Pautan yang tiada di KLIA: bagaimana reka bentuk terminal dan masalah kebolehpercayaan menghambat hab utama Malaysia

Sebuah hab dengan sistem pemindahan yang tidak berfungsi

Lapangan Terbang Antarabangsa Kuala Lumpur ialah pintu masuk utama Malaysia, mercu tanda negara dan penghubung penting bagi rantau ini. Lapangan terbang ini melayani puluhan juta penumpang setiap tahun serta menjadi nadi rangkaian Malaysia Airlines, AirAsia, Batik Air Malaysia dan syarikat penerbangan lain. Namun, semakin ramai pengembara dan pakar penerbangan mengatakan pengalaman di terminal 1 dan terminal 2 semakin merosot. Barisan panjang di imigresen, ruang sesak dan gangguan perkhidmatan yang berulang melemahkan keyakinan. Yang paling utama, terdapat satu kekurangan yang menjejaskan dakwaan lapangan terbang itu sebagai hab global sebenar: penumpang tidak boleh bergerak dengan selamat antara kedua-dua terminal tanpa keluar ke kawasan awam.

Skala KLIA tidak dipertikaikan. Menurut data yang tersedia untuk umum, lapangan terbang itu mengendalikan lebih 57 juta penumpang pada 2024. Terminal 1, yang direka oleh arkitek Jepun Kisho Kurokawa, kekal sebagai terminal utama bagi operasi perkhidmatan penuh dan sambungan jarak jauh. Terminal 2, yang dibina khusus untuk syarikat penerbangan tambang rendah seperti AirAsia, mempunyai ruang runcit moden dan kapasiti berlebihan. Namun, gabungan pilihan reka bentuk dan kekangan operasi menyebabkan pemindahan penumpang tidak berjalan lancar. Penumpang yang mendarat di satu terminal dan berlepas dari terminal yang lain perlu melalui imigresen, mengambil bagasi, bergerak melalui kawasan awam dengan bas ulang-alik atau kereta api, kemudian mendaftar masuk semula. Bagi pelawat kali pertama atau keluarga yang membawa bagasi, proses itu meletihkan dan berisiko.

Banyak lapangan terbang yang bersaing dengan KLIA telah merancang untuk menangani masalah khusus ini. Changi di Singapura, Lapangan Terbang Antarabangsa Dubai dan Lapangan Terbang Antarabangsa Hamad di Doha menyalurkan penumpang transit dalam zon selamat, selalunya menggunakan pengangkut penumpang automatik, merentasi ruang legar dan terminal. Di KLIA, perjalanan antara terminal 1 dan terminal 2 memerlukan penumpang keluar sepenuhnya dari kawasan selamat. Penasihat perjalanan lazimnya mengingatkan bahawa tempoh 2.5 hingga 4 jam diperlukan untuk pemindahan sedemikian. Kekurangan struktur ini, digabungkan dengan masalah kebolehpercayaan pengangkut penumpang di dalam terminal 1, menjadi sebab utama ramai pengembara kini mengelak daripada menempah sambungan kendiri yang melibatkan kedua-dua terminal.

Adakah kesesakan dan barisan semakin teruk

Jumlah penumpang telah pulih dengan kukuh, dan titik kesesakan semakin ketara. Laporan industri menunjukkan terminal 1 mengendalikan kira-kira 30.7 juta penumpang pada 2024, melebihi kapasiti operasi optimumnya, manakala terminal 2 menerima kira-kira 26.4 juta penumpang, di bawah had reka bentuknya. Beban yang tidak seimbang ini menyebabkan barisan panjang di dewan ketibaan, khususnya di kaunter imigresen untuk pelawat asing. Pengurusan barisan dan susun atur kaunter, bersama corak ketibaan waktu puncak, kini menjadi faktor utama yang mempengaruhi penilaian penumpang terhadap pengalaman mereka sebaik mendarat.

