Penjual Barangan Terpakai Membantah Ketika Indonesia Memperhebat Larangan Import Pakaian Terpakai

Pertembungan yang Semakin Memuncak Berhubung Fesyen Barangan Terpakai di Jakarta

Tindakan tegas Indonesia yang semakin diperhebat terhadap pakaian terpakai import mendapat tentangan daripada penjual barangan terpakai dan pembeli di Jakarta, ketika inflasi dan perubahan cita rasa fesyen terus menyokong permintaan yang tinggi. Pasar seperti Senen di Jakarta Pusat menarik ramai pengunjung yang mencari gaya unik pada harga rendah, meskipun pihak berkuasa memberi amaran bahawa pakaian terpakai import adalah haram dan menjejaskan pengeluar domestik. Perdagangan ini menjadi tumpuan perdebatan tentang kemampuan membeli, kesihatan awam dan masa depan industri tekstil Indonesia.

Kerajaan sejak sekian lama melarang import pakaian dan kasut terpakai, namun penguatkuasaannya tidak konsisten. Dalam tempoh dua tahun lalu, pegawai telah mempergiat serbuan, memperketat pemeriksaan di pelabuhan dan memusnahkan guni pakaian terpakai yang dirampas. Kempen itu mencetuskan bantahan daripada mereka yang bergantung pada kedai barangan terpakai sebagai sumber pendapatan atau untuk mendapatkan pakaian pada harga berpatutan. Ramai pembeli berkata jenama tempatan boleh jadi lebih mahal dan sering tidak menawarkan reka bentuk khusus yang mereka inginkan, yang kebanyakannya mendapat inspirasi daripada fesyen jalanan Jepun dan Korea.

Menurut pegawai, pakaian terpakai import membahayakan pengguna, boleh memasuki negara tanpa kawalan sanitasi dan menjejaskan perusahaan mikro, kecil dan sederhana. Kumpulan industri berkata kilang terus terjejas oleh import murah yang sering dibawa masuk tanpa membayar cukai, sekali gus mengurangkan jualan ketika musim puncak. Persoalan bagi pembuat dasar ialah sama ada penguatkuasaan lebih tegas sahaja mampu membendung perdagangan yang dianggap penting oleh pengguna dan peniaga dalam keadaan ekonomi yang mencabar.

Skop Larangan dan Sebab Ia Dikuatkuasakan

Kerangka undang-undang Indonesia jelas. Undang-Undang No. 7 Tahun 2014 tentang Perdagangan menjadi asas kepada sekatan terhadap import yang dilarang. Kementerian Perdagangan memperkukuh larangan itu melalui beberapa peraturan, termasuk larangan import pakaian dan kasut terpakai pada 2015 serta Peraturan Menteri Perdagangan No. 40 Tahun 2022, yang meminda Peraturan No. 18 Tahun 2021 bagi menghalang pakaian terpakai daripada memasuki negara itu. Matlamat yang dinyatakan ialah melindungi kesihatan dan keselamatan awam, menyokong perniagaan domestik serta mencegah persaingan tidak adil daripada barangan yang tidak dikenakan cukai dan tidak dikawal selia.

Larangan itu menyasarkan import, bukan penjualan semula pakaian terpakai dalam negara. Orang ramai masih boleh membeli dan menjual pakaian terpakai yang diperoleh dari dalam negara. Menurut pegawai, masalahnya ialah sebahagian besar pakaian terpakai di pasar tiba dalam bentuk guni mampat, yang sering dipanggil balpres, dari luar negara. Negara sumber yang lazim termasuk Singapura, Malaysia, Vietnam, Thailand, Korea Selatan, Jepun dan China. Kiriman ini sering tiba di Indonesia melalui laluan yang rumit dan pengisytiharan yang tidak tepat, sekali gus menyukarkan pemantauan. Pihak berkuasa juga merujuk laporan bahawa sebahagian besar pasaran pakaian telah dibolosi pakaian terpakai seludup, yang mengakibatkan kehilangan hasil cukai negara dan melemahkan permintaan terhadap barangan tempatan.

