Indonesia giat menjual durian terus ke China, dengan rantaian sejuk dan sanitasi menjadi tumpuan

Di sebalik usaha Indonesia menjual durian terus ke China

Indonesia sedang berusaha membuka akses langsung bagi duriannya ke China, langkah yang boleh meningkatkan margin keuntungan penanam dan pengeksport daripada kira-kira 10 peratus kepada setinggi 30 peratus. Ganjarannya ialah akses ke pasaran durian terbesar dunia, dengan pengguna China menyumbang sebahagian besar permintaan global. Cabarannya adalah menguasai piawaian keselamatan makanan dan kawalan rantaian sejuk yang ditetapkan pihak berkuasa China, kemudian membina logistik untuk menghantar buah yang tiba dalam keadaan segar, bersih dan mematuhi peraturan.

Selama bertahun-tahun, sebahagian besar buah Indonesia yang dihantar ke China melalui negara jiran yang sudah mempunyai sistem eksport matang. Durian Indonesia sering melalui Thailand atau Malaysia, tempat rumah pembungkusan mengurus kelulusan fitosanitari dan penyejukan berskala besar. Laluan ini banyak mengurangkan margin keuntungan Indonesia. Eksport langsung akan membolehkan lebih banyak nilai kekal di dalam negara serta memberi Indonesia kawalan lebih besar terhadap mutu dan penjenamaan.

Asas peraturan sedang dibentuk. Pentadbiran Am Kastam China (GACC) telah menjalankan audit ke atas ladang dan rumah pembungkusan Indonesia. Indonesia juga telah memperoleh protokol bagi eksport durian sejuk beku, satu langkah awal yang menyediakan kaedah tersusun untuk pegawai dan pengeksport memenuhi keperluan dokumentasi serta kebolehkesanan China sementara usaha diteruskan ke arah penghantaran buah segar secara tetap.

Rantaian sejuk dan sanitasi ialah faktor penentu kejayaan. Durian cepat masak. Perubahan suhu, pengendalian yang buruk atau kelemahan dalam kebersihan boleh merosakkan buah atau menyebabkan penolakan di sempadan. Laluan ke akses langsung bergantung pada pematuhan piawaian yang bermula di kebun dan mengiringi setiap buah sepanjang proses pembungkusan, penyejukan dan pengangkutan, sehingga dimuatkan ke dalam kontena yang dimeterai dengan rekod digital bagi menjejak setiap langkah.

Kepentingan eksport langsung kepada penanam dan pengguna

Jualan langsung pada asasnya bertujuan mendapatkan nilai yang kini hilang kepada orang tengah. Apabila durian Indonesia dieksport semula oleh pihak lain, setiap pihak yang mengendalikan buah itu mengambil bahagiannya. Laluan langsung ke China mengurangkan bilangan langkah, meningkatkan ketelusan harga dan boleh memberikan pulangan lebih baik kepada petani. Ia juga menggalakkan pelaburan dalam kebun, rumah pembungkusan dan logistik berpendingin di Indonesia, bukan di luar negara.

Permintaan pasaran amat kukuh. China mengimport kira-kira 1.56 juta tan metrik durian pada 2024, bernilai sekitar AS$7 bilion hingga AS$8 bilion. Buah itu semakin popular dalam kalangan pengguna muda dan digunakan dalam pelbagai hidangan, daripada pencuci mulut hingga makanan panas. Jika Indonesia dapat memendekkan masa transit dan menstabilkan mutu, bekalan tambahan dari kawasan pengeluaran baharu boleh membantu menurunkan harga runcit sambil memperluas pilihan pembeli.

Timbalan Menteri Pertanian Sudaryono berhujah bahawa eksport langsung penting agar Indonesia dapat mengekalkan lebih banyak nilai daripada hasil tanamannya. Selepas perbincangan baru-baru ini dengan rakan sejawatnya dari China, beliau menjelaskan matlamat itu secara terus terang.

Beliau berkata model eksport semula semasa hanya memberikan Indonesia margin tipis dan bahawa menghapuskan laluan transit akan membawa perubahan besar kepada penanam serta pengusaha rumah pembungkusan.

Setakat ini, durian kita dieksport ke Thailand, yang kemudian mengeksportnya semula ke China. Kita hanya memperoleh kira-kira 10 peratus. Jika kita mengeksportnya terus ke China, kita boleh memperoleh sehingga 30 peratus.