Teknologi daftar masuk semakin meluas, tetapi mesin sahaja tidak dapat menghapuskan kesesakan. Kiosk daftar masuk kendiri dan tali sawat penyerahan bagasi masih bergantung pada tenaga kerja serta pengendalian kes luar biasa, daripada pemeriksaan dokumen hinggalah isu saiz bagasi. Pemeriksaan keselamatan di banyak pintu berlepas di terminal 2 menambah kesulitan pada penghujung perjalanan. Pengembara mungkin membeli air di kawasan berlepas, kemudian mendapati botol itu perlu dibuang semasa pemeriksaan di pintu berlepas. Peraturan cecair untuk bagasi kabin, yang biasanya mengehadkan setiap bekas kepada 100 mililiter, diterapkan di seluruh dunia, tetapi waktu pemeriksaan boleh menjadikan pengalaman lebih mengecewakan. Lapangan terbang yang memusatkan pemeriksaan keselamatan lazimnya menyediakan pancuran air minuman dan pilihan yang jelas selepas pemeriksaan. Pemeriksaan di pintu berlepas meletakkan titik tekanan hampir dengan waktu menaiki pesawat, ketika pilihan semakin terhad.

Laluan pergerakan di terminal 2 turut menerima kritikan daripada pengguna tetap. Kedai runcit memenuhi sebahagian besar laluan, dan jarak berjalan kaki ke pintu berlepas tertentu jauh. Koridor boleh terasa sempit ketika aliran penumpang memuncak. Sebarang manfaat daripada hasil jualan runcit terhakis jika aliran penumpang dan pencarian arah terjejas. Pengembara mahukan laluan yang luas, jalan terus ke pintu berlepas dan tempat duduk yang mencukupi berhampiran kawasan menaiki pesawat. Apabila laluan menjadi seperti labirin yang berliku-liku, terminal moden sekalipun boleh terasa memenatkan.

Mengapa pemindahan lancar menentukan hab sebenar

Lapangan terbang hab berjaya apabila penumpang boleh bergerak dengan pantas dan teratur antara penerbangan tanpa meninggalkan kawasan selamat. Ini bergantung pada tiga perkara asas. Pertama, hubungan di kawasan udara antara terminal atau ruang legar, biasanya melalui pengangkut penumpang automatik atau bas yang beroperasi dalam kawasan selamat. Kedua, sistem bagasi yang boleh menerima bagasi pemindahan daripada mana-mana penerbangan masuk dan menghantarnya ke mana-mana penerbangan berlepas. Ketiga, proses syarikat penerbangan dan lapangan terbang untuk mengendalikan pemeriksaan dokumen serta pengeluaran pas menaiki pesawat bagi penumpang yang meneruskan perjalanan, termasuk penerbangan yang melibatkan syarikat berlainan.

Kesannya apabila tiada penghubung

Tanpa sambungan yang selamat, pemindahan bertukar menjadi dua perjalanan berasingan. Ini bermakna masa tambahan, langkah tambahan dan risiko tambahan. Pengembara yang bergerak antara terminal KLIA lazimnya perlu melalui laluan berikut:

• Turun di terminal 2 atau terminal 1 dan menuju ke imigresen.
• Melepasi imigresen, mengambil bagasi daftar masuk dan melalui kastam.
• Bergerak melalui kawasan awam dengan bas ulang-alik atau kereta api ekspres ke terminal yang satu lagi.
• Mencari kawasan daftar masuk dan melengkapkan daftar masuk serta penyerahan bagasi untuk penerbangan seterusnya.
• Melepasi pemeriksaan keselamatan dan, jika perlu, imigresen sekali lagi sebelum menaiki pesawat.

Forum perjalanan yang menjejaki pengalaman sebenar mengingatkan pengembara supaya mengelakkan masa transit yang singkat antara terminal. Seorang penasihat di forum TripAdvisor menjelaskan risiko sambungan yang singkat dan menggesa pengembara menyediakan masa tambahan yang mencukupi.

Tiada sambungan di kawasan udara antara KLIA dan KLIA2. Anda disarankan memperuntukkan sekurang-kurangnya 4 jam antara penerbangan apabila berpindah antara KLIA2 dengan KLIA1.

Nasihat itu selaras dengan keadaan proses tersebut. Kelewatan pada mana-mana langkah, barisan imigresen, masa menunggu bagasi atau masalah tiket, boleh menjejaskan keseluruhan rancangan. Tidak banyak syarikat penerbangan menawarkan satu nombor rujukan tempahan bagi perjalanan yang menggabungkan terminal 1 dan terminal 2, yang turut bermakna pilihan lebih sedikit jika sambungan terlepas.

