Bagaimana Korea Utara Boleh Mempengaruhi Perang di Selat Taiwan

Mengapa persoalan ini penting sekarang

Perancangan menghadapi kemungkinan konflik di Taiwan sedang membentuk semula cara kerajaan memikirkan keselamatan di Asia Timur Laut. Washington memberi isyarat bahawa Tentera Amerika Syarikat di Korea (USFK), yang sekian lama menumpukan usaha membendung Korea Utara, mungkin turut menyokong misi serantau jika krisis tercetus berhubung Taiwan. Perubahan itu menimbulkan persoalan besar bagi Semenanjung Korea dan kawasan sekitarnya. Adakah Korea Utara akan bergerak membantu China jika perang di Selat Taiwan melibatkan Amerika Syarikat dan sekutunya?

Jawapannya membawa implikasi yang jauh melangkaui selat itu. Perjanjian Amerika Syarikat dengan Jepun dan Korea Selatan, serta Akta Hubungan Taiwan, mengikat Amerika Syarikat dengan kewajipan yang bertindih di sebuah medan operasi yang padat. Jepun terletak di sepanjang laluan sempit maritim yang sama, yang penting dalam konflik Taiwan, manakala pangkalan Amerika Syarikat di Korea Selatan menyediakan lapangan terbang, pelabuhan dan hab logistik yang bernilai. Konflik besar tidak akan kekal terpisah mengikut kawasan. Sebarang tindakan China terhadap Taiwan boleh membuka peluang dan mendorong Pyongyang bertindak, sementara peningkatan ketegangan di Semenanjung Korea boleh merumitkan keputusan Amerika Syarikat atau Jepun di selat itu.

Sejarah terkini menunjukkan penjajaran yang semakin erat antara China, Rusia, Iran dan Korea Utara, meskipun belum sampai ke tahap pakatan rasmi. Pyongyang menyokong usaha perang Moscow di Ukraine dengan memindahkan sejumlah besar peluru dan senjata. Rusia dan Korea Utara mengumumkan perjanjian bantuan bersama baharu pada 2024. Perkembangan ini menunjukkan kesediaan Pyongyang menyokong rakan yang memajukan kepentingannya, dan meningkatkan risiko jika China dan Amerika Syarikat bertembung berhubung Taiwan.

Isi sebenar perjanjian China-Korea Utara

China dan Korea Utara menandatangani Perjanjian Persahabatan, Kerjasama dan Bantuan Bersama pada 1961. Intinya terkandung dalam Artikel II, iaitu klausa pertahanan bersama yang mewajibkan setiap pihak memberikan bantuan ketenteraan dan bantuan lain jika pihak yang satu lagi diserang. Perjanjian itu secara jelas meliputi Timur Jauh, dan Korea Utara mengiktiraf Taiwan sebagai sebahagian daripada China. Secara rasmi, jika China mengisytiharkan bahawa ia diserang semasa konflik Taiwan, Pyongyang berkewajipan membantu.

Namun, terdapat kekaburan penting. Perjanjian itu tidak menyatakan pihak yang melepaskan tembakan terlebih dahulu. Kelompangan ini mencerminkan ketegangan akibat perpecahan China-Soviet dan hasrat Beijing untuk mengekalkan ruang bergerak. Selepas Perang Dingin, China mengehadkan komitmen keselamatannya terhadap Korea Utara. Pegawai China menyatakan pada 2017 bahawa Beijing tidak akan membantu Pyongyang jika Korea Utara memulakan perang. Walaupun begitu, kedua-dua pihak memperbaharui perjanjian itu pada ulang tahun ke-60, pada 2021, tanpa mengubah Artikel II.

Dalam senario Taiwan, Beijing mungkin berhujah bahawa ia diserang sebaik sahaja tentera Amerika Syarikat campur tangan menentang operasi China. Hujah itu akan meletakkan Korea Utara di bawah kewajipan rasmi untuk membantu, tanpa mengira sama ada China yang memulakan permusuhan di seberang selat. Persoalan strategik sebenar ialah bagaimana Pyongyang memenuhi kewajipan itu dan sejauh mana tindakannya.

