mahukan kepastian. Pengunjung mahu mengetahui kos lebih awal. Jika seorang tekong membayar kepada pemungut di jeti, kemudian bertemu kumpulan kedua di pantai, pertikaian hampir pasti berlaku.

Semporna telah berusaha meningkatkan keselamatan melalui rondaan maritim dan pemeriksaan pengendali yang lebih rapi. Pelancong hari ini juga lebih peka. Mereka membaca ulasan, meminta resit dan mencari papan tanda yang jelas. Apabila tanda-tanda itu tiada, kekeliruan boleh dieksploitasi. Video Timba Timba yang tular menunjukkan betapa mendadaknya kegagalan memberikan maklumat yang jelas boleh menjadi tontonan umum yang tersebar jauh melangkaui pesisir Sabah.

Risiko kepada pengunjung dan pengendali

Bagi pelancong, ugutan berhubung bayaran bukan sekadar gangguan kecil. Ia menimbulkan kebimbangan tentang keselamatan diri, keselamatan barang yang ditinggalkan di dalam bot serta mutu aktiviti sepanjang hari itu. Keluarga yang membawa anak-anak akan mengelak pantai yang terasa tegang. Penyelam mungkin membatalkan aktiviti jika mengesan masalah di lokasi pendaratan. Berita tentang konfrontasi tersebar pantas di platform sosial dan boleh mempengaruhi keputusan kumpulan pelancongan serta perancang pelayaran kapal persiaran.

Pengendali tempatan pula berdepan kerugian yang berbeza. Mereka boleh kehilangan pendapatan apabila tetamu memendekkan perjalanan atau apabila sehari dihabiskan untuk menangani pertikaian, bukannya mengiringi pelancong. Isu insurans boleh timbul jika pelanggan cedera dalam pergaduhan. Syarikat kecil boleh terhimpit oleh tuntutan bayaran berganda yang tidak rasmi dan tidak disertakan resit. Kerosakan reputasi bukan hanya ditanggung pemungut tanpa lesen, malah turut menjejaskan jenama destinasi dan syarikat sah yang berusaha keras mengekalkan standard tinggi.

Tindakan pihak berkuasa setakat ini

Polis di Semporna menahan tiga lelaki bagi membantu siasatan dan sedang menyiasat kes itu di bawah Seksyen 147 Kanun Keseksaan. Pegawai turut menegaskan bahawa klip tular itu menjejaskan imej daerah yang sangat bergantung pada pengunjung dan aktiviti berasaskan laut. Pasukan itu menyatakan tindakan tegas akan diambil bagi melindungi keselamatan dan ketenteraman awam. Mesej itu bertujuan meyakinkan penduduk serta pelancong yang bakal tiba sementara kes diteruskan.

Langkah seterusnya lazimnya merangkumi notis awam yang lebih jelas, pemeriksaan mengejut di pantai dan jeti, serta penyelarasan antara pihak berkuasa daerah, agensi maritim dan pegawai pelancongan. Kehadiran pihak berkuasa yang nyata sering dapat mencegah konfrontasi. Peraturan jelas yang dipaparkan dalam pelbagai bahasa dan disokong talian aduan membantu pengunjung serta pengendali meredakan pertikaian sebelum bertukar menjadi keganasan fizikal.

Cara menghalang kutipan caj haram daripada berleluasa

Penguatkuasaan sahaja jarang dapat menyelesaikan masalah berulang. Kejelasan dan kemudahan juga penting. Kerajaan negeri boleh menerbitkan satu senarai tunggal caj rasmi bagi pulau, jeti dan taman di kawasan Semporna, lengkap dengan tarikh penerbitan dan logo agensi terlibat. Senarai itu boleh dipamerkan di tempat berlepas, kaunter tiket dan lokasi pendaratan utama. Jika tiada bayaran dikenakan di sesuatu lokasi, papan tanda perlu menyatakannya dengan bahasa yang jelas. Syarikat pelancongan boleh menyertakan jadual yang sama dalam pengesahan tempahan supaya tetamu tahu bayaran yang sudah dibuat.

