Bali Bergerak Mengharamkan Pantai Persendirian bagi Menjamin Akses Awam

Mengapa Bali bergerak melindungi akses awam ke pantai

Bali sedang berusaha merapatkan jurang yang telah lama wujud antara undang-undang dengan kehidupan seharian di pesisir pantai. Pada 17 Nov, Gabenor I Wayan Koster mengemukakan draf peraturan wilayah yang akan mengharamkan pantai persendirian dan menjamin akses awam di sepanjang pesisir pulau itu. Cadangan tersebut menyusuli aduan penduduk selama bertahun-tahun bahawa hotel, vila dan kelab pantai menghalang atau menyukarkan orang ramai ke pantai, termasuk ketika upacara suci berlangsung. Bagi sebuah pulau yang menganggap laut sebagai tempat beribadat, sumber pekerjaan dan ruang sosial bersama, sempadan antara perniagaan hospitaliti swasta dengan pesisir awam kini menjadi titik pertikaian.

Pesisir pantai mempunyai makna keagamaan yang mendalam bagi penganut Hindu Bali. Upacara seperti Segara Kerthi menghormati dan menyucikan laut secara rohani, manakala Pakelem melibatkan persembahan bagi memohon keharmonian, keselamatan dan berkat untuk masyarakat setempat. Penduduk juga berhimpun untuk Melasti, upacara besar menjelang Nyepi (Hari Kesunyian), apabila perarakan berjalan ke laut untuk menyucikan benda-benda pusaka kuil. Nelayan, peluncur, peniaga dan keluarga bergantung pada pantai yang sama untuk mata pencarian dan rutin harian mereka. Apabila pagar, pondok keselamatan atau jadual acara menghalang laluan ke laut, kesannya jauh melangkaui sekadar sehari di pantai.

Undang-undang Indonesia sedia menetapkan bahawa pesisir ialah kepentingan awam. Peraturan nasional 2016 mengenai sempadan pesisir mentakrifkan pantai sebagai kawasan daratan di sepanjang pesisir yang menjangkau sekurang-kurangnya 100 meter ke darat dari garisan air pasang tertinggi. Zon itu ialah kawasan awam, milik negara dan tidak boleh diswastakan. Masalahnya terletak pada penguatkuasaan. Sepanjang dekad lalu, sesetengah premis mendakwa kawasan pantai tertentu sebagai milik eksklusif, memasang papan tanda larangan masuk atau menghalau pengunjung yang tidak membayar. Penduduk menyifatkan keadaan ini sebagai perselisihan yang semakin meruncing pada musim puncak pelancong dan ketika upacara keagamaan utama berlangsung.

Beberapa insiden mencetuskan kemarahan orang ramai. Pada 2023, seorang pelancong tempatan di Pantai Geger, Nusa Dua, diminta beredar oleh pengawal hotel yang mendakwa dia perlu memastikan tetamu menikmati pemandangan. Pada 2021, seorang penduduk Bali dihalau dari pantai Sanur di belakang sebuah hotel ketika duduk bersama anaknya. Pada 2019, pengembara yang menyewa vila di Temukus cuba menghalang penduduk tempatan daripada berenang, sehingga mencetuskan pertikaian sengit. Kes-kes ini mendapat perhatian meluas dalam talian dan forum komuniti, dan menurut pemimpin tempatan, ia bukan kejadian terpencil.

Perubahan yang bakal dibawa oleh draf peraturan

Draf peraturan wilayah itu bertujuan menyelaraskan pengurusan pantai harian di Bali dengan undang-undang nasional serta tradisi pulau tersebut. Pegawai berhasrat memulihkan status pesisir sebagai ruang awam, menetapkan peraturan akses yang jelas dan menghalang pengendali pelancongan daripada berkelakuan seolah-olah mereka memiliki pasir atau laut. Gabenor Koster menegaskan bahawa pelabur mungkin memiliki tanah berhampiran air, tetapi mereka tidak memiliki pantai atau laut. Peraturan baharu itu dirangka untuk menutup kelompongan yang membolehkan papan tanda mengelirukan, bayaran tidak rasmi atau amalan keselamatan menghalang penduduk tempatan dan pelawat daripada memasuki kawasan pesisir awam.

Peruntukan utama yang sedang dibincangkan

Penggubal undang-undang dan pentadbiran wilayah telah menggariskan rangka kerja yang merangkumi langkah praktikal untuk akses dan penguatkuasaan. Walaupun teks akhir masih akan dirundingkan, perbincangan tertumpu pada perkara berikut:

• Pengiktirafan rasmi bahawa pantai ialah ruang awam dan tidak boleh dituntut sebagai milik persendirian oleh hotel, vila atau kelab pantai.
• Laluan awam wajib ke pesisir di kawasan tempat lot persendirian bersempadan dengan pantai, berserta papan tanda yang jelas.
• Larangan terhadap papan tanda atau amalan keselamatan yang menggambarkan pantai awam sebagai kawasan eksklusif untuk tetamu tertentu.
• Denda bagi tindakan menghalang akses atau menganjurkan acara di atas pasir awam sehingga menyekat upacara atau kegunaan masyarakat.
• Penyelarasan antara pejabat wilayah dan daerah, majlis kampung tempatan (desa adat) serta pihak penguat kuasa bagi menangani aduan dengan segera.