Adakah Pyongyang akan membantu China, dan dalam bentuk apa

Sokongan Korea Utara kepada Rusia memberikan petunjuk yang berguna. Pyongyang membekalkan peluru meriam dan bahan ketenteraan lain yang membantu Moscow meneruskan operasi di Ukraine. Pada Jun 2024, Rusia dan Korea Utara menandatangani pakatan pertahanan bersama baharu yang menjanjikan bantuan bersama jika salah satu pihak diserang. Perjanjian itu tidak serupa dengan pakatan 1961 bersama China, tetapi menunjukkan bahawa Pyongyang melihat manfaat dalam mempamerkan solidariti dengan rakan yang berperang menentang Amerika Syarikat dan sekutunya.

Membantu China tidak semestinya bermakna bertempur secara langsung dengan tentera Amerika Syarikat. Pemimpin Korea Utara pragmatik dalam menilai risiko. Mereka tahu bahawa serangan langsung ke atas pangkalan Amerika Syarikat di Jepun, Guam atau Korea Selatan boleh mengundang tindak balas yang dahsyat. Mereka juga tahu bahawa bantuan paling bernilai yang boleh diberikan kepada Beijing mungkin secara tidak langsung, iaitu mengikat sumber Amerika Syarikat dan Korea Selatan di Semenanjung Korea sementara China menumpukan perhatian kepada selat itu.

Pada 2021, pemimpin tertinggi China menghantar perutusan sempena ulang tahun ke-60 perjanjian itu, dengan mengetengahkan persahabatan antara Beijing dan Pyongyang. Beliau menekankan kesinambungan dan penjajaran strategik.

Kedua-dua negara kita harus terus mencapai tahap baharu dalam dunia yang berubah dengan pantas.

Kenyataan solidariti China tidak menjamin tindakan ketenteraan ketika krisis, tetapi menetapkan jangkaan. Kedua-dua pihak mungkin akan menyelaraskan masa, isyarat dan had tindakan jika konflik meletus di Selat Taiwan. Matlamat Pyongyang adalah untuk menunjukkan kesetiaan terhadap perjanjian sambil mengelakkan pertembungan langsung dengan tentera Amerika Syarikat yang boleh mengancam kelangsungan rejim.

Keupayaan ketenteraan Korea Utara

Ketenteraan Korea Utara dibentuk untuk berperang di dalam dan sekitar Semenanjung Korea, bukannya memproyeksikan kuasa merentasi lautan. Angkatan lautnya kecil dan semakin usang. Keupayaan mengangkut tentera melalui laut juga terhad. Korea Utara tidak mempunyai keupayaan yang meyakinkan untuk mengiringi konvoi atau mengancam armada permukaan canggih Amerika Syarikat, Jepun atau Korea Selatan. Sebarang cubaan menghantar pasukan yang besar ke perairan yang dipertikaikan berhampiran Taiwan berisiko tinggi dan berpotensi memberi hasil yang kecil.

Keupayaan peluru berpandu jarak jauh berbeza pula. Pyongyang memiliki semakin banyak peluru berpandu balistik dan kruis, serta sedang membangunkan keupayaan pelancaran angkasa dan peninjauan. Walaupun begitu, melancarkan peluru berpandu ke arah pangkalan Amerika Syarikat atau sekutunya bagi membantu China merupakan pertaruhan yang amat besar. Amerika Syarikat dan rakan-rakannya akan bertindak balas dengan pantas. Kepimpinan Korea Utara memahami bahawa serangan di luar Semenanjung Korea boleh mencetuskan peningkatan konflik di luar kawalan mereka.

Lebih dekat dengan tanah air, serangan untuk menawan Seoul ketika Amerika Syarikat menumpukan perhatian kepada Taiwan merupakan langkah yang berisiko besar. Ketenteraan Korea Selatan moden dan sangat berkeupayaan. Ia mempunyai kelebihan yang menentukan dari segi kuasa udara, senjata berketepatan tinggi dan pengawasan. Cubaan Korea Utara menakluki Selatan mungkin akan gagal dan boleh menamatkan rejim itu. Pilihan Pyongyang yang lebih realistik tidak melangkaui tahap tersebut.