Perkara yang dihadapi penumpang ketika berpindah antara terminal

Pilihan perjalanan melalui kawasan awam agak jelas, tetapi tidak direka untuk perjalanan pantas. Kereta api ekspres menghubungkan terminal 1 dan terminal 2 dalam beberapa minit, namun penumpang perlu membeli tiket dan meluangkan masa untuk ke platform. Bas ulang-alik lapangan terbang bergerak mengikut laluan yang merangkumi tempat letak kereta jangka panjang dan kedua-dua terminal. Perkhidmatan ini membantu pengembara yang mementingkan kos atau membawa bagasi berat, tetapi masa menunggu dan tempoh perjalanan sukar dijangka ketika waktu puncak. Ini ialah penghubung kawasan awam yang sesuai untuk penumpang yang memulakan atau menamatkan perjalanan di lapangan terbang. Namun, ia bukan pengganti sistem pemindahan selamat yang direka khusus untuk penumpang transit.

Satu lagi aduan berulang berkaitan keseimbangan antara ruang untuk pelanggan dengan ruang runcit. Pengembara mengatakan jarak berjalan kaki di terminal 2 jauh, baik ketika tiba mahupun berlepas. Tempat duduk di kawasan pintu berlepas pula terhad. Seorang pengunjung yang menulis di forum Reddit Malaysia selepas lawatan pertamanya merakamkan kekecewaan terhadap pemeriksaan lewat di pintu berlepas dan akses kepada air:

Botol air yang dibeli di lapangan terbang terpaksa dibuang di pemeriksaan keselamatan pintu berlepas, dan tiada pancuran air minuman di situ. Air ialah keperluan asas, dan jika anda berada dalam keadaan yang tidak membolehkan anda keluar, air sepatutnya disediakan secara percuma.

Masalah ini boleh diatasi. Penyelesaiannya bergantung pada reka bentuk terminal, lokasi pancuran air minuman, papan tanda dan waktu pemeriksaan keselamatan. Hal ini juga mencerminkan keutamaan perancangan, termasuk sejauh mana penumpang perlu berjalan di dalam terminal dan lokasi ruang komersial yang diberi keutamaan berbanding kelancaran pergerakan.

Gangguan kebolehpercayaan yang menghakis kepercayaan

Di dalam terminal 1, aerotrain yang menghubungkan bangunan utama dengan terminal satelit tidak boleh dipercayai. Selepas pelancaran semula yang terhenti-henti pada pertengahan 2025, sistem itu mengalami satu lagi kerosakan pada awal Ogos. Penumpang dialihkan ke bas ulang-alik. Pihak lapangan terbang memohon maaf dan berkata kerosakan pintu menyebabkan perkhidmatan digantung seketika sebelum disambung semula. Gangguan singkat sekalipun membawa kesan berantai, termasuk penerbangan terlepas bagi sambungan yang singkat, kesesakan di kawasan bas dan kekeliruan tentang laluan terbaik ke pintu berlepas.

Terminal 2 juga pernah mengalami masalah, termasuk gangguan bekalan elektrik yang menimbulkan persoalan tentang perancangan kecemasan. Lapangan terbang besar melabur dalam sistem sokongan bagi sistem penting, daripada bekalan kuasa sandaran hingga kenderaan tambahan untuk pengangkut penumpang. Matlamatnya mudah. Jika satu komponen gagal, orang ramai tidak sepatutnya menyedarinya selain kelewatan kecil. Apabila gangguan bekalan dan pemberhentian perkhidmatan berulang, pengembara hilang kepercayaan lalu merancang perjalanan dengan mengambil kira masalah lapangan terbang itu, bukannya menggunakannya sebagai penghubung.

Penyelesaian sedang dipertimbangkan, bukti konsep bagi pemindahan di kawasan udara

Malaysia Airports Holdings Berhad, yang mengendalikan KLIA, kini bekerjasama dengan Kementerian Pengangkutan dalam bukti konsep untuk membolehkan pemindahan yang selamat antara kedua-dua terminal. Laporan awam menyebut rancangan untuk membawa penumpang dengan bas di kawasan udara, selepas pemeriksaan dilakukan sekali sahaja, sementara bagasi dihantar terus antara terminal. Pakar yang dipetik media perniagaan Malaysia berkata idea itu boleh membantu mengurangkan beban terminal 1, yang beroperasi melebihi kapasiti optimumnya, dengan menyalurkan sebahagian sambungan melalui terminal 2 yang masih mempunyai ruang untuk berkembang. Konsep itu juga akan memastikan masa pemindahan lebih mudah dijangka dan menjadikan KLIA lebih hampir kepada amalan terbaik di rantau ini.

