Singapura mendesak pakatan ekonomi digital ASEAN-EU ketika ketegangan perdagangan meningkat

Mengapa Singapura mendesak pakatan ekonomi digital ASEAN-EU

Singapura menggesa Asia Tenggara dan Eropah beralih daripada projek perintis yang berselerak kepada pakatan ekonomi digital yang tersusun. Matlamatnya adalah untuk memastikan perdagangan kekal terbuka, boleh diramal dan berteraskan sistem berasaskan peraturan, ketika perlindungan perdagangan, kawalan eksport dan piawaian teknologi yang berbeza-beza menambah geseran kepada perniagaan rentas sempadan. Itulah mesej Timbalan Perdana Menteri merangkap Menteri Perdagangan Gan Kim Yong, yang menggunakan Festival FinTech Singapura untuk menggesa momentum baharu bagi kerjasama digital ASEAN-Kesatuan Eropah.

Gan membingkaikan cadangan itu sebagai langkah yang praktikal dan berperingkat. Beliau menjelaskan bahawa ASEAN dan EU akan kekal sebagai projek serantau yang berasingan, namun masih boleh membangunkan set peraturan bersama bagi ekonomi digital. Katanya, kedua-dua pihak harus bermula dengan perkara asas, kemudian meluaskan skop apabila kepercayaan dan pengalaman meningkat.

Ketika mengemukakan gesaannya supaya perbincangan bersama mengenai satu perjanjian dimulakan, Gan berhujah bahawa laluan rasmi boleh membuka ruang kepada perubahan besar dalam perdagangan. Katanya, perkara ini penting bagi rantau yang kini menjadikan perdagangan dalam talian sebagai pemacu utama pertumbuhan. Nilai kasar barangan ekonomi digital Asia Tenggara melebihi 300 bilion dolar pada 2025, dan sektor itu terus berkembang dalam pembayaran, e-dagang, kandungan, logistik dan fintech. Beliau turut menyentuh keperluan memodenkan Pertubuhan Perdagangan Dunia (WTO) dan terus membina jambatan dengan rakan kongsi lain, termasuk Majlis Kerjasama Teluk (GCC) dan Perjanjian Komprehensif dan Progresif bagi Perkongsian Trans-Pasifik (CPTPP). CPTPP ialah perjanjian perdagangan bebas antara 11 negara yang dibentuk selepas Amerika Syarikat menarik diri daripada Perkongsian Trans-Pasifik.

Ketika berucap kepada hadirin, Timbalan Perdana Menteri itu menekankan manfaat memulakan rundingan antara kedua-dua rantau.

Jika EU dan ASEAN dapat bersama-sama membincangkan perjanjian ekonomi digital, ia akan menjadi satu kejayaan besar.

Skop yang boleh diliputi pakatan ekonomi digital

Perjanjian ekonomi digital menetapkan peraturan bersama tentang pergerakan data, perkhidmatan dan produk digital merentasi sempadan. Perjanjian ini menyediakan rangka kerja yang boleh diramal untuk perniagaan dalam hal seperti kontrak dan tandatangan elektronik, invois digital, pengesahan identiti, pemindahan data, perkhidmatan awan, keselamatan siber, perlindungan pengguna dalam talian dan peraturan persaingan bagi platform. Matlamatnya adalah untuk mengurangkan kos pematuhan, mempercepat urus niaga dan meningkatkan kepercayaan dalam perdagangan digital rentas sempadan.

Aliran data, privasi dan kepercayaan

Isu paling sukar sering melibatkan pergerakan dan perlindungan data peribadi serta perniagaan. Rejim privasi EU berpusat pada Peraturan Perlindungan Data Umum (GDPR), manakala ekonomi ASEAN mengamalkan pelbagai undang-undang nasional dengan tahap ketegasan yang berbeza. Pakatan ASEAN-EU perlu menetapkan peraturan pemindahan data yang dipercayai, dengan asas undang-undang yang praktikal untuk pemprosesan dan pemindahan, akauntabiliti yang jelas bagi pengendali data serta saluran mendapatkan penyelesaian apabila berlaku masalah.