Taktik paling mungkin: gangguan tanpa perang besar

Jika konflik Taiwan bermula, jangkakan Korea Utara menggunakan taktik tekanan yang tidak sampai mencetuskan pertempuran besar. Tindakan ini menarik perhatian media, mencetuskan amaran pihak sekutu dan memaksa komander Amerika Syarikat serta Korea Selatan mengekalkan aset berhampiran Semenanjung Korea. Tindakan tersebut juga memberikan Pyongyang kelebihan rundingan dengan Beijing, Washington dan Seoul.

• Menyambung semula siaran pembesar suara berintensiti tinggi dan operasi maklumat di sepanjang Zon Demilitarisasi
• Penerbangan dron melintasi sempadan dan cubaan penyusupan untuk menguji pertahanan serta memalukan Seoul
• Pencerobohan maritim berhampiran Garisan Had Utara di Laut Kuning dan Laut Timur
• Pelancaran peluru berpandu balistik jarak pendek dan sederhana, termasuk sebahagiannya pada trajektori tinggi untuk menguji pertahanan peluru berpandu
• Aktiviti pelancaran angkasa dan ujian peluru berpandu kruis jarak jauh yang digambarkan sebagai latihan saintifik atau rutin
• Pencerobohan siber terhadap agensi kerajaan, firma pertahanan dan rangkaian kewangan di Korea Selatan, Jepun dan Amerika Syarikat
• Tunjuk kekuatan melalui tembakan meriam terhad di zon maritim yang dipertikaikan

Setiap langkah boleh dibatalkan, sedikit sebanyak boleh dinafikan, dan dikawal supaya tidak melanggar garis merah. Dari sudut pandang Beijing, kegiatan sedemikian merumitkan perancangan Amerika Syarikat tanpa memaksa China terlibat dalam perang yang lebih luas. Penyelarasan masa dan mesej secara tertutup akan membantu kedua-dua ibu negara mengelakkan salah faham sambil meraih keuntungan politik.

Peranan Korea Selatan dan dilema perancangan

Seoul berada di tengah-tengah segi tiga strategik ini. Lebih 90 peratus perdagangan maritim Korea Selatan melalui Selat Taiwan dan Laut China Selatan. Kajian menganggarkan bahawa gangguan berpanjangan boleh mengurangkan KDNK Korea Selatan lebih daripada 20 peratus. Rantaian bekalan cip dan perindustrian Korea Selatan saling berkait dengan Taiwan. Krisis Taiwan bukan masalah yang jauh bagi Seoul. Ia menyentuh kepentingan ekonomi dan keselamatan teras negara itu.

Pegawai Korea Selatan dan Amerika Syarikat telah membincangkan fleksibiliti strategik, iaitu kemungkinan USFK menyokong misi di luar Semenanjung Korea. Kemudahan Amerika Syarikat di Kem Humphreys di Pyeongtaek, pangkalan udara Osan dan Kunsan, serta kompleks pelabuhan sekitar Busan menyediakan keupayaan pengangkutan dan bekalan utama jika konflik Taiwan berlarutan. Pada masa yang sama, pemimpin Korea Selatan mahukan jaminan kukuh bahawa Semenanjung Korea kekal selamat jika aset Amerika Syarikat dikerahkan keluar. Keutamaan Seoul jelas: mencegah salah perhitungan Korea Utara terlebih dahulu, kemudian menentukan sokongan yang boleh dijangka oleh Washington.

Presiden Korea Selatan menyifatkan Taiwan sebagai lebih daripada pertikaian rentas selat. Dalam kenyataan awam, Presiden Yoon Suk yeol berkata isu Taiwan ialah “isu global” dan bahawa mengekalkan keamanan dan kestabilan di selat itu merupakan “unsur penting dalam keselamatan dan kemakmuran rantau Indo-Pasifik.” Kenyataan itu disertai penyelarasan yang semakin erat, meskipun masih berhati-hati, dengan Washington dan Tokyo dalam perancangan menghadapi krisis.