Rantaian sejuk, sanitasi dan kebolehkesanan

Indonesia telah melepasi satu halangan peraturan penting bagi durian sejuk beku. Protokol eksport itu mengiktiraf Agensi Kuarantin Indonesia sebagai pihak berkuasa yang bertanggungjawab terhadap penyeliaan. Rumah pembungkusan mesti mendapat kelayakan sebagai Instalasi Kuarantin Tumbuhan, kebun mesti didaftarkan dan setiap penghantaran mesti disertakan sijil fitosanitari. Kebolehkesanan merupakan perkara utama. Rekod mesti menjejaki buah dari kebun ke barisan pembungkusan dan kemudian ke kontena supaya pemeriksa dapat mengesahkan asal usul, rawatan dan pengendaliannya.

Sahat Manaor Panggabean, yang mengetuai Agensi Kuarantin Indonesia, berkata protokol itu bertujuan menyokong pelaburan dan pendapatan ladang, serta menekankan peranan kebolehkesanan dalam memenuhi peraturan China.

Dengan akses eksport ini, kami berhasrat mewujudkan iklim pelaburan yang kondusif dalam sektor hortikultur dan menjana pendapatan pertukaran asing bagi meningkatkan kesejahteraan petani Indonesia.

Perkara yang diperiksa pegawai China

Audit GACC lazimnya memeriksa kebolehpercayaan pendaftaran dan pemetaan kebun, amalan pertanian baik serta sanitasi sepanjang proses pembungkusan. Pemeriksa meneliti pengurusan perosak, penggunaan dan rekod racun perosak, kualiti air untuk mencuci serta cara pekerja mengendalikan buah. Mereka turut memeriksa rekod suhu, kapasiti penyimpanan sejuk dan prosedur pemeteraian kontena. Jika berpuas hati, pihak berkuasa boleh meluluskan senarai kebun dan kemudahan yang dibenarkan membekalkan pasaran.

Memulakan eksport dengan durian sejuk beku membantu mengurus risiko. Produk sejuk beku boleh menempuh perjalanan lebih jauh dan pelanggaran rantaian sejuk lebih mudah dikesan. Malaysia mengikut laluan serupa beberapa tahun lalu, memperoleh akses bagi produk sejuk beku terlebih dahulu sebelum buah segar. Indonesia sedang mengusahakan peralihan yang sebanding. Sasaran jangka panjangnya ialah durian segar yang mampu dijual pada harga lebih tinggi, tetapi akses bagi produk sejuk beku membina keyakinan dan membolehkan pengeksport membuktikan konsistensi melalui penghantaran sebenar.

Memperbaik logistik: laluan, pelabuhan dan masa

Penghantaran langsung hanya boleh berjaya jika buah bergerak pantas. Tokoh industri di Sulawesi Tengah berkata laluan baharu dari Pelabuhan Pantoloan ke pelabuhan China boleh mengurangkan masa transit daripada kira-kira sebulan kepada sekitar seminggu dan mengurangkan kos pengangkutan laut sehingga separuh. Penjimatan masa itu amat berharga bagi buah yang cepat masak. Perjalanan lebih singkat juga mengurangkan pengendalian dan kerosakan, serta membantu mengekalkan rupa yang diharapkan pembeli China.

Dari kebun ke kontena

Rantaian eksport durian yang berjaya mengikut urutan yang ketat. Buah mesti dituai pada tahap kematangan yang tepat, kemudian segera dibawa ke bilik prapenyejukan. Pekerja mengasingkan dan membersihkan durian dengan cermat, sambil menolak buah yang retak atau lebam. Kotak disusun supaya udara dapat mengalir. Lori berpendingin mesti tersedia untuk memuatkan palet mengikut jadual agar buah tidak terbiar dalam udara panas. Kontena mesti disejukkan terlebih dahulu dan dimeterai. Setiap langkah memerlukan pemantauan suhu dan rekod digital sekiranya pemeriksa meminta bukti.

Sulawesi Tengah semakin muncul sebagai hab perintis. Pegawai melaporkan kawasan penanaman berdaftar seluas lebih 3,000 hektar di lima kabupaten, walaupun setakat ini hanya sebahagian kecil kebun telah didaftarkan sepenuhnya. Terdapat 15 rumah pembungkusan, kira-kira separuh daripadanya sudah berdaftar, manakala tiga kabupaten telah mengumumkan kesediaan untuk percubaan eksport. Di Parigi Moutong, kawasan penanaman utama, pihak berkuasa berkata terdapat lebih 1,100 hektar tanaman dan beberapa rumah pembungkusan yang dianggap memenuhi piawaian antarabangsa.