Kesihatan ialah satu lagi asas larangan itu. Pakaian terpakai import mungkin mengandungi sisa bahan yang tidak diketahui dan mungkin tidak dibersihkan atau dinyahjangkit dengan secukupnya sebelum memasuki rantaian bekalan tempatan. Kerajaan berkata kawalan ketat diperlukan bagi menghalang risiko sedemikian daripada menjejaskan pengguna. Penyokong tindakan keras itu juga berpendapat bahawa menghentikan kemasukan pakaian berkenaan akan membantu peruncit beralih kepada pakaian buatan tempatan dan memberi pengilang peluang yang adil untuk bersaing dari segi harga dan reka bentuk.

Penguatkuasaan Diperhebat

Penguatkuasaan semakin dipertingkat. Pihak berkuasa melaporkan rampasan besar pakaian terpakai import pada 2023 dan 2025, termasuk 19,391 guni bernilai lebih 112.3 bilion rupiah (kira-kira 7 juta dolar AS) yang dirampas dari gudang di seluruh Jawa Barat. Kementerian Perdagangan menyelaraskan usaha dengan agensi risikan dan penguatkuasaan undang-undang untuk menjejaki barangan itu dari pintu masuk hingga ke hab penyimpanan. Pegawai kastam telah meningkatkan pemeriksaan dan pemintasan di pelabuhan utama serta sepanjang laluan penyeludupan yang lazim digunakan.

Menteri Perdagangan Zulkifli Hasan menyifatkan usaha itu sebagai strategi huluan yang bertujuan menyekat bekalan sebelum sampai ke pasar dan penjual dalam talian. Beliau menjelaskan bahawa kerajaan mahu menghentikan aliran barangan di pelabuhan dan hab logistik, sekali gus mengurangkan keperluan untuk melakukan serbuan di pasar tradisional.

Ketika menjelaskan pendirian menteri itu, pegawai berkata matlamatnya adalah melindungi pengeluar dengan mengganggu rantaian bekalan import haram. Menurut beliau:

Jika bekalan di hulu dihentikan, peruncit juga akan berhenti.

Menteri Kewangan Purbaya Yudhi Sadewa mendesak pemantauan yang lebih ketat dan hukuman yang lebih berat. Beliau berkata kerajaan merancang untuk menyenaraihitamkan pengimport yang terlibat dalam perdagangan pakaian terpakai haram, memperluas penggunaan denda selain pemusnahan barangan dan mengenakan hukuman penjara bagi pelanggaran serius. Beliau juga berkata pihak berkuasa akan menumpukan penguatkuasaan di pelabuhan dan bukannya melakukan serbuan terus terhadap peniaga kecil. Kenyataan beliau mencerminkan pandangan kerajaan bahawa perubahan insentif di punca bekalan boleh mendorong pembeli dan penjual memilih barangan yang sah dan dihasilkan dalam negara.

Ketika menyatakan pendiriannya kepada umum, Purbaya menjelaskan sebab kerajaan tidak akan menghalalkan rantaian bekalan haram itu. Katanya, negara tidak boleh membenarkan amalan yang menjejaskan perniagaan domestik. Menurut beliau:

Mengapa sesuatu yang haram perlu dihalalkan jika ia menjejaskan industri tempatan.

Mengapa Budaya Membeli Barangan Terpakai Terus Berkembang

Walaupun pengimport berdepan risiko undang-undang, tarikan membeli-belah barangan terpakai jelas kelihatan. Ramai rakyat Indonesia berdepan belanjawan yang semakin ketat, dan kedai barangan terpakai menawarkan barangan harian pada harga jauh lebih rendah berbanding barangan runcit baharu. Pasar seperti Senen di Jakarta Pusat terkenal dengan kepelbagaian pilihannya. Pembeli menyelongkar deretan pakaian untuk mencari barangan unik, termasuk gaya Jepun dan Korea yang sukar ditemukan di kedai tempatan. Ada pembeli mengubah suai atau membaiki barangan yang ditemukan, sekali gus memanjangkan jangka hayat pakaian dan menampilkan gaya tersendiri tanpa berbelanja besar.

