Indonesia Merampas Estet Kelapa Sawit Haram dan Sebahagian Lombong Nikel dalam Tindakan Penguatkuasaan Besar-besaran

Langkah tegas mengawal hutan dan sektor ekstraktif

Indonesia memperluas kawalan negara ke atas sebahagian sektor sumber alamnya dengan merampas lebih 674,000 hektar ladang kelapa sawit dan mengambil alih sebahagian daripada dua lombong nikel. Pihak berkuasa berkata ladang sawit itu beroperasi di dalam kawasan hutan tanpa kebenaran yang diperlukan. Tanah berkenaan akan diuruskan oleh syarikat pertanian milik negara, Agrinas Palma Nusantara, sekali gus meningkatkan keluasan aset di bawah pengurusannya kepada 1.51 juta hektar selepas beberapa siri pengambilalihan tahun ini. Dalam sektor perlombongan, pegawai mengambil tindakan terhadap kawasan yang dikaitkan dengan salah satu operasi nikel terbesar di dunia, mencerminkan usaha lebih luas untuk menguatkuasakan permit dan mendapatkan semula hasil di sepanjang rantaian bekalan.

Taruhannya besar. Indonesia ialah pengeluar nikel terbesar serta pengeluar dan pengeksport minyak sawit terbesar dunia. Operasi haram atau yang dikawal selia dengan lemah telah merosakkan hutan dan laluan air, selain menyebabkan negara kehilangan cukai dan royalti yang dianggarkan pegawai berjumlah kira-kira 300 trilion rupiah setahun. Rampasan baharu ini sebahagian daripada kempen lebih luas untuk membendung penyalahgunaan, menyeragamkan permit dan mewujudkan rekod bekalan yang sah bagi menyokong industri hiliran serta kerjasama antarabangsa.

Presiden Prabowo Subianto berikrar untuk mengatur sektor perlombongan dan perladangan, meningkatkan royalti mineral, mengendalikan kes rasuah dan meletakkan aset strategik di bawah pengawasan awam yang lebih kukuh. Agenda beliau merangkumi penubuhan dana kekayaan berdaulat Danantara serta peranan lebih besar pengurus negara dalam projek utama. Langkah ini membangkitkan semangat penyokong yang mahukan tadbir urus lebih bersih dan hasil lebih tinggi, namun turut mencetuskan perdebatan dalam kalangan pelabur yang memerhatikan sama ada peraturan dilaksanakan secara konsisten dan boleh dijangka, khususnya selepas rombakan kabinet yang menggugurkan Menteri Kewangan Sri Mulyani Indrawati yang telah lama berkhidmat.

Apa yang dirampas dan pihak yang terjejas

Tindakan terbaharu tertumpu pada ladang sawit yang menurut pegawai telah menceroboh tanah hutan tanpa permit sewajarnya. Kerajaan telah mengenal pasti kawasan lebih luas yang disyaki terlibat. Pihak berkuasa menandakan berjuta-juta hektar untuk semakan, termasuk lebih seribu lombong yang disyaki beroperasi secara haram serta sehingga lima juta hektar ladang kelapa sawit yang disiasat atas kemungkinan pelanggaran. Pasukan petugas mempergiat pemetaan dan pemeriksaan dokumen bagi menyelaraskan operasi dengan pengelasan hutan dan peraturan pelesenan.

Awal tahun ini, pasukan yang disokong oleh pasukan keselamatan mengambil alih lebih tiga juta hektar ladang kelapa sawit yang didapati melanggar peraturan hutan. Rampasan terbaharu meneruskan operasi itu dan mengalihkan tumpuan daripada kawalan kecemasan kepada pengurusan jangka panjang, termasuk usaha mendapatkan semula keuntungan yang menurut pegawai diperoleh tanpa kebenaran dan bayaran sewajarnya.

Bagi sektor nikel, pasukan petugas merampas kawasan terhad di beberapa operasi utama. Tanah yang digunakan oleh Weda Bay Nickel di Halmahera antara kawasan yang dirampas, bersama sebidang tanah yang dikendalikan Tonia Mitra Sejahtera di Sulawesi Tenggara. Pegawai berkata kawasan terjejas di Weda Bay kecil berbanding kawasan kontraknya yang kira-kira 45,000 hektar, manakala kawasan yang dirampas itu berfungsi sebagai kuari bahan binaan dan bukannya tapak utama pengeluaran. Oleh itu, pengeluaran lombong tidak mungkin terjejas serta-merta, walaupun semakan permit masih boleh diperluas.