Jika tentera Amerika Syarikat di Korea beralih tumpuan kepada China

Washington telah membahaskan penyusunan semula imbangan pasukan di Asia Timur Laut bagi menangani cabaran China. Antara pilihan yang dibincangkan ialah memindahkan sebahagian daripada kira-kira 28,500 tentera Amerika Syarikat di Korea Selatan ke lokasi lain di Indo-Pasifik. Penyokong langkah itu melihat USFK sebagai kehadiran besar sekutu yang paling hampir dengan Beijing dan hab logistik yang bernilai dalam perang berpanjangan. Pihak lain memberi amaran bahawa pengurangan pasukan boleh meningkatkan risiko tindakan agresif Korea Utara.

Terdapat satu lagi risiko. Penggunaan USFK untuk misi yang tertumpu kepada China memberikan Korea Utara dan China naratif bersama tentang kepungan. Ini boleh mengukuhkan kerjasama mereka, dengan sokongan Rusia, walaupun kepentingan mereka tidak serupa. Penganalisis memberi amaran bahawa penjajaran ini bersifat transaksional dan dibatasi rasa saling tidak percaya. Namun, penyelarasan yang lebih erat antara mereka semasa krisis Taiwan akan merumitkan perancangan Amerika Syarikat dan membebankan sumber.

Bagi Seoul, aturan pemerintah penting. Pemindahan kawalan operasi semasa perang kepada komander Korea Selatan merupakan matlamat sejak sekian lama. Jika krisis Taiwan tercetus sebelum peralihan itu selesai, seorang jeneral Amerika Syarikat masih akan mengetuai pasukan gabungan di Semenanjung Korea. Hakikat perundangan dan operasi itu boleh mengikat Korea Selatan dengan lebih erat kepada keputusan Amerika Syarikat di selat itu, meskipun negara itu cuba membendung Korea Utara di tanah airnya.

Isyarat dari Beijing dan Pyongyang

China mahukan kestabilan di Semenanjung Korea. Negara itu berusaha mengelakkan senario yang boleh menyebabkan kejatuhan rejim di Utara, aliran pelarian atau pertembungan langsung dengan Amerika Syarikat. Beijing pernah menyokong sekatan PBB terhadap Pyongyang dan menyatakan bahawa kewajipan perjanjiannya kepada Korea Utara terpakai jika Korea Utara diserang, bukan jika negara itu memulakan perang. Namun, China turut menyediakan bantuan ekonomi yang penting dan kadangkala menutup mata terhadap pengelakan sekatan apabila hal itu memenuhi strategi yang lebih luas.

Pyongyang melihat peluang dalam dunia yang berdepan beberapa krisis serentak. Perang Ukraine membawa keuntungan diplomatik dan material bersama Moscow. Konflik Taiwan boleh membuka peluang sekali lagi untuk mendapatkan konsesi, teknologi atau bantuan daripada China. Kemungkinan besar Pyongyang akan menunjukkan kesetiaan kepada Beijing secara terkawal melalui provokasi yang menyasarkan Seoul dan Washington, bukannya sokongan langsung kepada pasukan China berhampiran Taiwan.

Senario untuk diperhatikan

Tiada satu skrip khusus tentang bagaimana konflik Taiwan mungkin berlaku atau bagaimana Korea Utara akan bertindak balas. Kemungkinannya merangkumi tekanan psikologi hingga perang berintensiti tinggi. Tiga senario menggambarkan pilihan dan risikonya.

Tekanan kuat dalam zon kelabu

China meningkatkan kegiatan udara dan laut di sekitar Taiwan tanpa melepaskan tembakan, menggunakan kapal pengawal pantai, militia maritim dan penerbangan yang kerap untuk melemahkan Taipei. Dalam keadaan ini, Korea Utara mungkin meningkatkan ujian peluru berpandu, pencerobohan dron dan operasi siber terhadap Korea Selatan dan Jepun. Matlamatnya adalah untuk mengekalkan pasukan Amerika Syarikat dan Korea Selatan di Semenanjung Korea serta menghalang penggunaan pangkalan Amerika Syarikat bagi operasi berterusan. Beijing mendapat manfaat daripada gangguan itu dengan kos yang kecil. Risikonya ialah kemalangan atau salah tafsir berhampiran Zon Demilitarisasi yang mencetuskan peningkatan konflik dengan pantas.