Platform digital turut memperluas jangkauan budaya membeli barangan terpakai. Instagram, TikTok dan aplikasi pasar dalam talian menjadi tempat penjual mengadakan “jualan koleksi baharu” dan siaran langsung setiap hari, sambil memperagakan barangan dan menjawab pertanyaan. Pakaian bergerak pantas antara bandar, dengan perkhidmatan kurier menghubungkan pembeli di luar bandar kepada inventori di kawasan bandar. Bagi pelajar dan keluarga berpendapatan rendah, ketersediaan barangan berkualiti pada harga jauh lebih rendah daripada harga baharu menjadikan pembelian pakaian terpakai pilihan yang praktikal.

Hujah alam sekitar menambah satu lagi dimensi. Penyokong berkata penggunaan semula pakaian mengurangkan tekstil yang berakhir di tapak pelupusan sampah dan mengurangkan permintaan terhadap pengeluaran baharu, yang menggunakan air dan tenaga. Satu kontroversi berasingan menjadi perhatian pada 2023 apabila program kitar semula kasut di Singapura didapati mengalami kebocoran dalam rantaian bekalan, sehingga kasut yang sepatutnya dikitar semula muncul di pasar pakaian terpakai Indonesia. Syarikat yang terlibat memohon maaf dan insiden itu menunjukkan betapa rumitnya sistem penggunaan semula tanpa pemantauan ketat.

Untung Rugi dalam Ekonomi Tekstil

Pengilang tempatan berkata pakaian terpakai import yang murah menghakis permintaan terhadap produk baharu dan mengurangkan pesanan bahan mentah serta aksesori. Masalah ini paling ketara sebelum cuti perayaan utama, apabila keluarga lazimnya membeli pakaian baharu. Pengeluar melaporkan jualan pada tempoh ini merosot apabila semakin ramai pengguna beralih kepada barangan terpakai. Penyokong industri berpendapat penyeludupan menyukarkan kilang beroperasi pada kapasiti penuh.

Sejarah mutakhir sektor tekstil penuh pergolakan. Berpuluh-puluh kilang telah ditutup sejak pandemik. Tokoh industri menyatakan sekurang-kurangnya 60 kilang ditutup antara 2022 hingga 2024, dengan anggaran suku juta pekerjaan terhapus dalam tempoh itu. Sritex Group, sebuah pengilang utama, diisytiharkan muflis dan memberhentikan ribuan pekerja. Kumpulan perniagaan menyokong tindakan keras terhadap import haram, dengan alasan langkah itu memberi peluang kepada jenama dan pembekal domestik untuk kembali menguasai pasaran. Mereka turut mengakui bahawa peruncit kecil barangan terpakai memerlukan bantuan untuk beralih kepada barangan sah yang diperoleh dari dalam negara.

Pegawai telah membincangkan langkah untuk menyokong peralihan itu. Kawalan import yang lebih ketat terhadap tekstil siap disertai cadangan insentif untuk menaik taraf pengeluaran tempatan, menambah kepelbagaian reka bentuk dan mengurangkan kos. Penyokong dasar seimbang berkata matlamatnya haruslah menjadikan pilihan tempatan yang sah menarik dari segi gaya dan harga, agar pembeli kurang terdorong mendapatkan pakaian terpakai import melalui saluran tidak rasmi.

Rantaian Penyeludupan

Rampasan besar pada 2025 menunjukkan betapa tersusunnya rantaian bekalan haram itu. Pihak berkuasa menjejaki barangan yang dihantar dari Korea Selatan, Jepun dan China melalui gudang penyimpanan di Jawa Barat, sekali gus menunjukkan rangkaian pengedaran yang merangkumi pelabuhan, laluan lori dan pasar tradisional. Persatuan tekstil menggesa penyiasat supaya tidak hanya menyerbu gudang, sebaliknya mengenal pasti dalang yang menyelaras penghantaran, mengurus pembayaran dan mengendalikan pengedaran borong.