Kes nikel menjadi perhatian

Weda Bay Nickel ialah usaha sama yang diterajui Tsingshan Holding Group, dengan rakan kongsi termasuk Eramet yang berpangkalan di Perancis dan Aneka Tambang dari Indonesia. Kompleks itu menjadi tunjang kepada cita-cita Indonesia dalam pemprosesan nikel. Rampasan tapak kuari menunjukkan bahawa pengendali terbesar sekalipun tertakluk pada peraturan hutan yang sama seperti pemain lebih kecil.

Eramet Indonesia berkata pihaknya sedang menilai keadaan dan menegaskan bahawa kawasan terjejas itu bukan bahagian penting dalam pengeluaran. Syarikat itu menegaskan komitmennya untuk mematuhi peraturan dan berusaha meyakinkan pihak berkepentingan bahawa kesannya terhadap operasi dalam jangka pendek adalah terhad.

Kami tidak menjangkakan kesan besar terhadap operasi.

Dalam kes berasingan, pihak berkuasa merampas kawasan yang dikendalikan Tonia Mitra Sejahtera kerana didakwa beroperasi di dalam kawasan hutan tanpa permit yang diperlukan. Pegawai berkata semakan masih diteruskan dan boleh membawa kepada tindakan tambahan jika audit menemui lebih banyak pelanggaran.

Ladang kelapa sawit diserahkan kepada pengurus negara baharu

Kebanyakan ladang yang dirampas akan diserahkan kepada Agrinas Palma Nusantara, pengurus negara baharu yang ditubuhkan untuk menstabilkan operasi, mengesahkan sempadan dan memastikan ladang mematuhi undang-undang. Syarikat itu dijangka meneruskan pengeluaran sambil mengaudit dokumen, menyelesaikan status tanah dan menyalurkan keuntungan kepada negara. Dengan langkah terbaharu ini, Agrinas kini menguruskan 1.51 juta hektar, peningkatan pesat yang mencerminkan skala kempen penguatkuasaan tersebut.

Mengapa ladang dan lombong memerlukan permit hutan

Sebahagian besar tanah Indonesia termasuk dalam kawasan hutan yang dikenali di negara itu sebagai kawasan hutan. Sebarang penggunaan tanah itu bagi tujuan bukan perhutanan memerlukan kebenaran rasmi. Bagi lombong, instrumen utama ialah permit pinjam pakai kawasan hutan, yang menetapkan sempadan, had masa, bayaran dan kewajipan pemulihan bagi aktiviti di dalam kawasan hutan. Syarikat perladangan lazimnya perlu mendapatkan pelepasan tanah hutan daripada kerajaan untuk tujuan penukaran guna tanah sebelum boleh memperoleh permit guna tanah dan perniagaan yang membolehkan penanaman serta penuaian.

Pertindihan peta dan tadbir urus yang tidak sekata telah lama merumitkan sistem ini. Sesetengah pengendali telah melangkaui sempadan berlesen, membuka kuari di dalam kawasan hutan atau bergantung pada dokumentasi separa yang tidak merangkumi kelulusan khusus berkaitan hutan. Tindakan keras semasa menyasarkan kelemahan ini dengan menggunakan pemetaan satelit, pemeriksaan di lokasi dan semakan dokumen untuk mengesahkan sama ada kegiatan mematuhi undang-undang.

Apabila sesebuah syarikat tidak mempunyai permit hutan yang sah, aktivitinya dianggap haram. Negara boleh mengambil alih tapak itu, mengarahkan operasi dikendalikan oleh pengurus awam dan mengira jumlah wang yang perlu dibayar. Kebiasaannya, jumlah itu merangkumi cukai dan royalti tertunggak, pampasan bagi penggunaan tanah hutan serta dana untuk pemulihan alam sekitar selepas kegiatan perlombongan atau perladangan berakhir.

Operasi pasukan petugas dan peranan tentera

Penguatkuasaan Indonesia diketuai pasukan petugas bersama yang menghimpunkan pendakwa raya, polis, tentera dan pegawai kerajaan. Pasukan berkenaan mengawal tapak, mengambil alih pentadbiran dan kemudian menghendaki syarikat memulangkan sebahagian keuntungan, berbanding terus memfailkan pertuduhan jenayah dalam setiap kes. Lombong yang diambil alih pasukan petugas boleh diletakkan di bawah pengurusan sementara Kementerian Badan Usaha Milik Negara, manakala ladang diserahkan kepada Agrinas untuk diuruskan.