Perbezaan boleh dirapatkan tanpa menurunkan piawaian. Kerajaan boleh mengiktiraf perlindungan yang disediakan oleh satu sama lain, menetapkan mekanisme pemindahan yang mematuhi undang-undang kedua-dua pihak dan merangka aturan khusus mengikut sektor bagi data kewangan atau kesihatan. Syarikat mendapat manfaat apabila peraturan jelas, saling kendali dan stabil. Jika ASEAN dan EU dapat bersetuju tentang langkah asas untuk membina kepercayaan, kos pematuhan data bagi pengeksport dan syarikat pemula boleh turun dengan ketara.

Pembayaran, identiti dan perdagangan sempadan yang lebih lancar

Sistem pembayaran dan identiti ialah infrastruktur asas perdagangan digital. Saling kendali membolehkan pelancong membuat bayaran dengan mengimbas kod respons pantas di pasaran lain, atau peniaga kecil di Hanoi menerima wang daripada pembeli di Berlin semudah urus niaga tempatan. Pengiktirafan bersama terhadap identiti digital dan tandatangan elektronik mempercepat pembukaan akaun, pembiayaan dan pelesenan, selain mengurangkan risiko penipuan. Peraturan bersama bagi logistik e-dagang dan proses kastam digital, seperti perdagangan tanpa kertas dan e-invois, memendekkan masa pelepasan serta mengurangkan kesilapan.

Keselamatan siber dan perlindungan pengguna dalam talian ialah dua lagi tonggak. Penyelarasan piawaian pengurusan risiko, kewajipan pelaporan dan tatacara tindak balas memudahkan syarikat mematuhi peraturan dan pengawal selia bekerjasama semasa insiden. Peraturan bersama mengenai ketelusan platform dalam talian dan layanan adil terhadap pengguna meningkatkan keyakinan pengguna serta mewujudkan medan persaingan yang sama rata.

Agenda digital ASEAN semakin matang

Anggota ASEAN sedang merundingkan Perjanjian Rangka Kerja Ekonomi Digital ASEAN (DEFA), pakatan serantau yang akan menyelaraskan peraturan bagi perdagangan digital, data, pembayaran, keselamatan siber, identiti digital dan perlindungan pengguna. Dengan ekonomi digital rantau ini dijangka menghampiri 2 trilion dolar menjelang 2030, DEFA menjadi tunjang kepada pasaran digital Asia Tenggara yang lebih bersepadu. Perjanjian ini dirangka agar bercita-cita tinggi namun fleksibel, supaya negara-negara dengan tahap kesiapsiagaan berbeza dapat menyertainya dan meraih manfaat.

Kerjasama praktikal juga semakin maju. Projek Indeks Digital ASEAN (ADIX), yang dibangunkan dengan sokongan Kesatuan Eropah menerusi Instrumen Dialog Serantau EU-ASEAN Dipertingkat, membantu negara mengukur kemajuan dalam bidang seperti keterhubungan, perkhidmatan awam dan kemahiran digital. Bengkel ADIX pada Mei 2025 menilai pengajaran daripada versi pertama dan menetapkan skop petunjuk bagi ADIX 2.0, dengan tumpuan pada kaedah statistik yang lebih kukuh dan penyelarasan antara agensi yang lebih baik. Metrik bersama membantu penggubal dasar menyasarkan pelaburan dan mengenal pasti jurang yang menghalang keterangkuman.

Selain pengukuran, ASEAN dan EU telah mengadakan aktiviti bersama mengenai perdagangan digital dan daya tahan rantaian bekalan. Bengkel yang dianjurkan di Singapura pada Ogos 2025 menghimpunkan pegawai, perniagaan dan pakar untuk membandingkan pendekatan kawal selia serta mengenal pasti bidang yang boleh diselaraskan, termasuk aliran data rentas sempadan, keselamatan siber, identiti digital dan perlindungan pengguna dalam talian. Pada masa yang sama, program Gerbang Global EU membiayai projek keterhubungan dan infrastruktur di seluruh rantau ini. Dalam mesyuarat Jawatankuasa Kerjasama Bersama pada Jun 2025, kedua-dua pihak menilai kemajuan di bawah Pelan Tindakan ASEAN-EU bagi 2023 hingga 2027 dan menegaskan semula sokongan terhadap sistem perdagangan yang telus, mampan dan berasaskan peraturan.