Data perdagangan menggambarkan cabarannya. Transaksi pakaian terpakai di bawah Kod HS 630900 masih muncul dalam pangkalan data antarabangsa walaupun Indonesia melarangnya. Laporan bagi 2024 dan separuh pertama 2025 menunjukkan penghantaran masih direkodkan, menandakan kemungkinan pengisytiharan palsu atau taktik pemindahan penghantaran yang menyembunyikan destinasi akhir. Larangan yang lebih lama, iaitu pada 2015, tidak menetapkan hukuman yang jelas, sekali gus mengehadkan kesan pencegahannya. Peraturan lebih baharu dan rancangan menyenaraihitamkan pihak terlibat bertujuan memperkukuh tindakan dengan menggabungkan pemusnahan barangan, denda dan, bagi kes serius, hukuman penjara.

Dari segi operasi, penguatkuasaan tertumpu pada pintu masuk utama seperti Pelabuhan Tanjung Priok, serta laluan di sepanjang Selat Melaka dan di Kalimantan. Pihak kastam dan Tentera Laut bekerjasama dalam operasi rampasan di laut dan pelabuhan. Pegawai berkata banyak bungkusan berasal dari Malaysia dan disalurkan melalui pelabuhan kecil serta hab pergudangan sebelum tiba di pasar runcit. Dengan mengalihkan pemantauan ke hulu, iaitu di sempadan, pihak berkuasa berharap dapat mengurangkan penyeludupan dan keperluan untuk melakukan serbuan yang mengganggu urusan pasar bandar.

Kos, Budaya dan Pilihan Pengguna

Bagi banyak keluarga, membeli-belah barangan terpakai ialah cara mengurus perbelanjaan. Kos pakaian seragam, pakaian kanak-kanak, pakaian kerja dan pakaian bermusim semuanya bertambah. Peruncit di pasar seperti Senen membina sumber pendapatan dengan mengasingkan, membersihkan dan membaiki pakaian, kemudian menjualnya pada harga yang sesuai dengan belanjawan tempatan. Pembeli sering menggambarkan aktiviti itu sebagai satu pencarian. Pilihannya pelbagai, daripada denim retro hingga gaya fesyen jalanan khusus, selain membuka peluang kepada perniagaan kecil dalam bidang jahitan dan membaiki pakaian.

Budaya itu sukar diselaraskan dengan larangan import. Apabila bekalan import terhenti, pemilik gerai sukar mendapatkan stok yang menepati cita rasa pelanggan. Ada yang beralih kepada pakaian terpakai tempatan melalui program konsainan atau pembelian semula, namun ramai berkata kuantiti dan kepelbagaiannya tidak setanding. Ada juga yang cuba beralih kepada jenama tempatan, tetapi mendapati sukar memenuhi permintaan terhadap potongan, fabrik dan corak tertentu tanpa menaikkan harga.

Keselamatan pengguna kekal sebagai isu utama. Pegawai mengingatkan bahawa pakaian terpakai import mungkin tidak memenuhi piawaian kebersihan. Kebimbangan kesihatan awam ialah salah satu sebab undang-undang menetapkan sempadan yang jelas. Protokol pembersihan yang jelas dan sumber bekalan yang boleh dijejaki lebih mudah dikuatkuasakan dalam negara, apabila pihak berkuasa boleh memeriksa dan melesenkan perniagaan serta penjual boleh menunjukkan cara barangan diproses.

Bentuk Dasar yang Seimbang

Pakar dan kumpulan industri sering menyarankan pendekatan dua hala. Pertama, membanteras penyeludupan dengan memperketat kawalan di pelabuhan, menyenaraihitamkan pesalah berulang dan menyiasat rangkaian kewangan di sebalik penghantaran. Kedua, menyokong penjualan semula domestik yang sah dan pengilangan tempatan. Langkah itu boleh merangkumi piawaian sanitasi bagi pakaian terpakai yang dikumpulkan di Indonesia, latihan untuk membantu peniaga kecil beralih kepada kerjasama dengan jenama tempatan serta pembiayaan mikro bagi mengembangkan perkhidmatan membaiki dan menaik taraf pakaian.