Febrie Adriansyah, timbalan pendakwa raya agung bagi jenayah khas dan tokoh kanan dalam pasukan petugas, menjelaskan pendekatan penguatkuasaan di tanah hutan.

Tindakan penguatkuasaan di kawasan hutan yang ditukar menjadi ladang atau dieksploitasi oleh pelombong ini tidak semestinya bermakna pendakwaan jenayah akan dimulakan serta-merta.

Beliau berkata keutamaan negara ialah mendapatkan semula kawalan, memulihkan ketertiban dan mendapatkan kembali keuntungan yang sepatutnya dibayar kepada khazanah awam. Pihak berkuasa masih boleh membuka siasatan jenayah dalam kes yang melibatkan penipuan, rasuah atau kemudaratan alam sekitar yang serius.

Presiden Prabowo menjadikan tindakan keras itu keutamaan politik. Dalam kenyataan baru-baru ini, beliau menggambarkan skala kegiatan haram dan berikrar untuk bertindak tegas, termasuk dengan bantuan pasukan keselamatan apabila berlaku tentangan di tapak pengambilalihan.

Tiada sebab kerajaan tidak mengambil tindakan demi kepentingan rakyat.

Kami tidak akan teragak-agak untuk membongkar kes rasuah besar.

Pasukan petugas melaporkan tentangan di beberapa lokasi, sebab itu anggota tentera sering mengiringi pegawai bagi mengelakkan keganasan dan melindungi pekerja di lapangan. Amalan ini mendapat sokongan daripada pihak yang mahukan penguatkuasaan lebih pantas, namun dikritik oleh pejuang hak asasi yang bimbang peranan tentera dalam urusan awam akan diperluas.

Respons industri dan kesan pasaran

Kumpulan industri menyambut tindakan besar-besaran itu dengan gabungan sikap berhati-hati dan kebimbangan. Eddy Martono, ketua Persatuan Minyak Sawit Indonesia, mempersoalkan sebahagian angka yang disebut kerajaan dan berhujah bahawa beberapa syarikat serta koperasi memiliki pelbagai konsesi guna tanah atau sijil pemilikan. Beliau menggesa rundingan lebih rapat dengan pengeluar bagi mengelakkan seluruh sektor dipukul rata.

Syarikat perlombongan memantau rapat audit permit. Kawasan yang dirampas di Weda Bay Nickel dan tapak lain adalah kecil berbanding keseluruhan kawasan operasi mereka, maka pengeluaran nikel belum menunjukkan kesan yang jelas. Jika juruaudit meluaskan skop dan mengenal pasti jurang permit yang lebih besar, kos dan tempoh projek mungkin berubah.

Pasaran kewangan menimbang peluang berbanding risiko. Ketika presiden berucap, indeks saham utama mencatat paras tertinggi sepanjang masa buat seketika sebelum susut semula, manakala rupiah melemah. Pelabur menimbang kemungkinan peningkatan hasil negara dan persaingan yang lebih adil berbanding keperluan terhadap kepastian undang-undang serta peraturan konsisten yang membolehkan perancangan jangka panjang.

Iklim pelaburan dan perdebatan tadbir urus

Kempen penguatkuasaan ini berlangsung serentak dengan penyusunan semula peranan negara dalam sektor strategik. Jakarta mengambil langkah menyatukan aset dan menyalurkan pelaburan melalui Danantara, sambil meletakkan lebih banyak operasi di bawah pengurus awam. Rombakan kabinet yang menggantikan Menteri Kewangan berpengalaman Sri Mulyani Indrawati menimbulkan persoalan tentang kesinambungan dasar dan perlindungan yang menjadi sandaran pelabur ketika membuat komitmen modal.

Penyokong tindakan keras itu berkata langkah berkenaan akan menghapuskan persaingan haram, memastikan syarikat mematuhi peraturan dan meningkatkan pulangan fiskal tanpa mengekang perniagaan yang sah. Mereka berhujah bahawa permit yang jelas, peta yang lebih baik dan pembayaran royalti tepat pada masanya akan membantu pengendali yang bertanggungjawab serta melindungi masyarakat dan hutan.