Sekatan atau kuarantin Taiwan

China cuba menyekat perkapalan ke dan dari Taiwan melalui pemeriksaan dan zon larangan. Korea Selatan memerlukan laluan laut yang selamat untuk komunikasi, tenaga dan perdagangan. Negara itu boleh menyediakan sokongan logistik kepada pasukan Amerika Syarikat dan mengerahkan unit tentera laut untuk melindungi trafik berhampiran laluan utama, sambil mengekalkan tahap kesiagaan tinggi menghadapi Korea Utara. Pyongyang mungkin kerap mengadakan tunjuk kekuatan berhampiran Garisan Had Utara dan melancarkan peluru berpandu ke laut untuk meningkatkan ketegangan tanpa mengundang tindak balas. China mendapat manfaat apabila sumber tambahan pihak sekutu digunakan jauh dari selat itu.

Pencerobohan besar-besaran dan campur tangan Amerika Syarikat

China melancarkan serangan besar-besaran ke atas Taiwan dan menyerang sasaran Amerika Syarikat atau Jepun. Amerika Syarikat menggerakkan tindak balas gabungan. Pada ketika itu, Beijing akan mendakwa bahawa ia diserang oleh kuasa luar, sekali gus mengaktifkan bahasa dalam perjanjian 1961 dengan Korea Utara. Sumbangan Pyongyang yang paling berkemungkinan kekal tidak langsung. Jangkakan pengerahan pasukan, bedilan besar-besaran peluru berpandu ke perairan sekitar dan serangan siber yang teruk untuk memaksa Amerika Syarikat dan Korea Selatan mengekalkan pertahanan udara dan peluru berpandu, aset serangan serta tumpuan pemerintah di Semenanjung Korea. Sebarang serangan Korea Utara ke atas pangkalan Amerika Syarikat atau Jepun berisiko mengundang tindak balas Amerika Syarikat yang cuba dielakkan Pyongyang.

Perkara penting

• Perjanjian China-Korea Utara 1961 merangkumi klausa pertahanan bersama yang boleh digunakan Beijing jika tentera Amerika Syarikat campur tangan menentang China dalam perang Taiwan.
• Perjanjian itu tidak jelas tentang pihak yang memulakan konflik, tetapi kedua-dua ibu negara memperbaharuinya pada 2021 tanpa mengubah kewajipan utamanya.
• Sokongan Korea Utara kepada Rusia di Ukraine, bersama pakatan Rusia-Korea Utara 2024, menunjukkan kesediaan Pyongyang menyokong rakan yang berdepan dengan Barat.
• Korea Utara tidak mempunyai kuasa laut untuk membantu China secara langsung berhampiran Taiwan dan berkemungkinan tidak akan menyerang pangkalan Amerika Syarikat kerana risiko tindak balas yang dahsyat.
• Tindak balas Korea Utara yang paling mungkin ialah kempen provokasi terhadap Korea Selatan, termasuk pelancaran peluru berpandu, penggunaan dron, pencerobohan maritim dan serangan siber.
• Tindakan ini akan mengikat pasukan Amerika Syarikat dan Korea Selatan, sekali gus mengurangkan tekanan terhadap China tanpa mencetuskan perang besar di Semenanjung Korea.
• Ekonomi dan keselamatan Korea Selatan berkait rapat dengan Selat Taiwan, tetapi keutamaan pertama Seoul ialah mencegah salah perhitungan Korea Utara.
• Penggunaan tentera Amerika Syarikat di Korea untuk misi yang tertumpu kepada China boleh mempererat penyelarasan antara China, Korea Utara dan Rusia, meskipun kerjasama mereka mempunyai batas yang nyata.
• Beijing mahukan kestabilan di Semenanjung Korea dan mungkin akan menyelaraskan tindakan dengan Pyongyang untuk menguruskan risiko semasa krisis Taiwan.
• Perancangan operasi di dua medan oleh Amerika Syarikat, Jepun dan Korea Selatan penting bagi mengelakkan sumber mereka terbeban jika krisis di selat dan Semenanjung Korea berlaku serentak.