Cabaran utama terletak di sebalik tabir. Sistem syarikat penerbangan mesti saling berhubung supaya bagasi boleh dilabel untuk dihantar terus tanpa kesilapan. Pengendali darat di kedua-dua terminal memerlukan proses bersama dan akauntabiliti bersama. Sebelum ini, syarikat penerbangan pernah membangkitkan kebimbangan tentang kos dan kawalan. Isyarat terkini lebih positif. Laporan menunjukkan sokongan daripada Malaysia Aviation Group, syarikat induk Malaysia Airlines, serta keselarasan yang semakin meningkat dengan syarikat penerbangan tambang rendah. Namun, pelaksanaan sepenuhnya memerlukan sokongan kerajaan, penyelarasan antara agensi dan garis masa yang jelas.

Syarikat penerbangan mengisi kekurangan bagi penumpang premium, kebanyakan yang lain masih menunggu

Ketika lapangan terbang berusaha mencari penyelesaian struktur, beberapa syarikat penerbangan cuba mengurangkan kesulitan bagi pelanggan terbaik mereka. Batik Air memperkenalkan perkhidmatan pemindahan peribadi yang dinaik taraf untuk penumpang kelas perniagaan, menggunakan kenderaan elektrik untuk membawa penumpang antara terminal utama dengan bangunan satelit ketika aerotrain tidak beroperasi. Perkhidmatan itu memastikan perjalanan premium di terminal 1 berjalan lancar. Namun, ia tidak membantu sebahagian besar penumpang yang perlu berpindah antara terminal 1 dengan terminal 2, dan tidak menggantikan keperluan terhadap pengangkut penumpang yang boleh dipercayai di dalam terminal 1.

Penyelesaian lebih menyeluruh bergantung pada kerjasama syarikat penerbangan. Bagasi daftar masuk yang dihantar terus boleh mengelakkan penumpang daripada perlu mengambil semula bagasi di tengah perjalanan. Kaunter pemindahan boleh mengeluarkan pas menaiki penerbangan seterusnya, termasuk bagi syarikat penerbangan rakan kongsi. Platform sambungan maya antara syarikat penerbangan boleh merapatkan jurang antara syarikat perkhidmatan penuh dengan syarikat tambang rendah, tetapi tanpa penghubung selamat merentasi terminal dan proses bagasi bersama, risikonya masih ditanggung pengembara. Kebanyakan penumpang tidak akan menempah sambungan kendiri yang memerlukan pertukaran terminal melalui kawasan awam melainkan masa tambahan yang diperuntukkan cukup panjang.

Perbandingan KLIA dengan peneraju serantau

Lapangan Terbang Changi melaksanakan idea mudah pada skala besar: kekalkan penumpang transit di dalam zon selamat, hubungkan terminal dengan kereta api yang kerap beroperasi dan mudahkan pencarian arah. Kaunter pemindahan tersedia di merata tempat. Bagasi dilabel untuk dihantar terus, termasuk dalam perjalanan yang melibatkan syarikat penerbangan berlainan dan disokong perjanjian antara talian. Lapangan Terbang Antarabangsa Dubai menyalurkan aliran penumpang yang besar melalui ruang legar yang dihubungkan kereta api automatik, dengan masa sambungan minimum yang diterbitkan dan dipenuhi. Doha membina operasinya di sekitar sebuah terminal besar dengan pengangkut penumpang dan jarak berjalan kaki yang dekat, direka untuk sambungan penerbangan jarak jauh ke penerbangan serantau. Pengajarannya ialah lapangan terbang hab yang berjaya mengutamakan pemindahan dalam reka bentuknya, bukannya menganggapnya sebagai perkara sampingan.

KLIA mempunyai kelebihan yang boleh dimanfaatkan semula. Seni bina terminal 1 kekal mengagumkan, dan terminal satelitnya mampu mengendalikan operasi jarak jauh yang sibuk apabila pengangkut penumpang berfungsi dengan baik. Terminal 2 luas dan cekap untuk trafik dari satu destinasi ke destinasi lain. Perbezaan KLIA terletak pada jurang antara kedua-dua terminal dan waktu pemeriksaan keselamatan yang lewat di banyak pintu berlepas terminal 2. Dengan perkhidmatan ulang-alik selamat antara terminal, perkhidmatan aerotrain yang stabil dan sistem barisan imigresen yang lebih cekap, pengalaman penumpang transit di KLIA akan serta-merta terasa lebih tersusun.