Pengkritik menekankan cabaran struktur yang berlarutan. Pertindihan undang-undang, proses permit yang rumit, tadbir urus tempatan yang tidak sekata dan rangkaian rasuah yang berakar umbi telah menghalang penguatkuasaan selama bertahun-tahun. Tanpa kriteria rampasan yang telus, penyelesaian pertikaian tepat pada masanya dan laluan jelas ke arah pengesahan bagi kes yang sesuai, mereka memberi amaran bahawa kempen itu mungkin sukar menghasilkan manfaat alam sekitar dan aliran hasil fiskal yang stabil seperti yang diharapkan kerajaan.

Pegawai berkata strategi lebih luas kerajaan adalah untuk mengembangkan pemprosesan hiliran nikel dan tembaga, meningkatkan nilai tambah dalam negara serta menarik pelaburan yang mengutamakan bekalan yang boleh dijejaki dan sah. Menurut mereka, usaha pembersihan yang berwibawa akan membolehkan perkara itu dicapai.

Kebimbangan alam sekitar dan masyarakat

Pejuang hak asasi dan kumpulan alam sekitar memberi amaran bahawa kehadiran pasukan keselamatan yang besar dalam pengurusan hutan boleh membahayakan masyarakat Orang Asal dan tempatan. Ramai masyarakat tinggal di dalam atau berhampiran kawasan hutan dan belum mendapat pengiktirafan rasmi terhadap hak tanah mereka. Pengiktirafan tuntutan itu memerlukan proses rumit yang boleh mengambil masa bertahun-tahun, menyebabkan penduduk terdedah apabila operasi penguatkuasaan bermula.

Aktivis turut menyatakan bahawa peraturan tidak selalu membezakan antara pencerobohan berskala korporat dengan kegiatan sara diri pekebun kecil. Sesetengah kes korporat berlarutan bertahun-tahun di mahkamah, sedangkan pihak lebih kecil dikenakan tindakan pantas. Pendakwaan berprofil tinggi terhadap taikun minyak sawit Surya Darmadi, yang syarikatnya dituduh melakukan penukaran hutan kepada ladang secara haram pada skala besar, menonjolkan rasa kecewa orang ramai terhadap penguatkuasaan yang tidak saksama.

Kementerian Perhutanan telah meminta tentera membantu melindungi dan memulihkan hutan. Pengkritik bimbang langkah ini boleh menghidupkan semula peranan tentera yang lebih luas dalam kehidupan awam, yang cuba dibataskan Indonesia selepas berakhirnya pemerintahan autoritarian. Mereka khuatir pengusiran dan pertikaian tanah boleh memuncak, khususnya di kawasan yang mempunyai sejarah konflik seperti Papua, melainkan kerajaan mengiringi penguatkuasaan dengan perlindungan yang kukuh.

Organisasi alam sekitar mengetengahkan bukti bahawa masyarakat Orang Asal boleh menjadi penjaga hutan yang berkesan apabila hak mereka diiktiraf. Mereka menggesa kerajaan mengiringi rampasan dan audit dengan pengiktirafan undang-undang terhadap wilayah adat, penyelesaian pertikaian yang adil dan telus serta pemantauan berasaskan komuniti yang melibatkan penduduk tempatan dalam usaha pematuhan.

Implikasi terhadap nikel, minyak sawit dan pembeli global

Nikel ialah bahan utama bagi bateri kenderaan elektrik dan keluli tahan karat, manakala pengeluaran Indonesia kini menentukan rentak bekalan global. Pemeriksaan permit yang lebih kerap dan kawalan lebih ketat di kawasan hutan boleh melambatkan peluasan atau meningkatkan kos projek di Sulawesi dan Halmahera. Syarikat perlu mengekalkan peta sempadan yang tepat, mendapatkan kebenaran hutan yang betul dan memperuntukkan bajet untuk kewajipan pemulihan bagi mengelakkan gangguan.

Perubahan dasar di luar negara menambah satu lagi lapisan cabaran. Tarif terbaharu di Amerika Syarikat telah meningkatkan kos bagi banyak barangan Indonesia, dengan pelepasan terhad untuk sesetengah produk nikel terproses bergantung pada kelayakan. Pengeluar cuba mempelbagaikan pembeli sambil memperkukuh rantaian bekalan domestik yang selari dengan matlamat hiliran Jakarta.