Pengeluar tempatan juga perlu menandingi gaya dan kepelbagaian yang menarik pembeli kepada barangan terpakai import. Ini bermakna pengeluaran yang lebih fleksibel, kitaran reka bentuk yang lebih pantas dan paras harga yang mengambil kira belanjawan isi rumah yang ketat. Sokongan dasar seperti insentif cukai untuk mesin moden boleh membantu kilang menghasilkan kelompok kecil yang meniru pilihan unik di gerai barangan terpakai. Pasar dalam talian boleh membantu dengan menyaring senarai barangan bagi mengesan import haram dan mengetengahkan penjual semula tempatan yang disahkan serta memperoleh bekalan dari dalam negara.

Pendidikan pengguna melengkapkan pendekatan ini. Label yang jelas tentang asal pakaian dan proses pembersihannya, cara mudah melaporkan senarai jualan yang mencurigakan serta kempen awam tentang risiko kesihatan dan ekonomi yang berkaitan dengan import haram boleh mengubah tingkah laku dari semasa ke semasa. Jika bekalan tempatan menjadi lebih pelbagai dan mampu milik, ramai pembeli akan memilihnya dengan rela, khususnya jika ia mengekalkan kreativiti dan keunikan yang menjadikan pembelian barangan terpakai popular.

Konteks Serantau dan Global

Indonesia bukan satu-satunya negara yang berdepan isu ini. Filipina melarang import komersial pakaian terpakai sejak 1960-an, namun perdagangan itu berterusan dengan nama ukay ukay. Kerajaan di seluruh Asia Tenggara berdepan ketegangan yang sama antara kemampuan membeli dan perlindungan industri tempatan. Di peringkat antarabangsa, fesyen terpakai berkembang pesat, didorong oleh media sosial dan platform jualan semula. Pada masa yang sama, para pegiat kempen memberi amaran tentang sisa tekstil yang dihantar ke negara membangun dan tekanan yang ditimbulkannya terhadap sistem pengurusan sisa.

Hasil dasar bergantung pada keupayaan negara membendung penyeludupan sambil membangunkan pilihan sah yang menarik. Usaha semasa Indonesia bertujuan mencapai kedua-duanya. Penguatkuasaan sempadan yang berterusan, sokongan bersasar kepada peruncit kecil dan jenama tempatan yang lebih kukuh berpotensi membentuk semula pasaran. Cabarannya ialah melindungi pekerjaan dan kesihatan tanpa menutup sumber pakaian mampu milik yang penting bagi jutaan orang.

Perkara Utama

• Indonesia melarang import pakaian terpakai di bawah Undang-Undang Perdagangan 2014 dan peraturan Menteri Perdagangan, namun membenarkan penjualan semula dalam negara.
• Pihak berkuasa memperhebat penguatkuasaan sejak 2023, termasuk merampas 19,391 guni bernilai lebih 112.3 bilion rupiah di Jawa Barat.
• Menteri Perdagangan Zulkifli Hasan berkata strategi kerajaan adalah menyekat bekalan di sempadan, bukan menyerbu setiap gerai pasar.
• Menteri Kewangan Purbaya Yudhi Sadewa merancang senarai hitam, denda dan kemungkinan hukuman penjara bagi pengimport haram, dengan tumpuan pada kawalan pelabuhan.
• Pasar barangan terpakai seperti Senen di Jakarta kekal popular kerana harga rendah, gaya unik dan belanjawan isi rumah yang ketat.
• Kumpulan industri menyokong tindakan keras itu dengan mengetengahkan penutupan kilang dan kehilangan pekerjaan, serta menggesa bantuan kepada peniaga kecil untuk beralih kepada barangan tempatan yang sah.
• Persatuan tekstil mendakwa wujud rangkaian penyeludupan tersusun dan menggesa siasatan terhadap penganjur, bukan sekadar rampasan gudang.
• Platform digital mendorong pertumbuhan pembelian barangan terpakai, sekali gus merumitkan penguatkuasaan larangan import merentas saluran dalam talian.
• Hujah alam sekitar yang menyokong penggunaan semula perlu diseimbangkan dengan kesihatan awam dan kerosakan ekonomi akibat import haram.
• Dasar seimbang boleh menggabungkan penguatkuasaan sempadan yang lebih tegas dengan insentif untuk pengilangan tempatan dan penjualan semula domestik yang sah.