Perkara yang boleh membawa perubahan kepada penumpang

Penyelesaian yang diperlukan bersifat praktikal dan tidak memerlukan terminal baharu untuk mula membawa perubahan. Ia memerlukan keputusan yang selaras dan penambahbaikan perkhidmatan yang jelas dalam kitaran perancangan seterusnya. Matlamatnya ialah mengelakkan pengembara daripada perlu berpindah terminal melalui kawasan awam, memendekkan jarak berjalan kaki dan mengurangkan kejutan akibat barisan panjang pada saat paling tidak sesuai.

• Laksanakan perkhidmatan ulang-alik selamat di kawasan udara antara terminal 1 dengan terminal 2, dengan perkhidmatan kerap serta pencarian arah yang jelas dari pintu ketibaan ke ruang menunggu pemindahan.
• Integrasikan pemindahan bagasi antara terminal dengan sistem penjejakan bersama, pengisihan bersama dan tahap perkhidmatan yang dipersetujui semua syarikat penerbangan yang mengambil bahagian.
• Perkukuh kemudahan sokongan pemindahan dengan kaunter berpetugas dan kiosk digital untuk mendapatkan pas menaiki pesawat, menempah semula penerbangan atau mendapatkan arah tanpa meninggalkan kawasan selamat.
• Tingkatkan pencarian arah dan aliran penumpang di terminal 2, dengan koridor yang lebih luas ke pintu berlepas, lebih banyak tempat duduk berhampiran kawasan menaiki pesawat dan lebih banyak laluan pejalan kaki bergerak di laluan panjang.
• Tingkatkan kebolehpercayaan aerotrain dengan peralatan yang telah diuji, pelan penyelenggaraan yang diterbitkan dan protokol bas sandaran yang jelas jika perkhidmatan digantung.
• Naik taraf kawasan pengambilan kenderaan e-hailing di terminal 2 dengan menambah ruang menunggu kenderaan, teduhan, petugas kawalan trafik dan paparan masa menunggu barisan secara langsung. Jika bayaran dikenakan bagi setiap kenderaan, asingkan sebahagian hasil itu khusus untuk penambahbaikan ini.
• Tambah pintu imigresen automatik dan tempatkan lebih ramai pegawai ketika ketibaan memuncak. Paparkan jangkaan masa menunggu pada skrin sebelum pemeriksaan pasport.
• Tambahkan pancuran air minuman berhampiran kawasan pemeriksaan keselamatan di pintu berlepas dan selepas pemeriksaan di terminal 2 supaya penumpang boleh mengisi semula botol sebelum menaiki pesawat.

Perkara Utama

• KLIA tidak mempunyai penghubung pemindahan yang selamat antara terminal 1 dengan terminal 2. Penumpang perlu keluar, mengambil semula bagasi dan mendaftar masuk semula, sekali gus menjejaskan prestasinya sebagai hab.
• Terminal 1 beroperasi melebihi kapasiti optimumnya, manakala terminal 2 mempunyai ruang berlebihan. Ini menyebabkan kesesakan di sesetengah kawasan dan penggunaan yang kurang di kawasan lain.
• Penasihat perjalanan mengesyorkan sekurang-kurangnya 4 jam untuk pemindahan melalui kawasan awam antara terminal kerana proses imigresen, bagasi dan pengangkutan.
• Masalah kebolehpercayaan berterusan, termasuk kerosakan aerotrain tidak lama selepas dilancarkan semula pada pertengahan 2025 dan gangguan bekalan elektrik baru-baru ini di terminal 2.
• Malaysia Airports dan Kementerian Pengangkutan sedang menguji bukti konsep bagi pemindahan di kawasan udara menggunakan bas dengan pengendalian bagasi bersepadu.
• Kerjasama syarikat penerbangan dalam penghantaran terus bagasi daftar masuk dan sokongan kaunter pemindahan amat penting, memandangkan kebanyakan syarikat penerbangan tidak menawarkan satu tempahan yang menggabungkan kedua-dua terminal.
• Pilihan reka bentuk di terminal 2, jarak berjalan kaki yang jauh, koridor sempit, pemeriksaan keselamatan di pintu berlepas dan akses terhad kepada air berhampiran tempat menaiki pesawat, menambah kesulitan kepada penumpang.
• Penambahbaikan bersasar, pengangkut penumpang yang boleh dipercayai, pemindahan selamat antara terminal, pengurusan barisan yang lebih baik dan kawasan pengangkutan darat yang ditambah baik akan meningkatkan pengalaman penumpang dengan ketara.