Persaingan sengit: Thailand, Vietnam dan Malaysia

Indonesia memasuki pasaran yang dikuasai pembekal mapan. Thailand telah menghantar durian ke China selama bertahun-tahun dan membina pengenalan jenama yang kukuh bagi varieti seperti Monthong. Vietnam berkembang pesat dengan memanfaatkan tuaian luar musim dan menggunakan laluan darat lebih pantas ke selatan China. Malaysia mendapat perhatian menerusi Musang King sejuk beku, kemudian memperoleh akses untuk buah utuh. Negara-negara ini sudah mempunyai rangkaian luas pengusaha pembungkusan, hubungan pengangkutan dan hubungan dengan pembeli China.

Isu mutu turut membentuk tingkah laku pembeli. Laporan mengenai penggunaan pewarna tanpa permit atau paras kadmium tinggi dalam sesetengah penghantaran dari rantau ini telah menarik perhatian pengawal selia. Pemantauan yang lebih ketat boleh melambatkan pelepasan kastam dan meningkatkan kos. Indonesia melihat peluang untuk mengetengahkan rantaian yang bersih dan boleh dipercayai, disokong kebolehkesanan yang ketat, sebagai kelebihan jualan. Prestasi konsisten dalam banyak penghantaran akan menjadi bukti yang meyakinkan pembeli untuk membuat pesanan jangka panjang.

Indonesia boleh membezakan dirinya dari segi masa bekalan. Mikroiklim yang pelbagai di kepulauan itu membolehkan tuaian dijadualkan secara berperingkat di pelbagai wilayah, sekali gus menawarkan bekalan hampir sepanjang tahun. Pelabur dari China telah menunjukkan minat terhadap hab pengeluaran, manakala pokok durian yang sudah matang boleh berbuah selama beberapa dekad. Ciri-ciri ini menarik minat pembeli yang merancang kontrak bekalan tetap. Persoalannya ialah sama ada penanam mampu memenuhi piawaian seragam pada skala besar sementara permintaan domestik kekal kukuh.

Mampukah bekalan menyamai cita-cita

Indonesia menghasilkan hampir 2 juta tan durian dalam tahun biasa, tetapi hampir semuanya dimakan di dalam negara. Data rasmi menunjukkan hanya sebahagian kecil dieksport. Pada 2024, jumlah eksport durian kira-kira 600 tan, bernilai sekitar AS$1.8 juta, kebanyakannya ke Thailand dan Hong Kong. Penghantaran langsung ke China setakat ini boleh dikatakan tiada. Pegawai mengakui bahawa membina bekalan eksport akan mengambil masa dan jumlah awalnya kecil.

Penanaman durian memerlukan usaha jangka panjang. Pokok lazimnya memerlukan sekurang-kurangnya lima tahun untuk mengeluarkan hasil pada tahap komersial. Setelah matang, kebun boleh menghasilkan buah untuk banyak musim, tetapi peningkatan skala secara bertanggungjawab memerlukan masa, latihan dan modal. Pendekatan berperingkat, bermula dengan penghantaran sejuk beku di bawah protokol baharu, kemudian diperluas kepada buah segar dari kebun dan rumah pembungkusan yang diluluskan, menyediakan laluan praktikal untuk meningkatkan jumlah tanpa menjejaskan mutu.

Hab pertumbuhan: Sulawesi Tengah dan kawasan lain

Kerajaan dan industri memberikan tumpuan kepada Sulawesi Tengah atas sebab tertentu. Wilayah ini mempunyai kawasan luas yang ditanami durian, rangkaian pengusaha pembungkusan yang aktif dan pelabuhan yang boleh menyokong laluan langsung ke China. Pemimpin tempatan secara terbuka menyokong pembangunan itu dengan menggalakkan penanam mendaftarkan kebun dan menaik taraf kemudahan. Data wilayah menunjukkan lebih 110,000 pokok sedang berbuah di Parigi Moutong sahaja, selain kelompok rumah pembungkusan yang kini berusaha menyelaraskan operasi dengan piawaian eksport.