Minyak sawit digunakan secara meluas dalam makanan, kosmetik dan bahan api bio, dan Indonesia ialah pembekal terbesar dunia. Jika ladang haram yang telah lama beroperasi ditutup atau dipindahkan ke kawasan yang sah, bekalan mungkin mengetat dalam jangka pendek. Ramai pengeluar berdepan tuntutan lebih ketat daripada pembeli di Eropah dan Asia yang mahukan bukti bahawa hasil tuaian bukan berasal dari tanah yang baru ditebang hutannya. Tindakan keras itu boleh mempercepat pelaburan dalam kebolehkesanan, audit bebas dan pemantauan satelit bagi memenuhi tuntutan tersebut.

Bagi pembeli dan pedagang global, dokumentasi akan menjadi semakin penting. Bukti asal usul yang jelas, peta terkini, bukti permit hutan dan pelan pemulihan akan mempengaruhi keputusan pembelian. Keupayaan menunjukkan rantaian bekalan yang bersih boleh mengekalkan akses pasaran dan kuasa menetapkan harga apabila pelanggan menuntut jaminan alam sekitar dan undang-undang yang lebih kukuh.

Perkara seterusnya yang perlu diperhatikan

Fasa penguatkuasaan seterusnya menyasarkan lombong yang beroperasi di dalam kawasan hutan tanpa permit, melibatkan kira-kira 4.27 juta hektar, dengan operasi dijangka dipergiat dalam tempoh akan datang. Pegawai berkata perniagaan yang didapati melanggar peraturan akan diwajibkan memulangkan sebahagian keuntungan kepada negara. Lombong yang dirampas akan diuruskan sementara oleh Kementerian Badan Usaha Milik Negara, iaitu model yang sudah digunakan bagi ladang yang diserahkan kepada Agrinas.

Petunjuk utama kemajuan termasuk jumlah permit yang diselaraskan, jumlah hasil yang diperoleh semula dan sama ada pesalah paling serius didakwa. Pemerhati juga akan memantau tahap ketelusan dalam pemilihan dan penyelesaian kes, perlindungan untuk masyarakat yang tidak memiliki hak milik tanah rasmi serta jadual pemulihan alam sekitar di kawasan yang mengalami kerosakan.

Bagi syarikat, keutamaan ialah memperkukuh pematuhan sebelum juruaudit tiba. Ini bermakna menyemak sempadan berdasarkan peta rasmi, mengemas kini kebenaran hutan, menyatukan dokumen tanah dan bersedia membuktikan operasi yang sah kepada pasukan petugas. Bagi negara, ujiannya ialah menguatkuasakan peraturan sambil mengekalkan iklim pelaburan yang berwibawa dan boleh dijangka, yang menyokong pertumbuhan serta pekerjaan.

Kesimpulan

• Indonesia merampas lebih 674,000 hektar ladang kelapa sawit haram dan sebahagian daripada dua lombong nikel dalam kempen penguatkuasaan yang semakin meluas.
• Ladang yang dirampas diuruskan oleh Agrinas Palma Nusantara, sekali gus meningkatkan keluasan aset di bawah pengurusannya kepada 1.51 juta hektar.
• Pegawai berkata kegiatan haram dan yang dikawal selia dengan lemah menyebabkan negara kehilangan hasil kira-kira 300 trilion rupiah setahun.
• Kawasan terhad di Weda Bay Nickel dan Tonia Mitra Sejahtera dirampas kerana beroperasi di kawasan hutan tanpa permit.
• Pihak berkuasa telah mengenal pasti lebih 1,000 lombong haram dan sedang menyemak berjuta-juta hektar ladang sawit bagi mengesan pelanggaran.
• Pasukan petugas mengutamakan kawalan negara dan pemulihan keuntungan, manakala siasatan jenayah dikhususkan untuk kes serius.
• Pelabur menimbang penguatkuasaan lebih tegas berbanding kebimbangan mengenai kepastian undang-undang dan peranan tentera yang semakin luas.
• Kumpulan alam sekitar memberi amaran tentang risiko kepada masyarakat Orang Asal dan tempatan jika perlindungan tidak mencukupi.
• Bekalan nikel dan minyak sawit mungkin mengalami gangguan jangka pendek ketika permit diaudit dan operasi diselaraskan dengan peraturan.
• Kerajaan berhasrat mengiringi penguatkuasaan dengan pertumbuhan industri hiliran serta hasil negara yang lebih tinggi dan stabil.