Sistem pembayaran turut membantu. Kutipan berpusat di jeti atau di atas bot berlesen, dengan resit digital, menghapuskan keperluan membawa wang tunai ke pantai terpencil. Kod SMS ringkas atau alat pengesahan QR yang mengesahkan pembayaran rasmi boleh menamatkan pertengkaran serta-merta. Pasukan penguat kuasa boleh membawa alat pengesahan yang sama untuk memeriksa pengendali dengan pantas dan adil. Penglibatan masyarakat juga sebahagian daripada penyelesaian. Pemimpin tempatan boleh membantu mengenal pasti kumpulan di sebalik kutipan tanpa kebenaran dan membawa mereka menyertai pekerjaan formal, sama ada sebagai penyelia pantai, petugas pengurusan sisa atau pemandu pelancong berlesen, agar mata pencarian dilindungi dalam kerangka undang-undang.

Petua untuk pelancong dan syarikat pelancongan

Pilihan yang jelas mengurangkan risiko. Pengunjung dan pengendali boleh mengambil beberapa langkah praktikal untuk mengurangkan kemungkinan pertikaian serta membantu pihak berkuasa bertindak apabila masalah timbul.

• Semak lebih awal bayaran yang dikenakan untuk jadual perjalanan anda dan, jika boleh, buat pembayaran melalui pengendali berlesen anda.
• Minta resit rasmi yang menunjukkan nama agensi, tarikh dan jumlah bayaran.
• Simpan salinan digital permit dan resit dalam telefon anda supaya mudah dirujuk di lokasi pendaratan.
• Gunakan khidmat pemandu dan pengendali berlesen. Cari nama syarikat pada bot dan jaket keselamatan serta sahkan kelayakan mereka.
• Jika berdepan sesiapa yang meminta wang tunai di luar prosedur yang dipaparkan, bertenang, tolak dengan sopan dan hubungi pengendali anda atau pegawai beruniform yang terdekat.
• Laporkan kejadian kepada polis dan pihak berkuasa pelancongan dengan menyertakan foto atau video, masa, lokasi dan keterangan mereka yang terlibat.
• Pengendali perlu memberi taklimat kepada tetamu sebelum berlepas tentang bayaran yang dijangka dan cara menangani sebarang tuntutan yang tidak diminta.

Pelancongan, pemuliharaan dan mata pencarian saling berkait

Pesisir Sabah menyokong sektor pelancongan dan perikanan. Penyelidikan tentang sektor marin negeri itu telah mendokumentasikan tekanan yang timbul apabila peraturan lemah dan penguatkuasaan tidak konsisten. Kajian menunjukkan bagaimana kegiatan haram dan konflik di kawasan pesisir menjejaskan sumber serta merenggangkan hubungan antara pengguna. Terumbu yang sihat dan air yang jernih menjadi asas kepada lawatan pulau, aktiviti bersnorkel dan perjalanan menyelam. Apabila tadbir urus tidak jelas, keuntungan jangka pendek daripada caj tanpa kebenaran boleh menjejaskan kepentingan bersama dalam penggunaan lestari dan kesetiaan pengunjung.

Pakar yang mengkaji sistem marin Sabah menyarankan langkah praktikal yang seiring dengan tindakan yang dibincangkan untuk sektor pelancongan, termasuk penguatkuasaan konsisten, peraturan yang jelas dan kerjasama dengan masyarakat tempatan. Pendekatan yang sama untuk melindungi stok ikan juga melindungi pengalaman pengunjung. Keselarasan itu membantu penduduk yang bergantung pada laut sebagai sumber pendapatan dan pelancong yang datang untuk menikmati hari yang selamat dan berkesan di perairan.

Perkara yang Perlu Diketahui

• Polis sedang menyiasat pergaduhan di Pulau Timba Timba yang bermula akibat bayaran pendaratan haram; tiga lelaki ditahan untuk membantu siasatan.
• Menteri Tiong King Sing memberi amaran bahawa pemungut caj tanpa lesen mengancam reputasi dan pendapatan pelancongan Sabah.
• Menteri berkata Timba Timba milik kerajaan negeri dan tiada caj pendaratan diluluskan untuk lokasi itu.
• Hanya kerajaan negeri dan agensi yang diberi kuasa boleh mengenakan bayaran di tanah awam atau perairan terlindung; caj rasmi biasanya dipaparkan dan disertakan resit.
• Kes itu disiasat di bawah Seksyen 147 Kanun Keseksaan berhubung kesalahan merusuh, yang boleh membawa hukuman penjara atau denda.
• Papan tanda yang jelas, pembayaran berpusat dengan resit digital dan penguatkuasaan bersama boleh mencegah pertikaian di lokasi pendaratan pulau.
• Pelancong dan pengendali boleh mengurangkan risiko dengan mengesahkan bayaran rasmi lebih awal dan melaporkan sebarang tuntutan tanpa kebenaran.