Di wilayah lain di Indonesia, Kementerian Pertanian telah mengenal pasti berpuluh-puluh daerah untuk pembangunan durian. Matlamatnya adalah menyeragamkan amalan kebun, memperluas kemudahan penyimpanan sejuk dan mewujudkan saluran pembekal yang diluluskan bagi membekalkan program eksport sepanjang tahun. Audit GACC yang berjaya amat penting. Setiap kebun dan rumah pembungkusan yang diluluskan menambah jumlah bekalan serta mengurangkan kebergantungan pada beberapa lokasi, sekali gus menjadikan bekalan lebih berdaya tahan.

Risiko dan ujian kelestarian

Peluang eksport baharu membawa tekanan untuk berkembang dengan pantas, sekali gus menimbulkan risiko. Kumpulan alam sekitar memberi amaran bahawa pembangunan ladang secara tergesa-gesa di beberapa kawasan Asia Tenggara telah menggantikan hutan dengan kebun monokultur, mengurangkan biodiversiti dan menjejaskan sistem air. Usaha Indonesia mengeksport durian perlu mengelakkan jalan pintas yang memudaratkan ekosistem atau masyarakat tempatan. Perancangan guna tanah yang teliti, perlindungan hutan primer dan sokongan kepada pekebun kecil boleh memastikan pertumbuhan kekal mampan.

Terdapat juga risiko terlalu bergantung pada seorang pembeli. China ialah pasaran terbesar, tetapi juga pengawal selia dengan piawaian ketat. Jika sesuatu penghantaran gagal dalam pemeriksaan, jumlah yang besar boleh tertangguh atau ditolak. Mempelbagaikan pasaran dari semasa ke semasa dan mengekalkan pematuhan ketat boleh mengurangkan kesan gangguan tertentu. Permintaan domestik yang kukuh membantu, namun buah gred eksport tetap perlu memenuhi piawaian lebih tinggi yang ditetapkan pembeli antarabangsa.

Beban pematuhan memang besar. Pengeksport perlu melabur dalam latihan, pemantauan dan dokumentasi. Petani memerlukan akses kepada kredit untuk menaik taraf kebun dan sistem pengairan, serta mengamalkan pengendalian lepas tuai yang lebih baik. Kerajaan boleh memendekkan tempoh pembelajaran dengan menerbitkan keperluan yang jelas, memperluas kapasiti makmal untuk menguji sisa bahan dan memberikan subsidi bagi bilik sejuk di daerah pengeluaran. Langkah-langkah ini memerlukan perbelanjaan awal, tetapi berbaloi jika dapat menjamin akses stabil ke pasaran bernilai tinggi.

Perkara Penting

• Indonesia berusaha mengeksport durian terus ke China bagi meningkatkan margin keuntungan daripada kira-kira 10 peratus kepada setinggi 30 peratus.
• Kejayaan bergantung pada kawalan rantaian sejuk yang ketat, sanitasi dan kebolehkesanan dari kebun hingga ke kontena.
• Pihak berkuasa kastam China mengaudit kebun dan rumah pembungkusan Indonesia serta meluluskan protokol eksport durian sejuk beku.
• Penghantaran durian segar ialah matlamat komersial utama, tetapi eksport sejuk beku menjadi langkah pertama untuk membina pematuhan dan keyakinan.
• Indonesia menghasilkan hampir 2 juta tan durian setahun, namun eksport masih kecil dan permintaan domestik kukuh.
• Laluan laut langsung yang dicadangkan dari Sulawesi Tengah ke China boleh memendekkan masa transit kepada kira-kira seminggu dan mengurangkan kos sehingga separuh.
• Sulawesi Tengah mempunyai ribuan hektar tanaman durian, dengan beberapa rumah pembungkusan berdaftar dan lebih banyak kemudahan sedang berusaha mendapatkan kelulusan.
• Thailand, Vietnam dan Malaysia menguasai pasaran China, maka Indonesia akan bersaing dari segi kebolehpercayaan, masa penghantaran dan mutu yang konsisten.
• Piawaian yang ketat terpakai. Kegagalan berkaitan sisa bahan, perosak atau kawalan suhu boleh menyebabkan penghantaran ditolak di sempadan.
• Perkembangan pesat membawa risiko terhadap alam sekitar dan masyarakat. Penggunaan tanah secara bertanggungjawab dan sokongan kepada pekebun kecil penting bagi pertumbuhan mampan.