Selepas mesyuarat peringkat tinggi itu, kedua-dua pihak mengeluarkan kenyataan bersama yang meletakkan kerjasama ekonomi, termasuk ekonomi digital, sebagai teras perkongsian mereka.

Kedua-dua pihak menegaskan semula komitmen untuk memperkukuh sistem pelbagai hala berasaskan peraturan dan memajukan kerjasama dalam perdagangan digital, teknologi hijau serta daya tahan rantaian bekalan.

Persamaan dan perbezaan antara ASEAN dengan EU

Kedua-dua rantau mahukan pertumbuhan, data yang selamat, rantaian bekalan yang berdaya tahan serta persekitaran yang adil untuk firma kecil dan besar. Namun, pendekatan kawal selia mereka berbeza. EU bergantung pada peraturan menyeluruh yang mengikat seperti GDPR dan peraturan baharu bagi platform, manakala ASEAN mempunyai gabungan undang-undang nasional dengan skop dan keupayaan penguatkuasaan yang berbeza. Sesetengah ekonomi menetapkan keperluan penyetempatan data, sementara pendekatan terhadap kandungan dalam talian dan tanggungjawab platform juga amat berbeza-beza.

Perbezaan itu tidak perlu dirapatkan menerusi satu perjanjian besar sejak hari pertama. Langkah awal yang realistik ialah rangka kerja berasaskan prinsip dengan komitmen asas mengenai pemindahan data, perlindungan privasi, kerjasama keselamatan siber dan urus niaga elektronik. Lampiran mengikut sektor bagi kewangan, pembuatan dan logistik boleh menyusul kemudian. Laluan pengiktirafan bersama boleh memberi ganjaran kepada negara yang mencapai piawaian lebih tinggi tanpa mengetepikan negara yang masih membina keupayaan. Hubungan digital EU-Singapura yang semakin erat baru-baru ini menyediakan contoh awal untuk diteliti, diperhalus dan diperluas oleh ASEAN dan EU.

Usaha Singapura, kepercayaan dan detik WTO

Hujah Singapura berasaskan kredibiliti. Negara itu membina reputasi dalam perdagangan fizikal dengan memastikan pelabuhan terus beroperasi, menghormati kontrak dan mengekalkan persekitaran undang-undang yang stabil. Kini, pendekatan yang sama diterapkan dalam perdagangan dan kewangan digital. Penguasa Kewangan Singapura telah menetapkan peraturan awal untuk stablecoin, mengendalikan ruang uji kawal selia dan projek perintis, serta bekerjasama dengan rakan kongsi dalam eksperimen rentas sempadan seperti aset bertoken di bawah Project Guardian dan ujian infrastruktur runcit di bawah Project Orchid. Matlamatnya adalah untuk membuktikan perkara yang berkesan, kemudian memperluasnya bersama rakan kongsi menerusi piawaian yang saling kendali.

Gan turut mengaitkan usaha digital serantau dengan keperluan mengemas kini peraturan global. Katanya, WTO mesti diubah supaya dapat menangani cabaran semasa, namun beliau menyifatkannya sebagai asas penting bagi perdagangan yang adil. Mesej beliau ialah pakatan serantau baharu dan peraturan pelbagai hala yang dimodenkan boleh saling mengukuhkan apabila berteraskan pasaran terbuka dan penguatkuasaan yang boleh diramal.

Dalam satu perkara berasingan, beliau berkata ASEAN harus terus mengukuhkan hubungan dengan kumpulan seperti GCC dan CPTPP bagi memacu perdagangan dan pelaburan. Katanya, masih banyak peluang yang boleh diterokai meskipun persekitaran luaran semakin tidak menentu.

Mengenai potensi rundingan digital EU-ASEAN, Gan merangkumkan cita-cita dan pendekatan realistik di sebalik gesaan Singapura.

Kita akan memulakan kerjasama dalam ekonomi digital dan peraturan asas sebelum mempertimbangkan langkah selanjutnya.

Manfaat pakatan untuk syarikat dan pengguna

Bagi perniagaan, manfaat pakatan ekonomi digital terlihat melalui proses pendaftaran yang lebih pantas, pembayaran yang lebih lancar, borang yang lebih sedikit dan risiko undang-undang yang lebih rendah apabila menjual merentasi sempadan. Bagi pengguna, ini bermakna perlindungan yang lebih baik, lebih banyak pilihan rentas sempadan dan penggunaan perkhidmatan digital yang lebih selamat. Bagi kerajaan, pakatan ini menawarkan kerjasama lebih kukuh untuk menentang serangan siber dan penipuan, serta kaedah lebih baik untuk memastikan rantaian bekalan terus bergerak semasa krisis.

• Aliran data rentas sempadan yang dipercayai, dengan asas undang-undang dan perlindungan yang jelas, sekali gus mengurangkan ketidakpastian pematuhan bagi pengeksport, bank dan penyedia awan.
• Pengiktirafan identiti digital dan tandatangan elektronik merentasi pasaran, mempercepat pembukaan akaun, pembiayaan perdagangan, pelesenan dan perkhidmatan awam untuk firma serta individu.
• Pembayaran saling kendali, termasuk pemindahan segera dan penerimaan kod QR, yang mengurangkan kos kiriman wang serta pembelian rentas sempadan.
• Perdagangan tanpa kertas dan e-invois yang memendekkan pelepasan kastam, mengurangkan kesilapan dan meningkatkan kebolehkesanan dalam rantaian bekalan.
• Penyelarasan pengurusan risiko keselamatan siber dan pelaporan insiden untuk mengukuhkan daya tahan serta tindak balas bersama.
• Peraturan perlindungan pengguna dalam talian yang lebih jelas, sekali gus meningkatkan keyakinan terhadap pembelian dan perkhidmatan rentas sempadan.
• Peralatan pembangunan keupayaan seperti Indeks Digital ASEAN untuk memandu pelaburan dan dasar di tempat yang mempunyai jurang paling besar, khususnya bagi perusahaan mikro, kecil dan sederhana.

Kesimpulan

• Singapura menggesa ASEAN dan EU memulakan rundingan mengenai perjanjian ekonomi digital bagi memastikan perdagangan kekal terbuka dan berasaskan peraturan.
• Gan Kim Yong berkata perbincangan antara kedua-dua rantau akan menjadi satu kejayaan besar, dengan fasa pertama memberi tumpuan kepada peraturan digital asas.
• Ekonomi digital Asia Tenggara bernilai lebih 300 bilion dolar pada 2025 dan boleh mencecah sekitar 2 trilion dolar menjelang 2030.
• ASEAN sedang merundingkan DEFA, sementara kerjasama EU-ASEAN merangkumi ADIX dan bengkel bersama mengenai perdagangan digital serta daya tahan rantaian bekalan.
• Jawatankuasa Kerjasama Bersama ASEAN-EU menegaskan semula sokongan terhadap sistem perdagangan pelbagai hala yang telus, mampan dan berasaskan peraturan.
• Bidang utama bagi sebarang pakatan termasuk pemindahan data, privasi, pembayaran, identiti digital, keselamatan siber, perlindungan pengguna dan perdagangan tanpa kertas.
• Singapura melihat peranannya sebagai hab kepercayaan digital dan turut menyokong pembaharuan WTO untuk mengemas kini peraturan perdagangan global.
• Pakatan itu boleh mengurangkan kos pematuhan bagi firma, meluaskan pilihan pengguna dan membina pertahanan yang lebih kukuh terhadap risiko siber.