Pentadbiran wilayah berkata pihaknya akan bekerjasama dengan Majlis Perwakilan Rakyat Daerah Bali untuk meluluskan peraturan itu sebelum penghujung 2025. Wilayah itu turut mengemukakan peraturan pengurusan pelancongan yang lebih luas bagi menangani masalah berulang akibat pertambahan pengunjung. Antaranya ialah rancangan mengehadkan penggunaan kenderaan persendirian oleh warga asing, yang menurut pegawai boleh mengurangkan kesesakan dan kemalangan sambil menggalakkan lebih ramai pengunjung menggunakan pengangkutan berlesen.

Budaya dan upacara di pesisir pantai

Untuk memahami mengapa perdebatan mengenai akses pantai begitu mendalam di Bali, bayangkan sebuah upacara di tepi air. Bagi Segara Kerthi atau Pakelem, penduduk kampung membawa persembahan dan barang suci ke laut. Pemimpin masyarakat memimpin doa, pemuzik bermain dan keluarga berkumpul di sepanjang pantai. Upacara itu dapat dilihat dan didengar, tetapi tidak riuh. Orang ramai duduk di atas kerusi beg, persembahan DJ secara langsung atau pertunjukan bunga api yang bising pada waktu yang tidak sesuai boleh mencacatkan suasana dan membuat penduduk berasa tidak dihormati di tempat tinggal mereka sendiri.

Penduduk Kuta Utara mengalami pertembungan itu pada Oktober 2024 di Pantai Berawa. Ketika penduduk kampung mengadakan upacara, sebuah kelab pantai mengadakan pertunjukan bunga api di pantai awam di luar kawasannya. Penduduk telah meminta acara itu ditangguhkan sebentar bagi mengelakkan pertindihan. Permintaan itu tidak dipenuhi. Bagi ramai orang, insiden tersebut menjadi lambang bagaimana keseimbangan telah beralih kepada hiburan komersial dan menjauhi tradisi tempatan. Ia turut menguatkan desakan supaya peraturan memastikan penganjur acara menyelaraskan jadual dengan kalendar desa adat dan menghormati waktu upacara.

Peraturan wilayah yang lebih tegas boleh memperkukuh kuasa pihak berkuasa tempatan melalui denda yang jelas. Ini akan membantu pegawai kampung dan pecalang (pasukan keselamatan adat) menuntut tingkah laku yang menghormati masyarakat. Banyak perniagaan sedia berunding dengan pemimpin tempatan sebelum acara besar. Peraturan yang menetapkan piawaian bersama akan membantu menjadikan usaha beriktikad baik itu amalan biasa, bukan pengecualian.

Kekaburan undang-undang di garisan air

Di seluruh pulau itu, sesetengah premis tepi pantai sejak sekian lama memasarkan pengalaman pantai persendirian. Istilah itu popular dalam brosur, walaupun kawasan berpasir tersebut terletak dalam zon awam 100 meter. Papan tanda yang membayangkan kawasan eksklusif, pagar berhampiran garisan air dan kakitangan keselamatan yang meminta nombor bilik boleh mewujudkan tanggapan bahawa pesisir pantai milik sesebuah perniagaan. Pelawat yang tidak mengetahui undang-undang mungkin berpatah balik, manakala penduduk tempatan mungkin mengelak daripada berkonfrontasi walaupun mereka berhak berada di situ.

Piawaian nasional jelas pada asasnya. Pantai ialah tanah awam yang diukur ke arah darat dari garisan air pasang tertinggi, bukannya dari pasir basah semasa. Garisan itu boleh berubah mengikut musim dan ribut. Anjakan pesisir yang mengehadkan pembinaan adalah berasingan daripada peraturan akses. Sesebuah premis mungkin mempunyai pagar yang sah di sekeliling taman atau dek kolam, tetapi kawalannya tidak boleh meliputi pasir awam. Selama bertahun-tahun, godaan untuk mengaburkan sempadan itu sangat kuat di kawasan peranginan yang sibuk.

Kes-kes mutakhir menunjukkan kesediaan kerajaan untuk bertindak. Di Zon Ekonomi Khas Kura Kura Serangan, penghadang terapung dipasang di perairan yang digunakan nelayan tempatan. Selepas campur tangan pihak berkuasa, penghadang itu dialihkan dan akses dipulihkan. Mesejnya jelas: pelabur boleh mengurus kemudahan darat di atas lot mereka, tetapi bukan pesisir awam atau perairan bersebelahan.

Pengurusan akses bukan hanya berkaitan sekatan persendirian. Ia juga melibatkan aliran pergerakan yang selamat dan teratur ke pantai yang sesak. Pantai Pandawa, destinasi popular yang membelah tebing batu kapur, memperkenalkan perkhidmatan ulang-alik dari kawasan parkir pusat dan melarang kenderaan persendirian melalui laluan sempit di celah tebing. Langkah itu mengurangkan kesesakan dan menjadikan kawasan tersebut lebih selamat untuk pejalan kaki, sambil memastikan pantai itu kekal terbuka kepada semua.

Kesan terhadap hotel, vila dan kelab pantai

Pengendali hospitaliti perlu menyesuaikan amalan harian mereka. Pasukan keselamatan boleh terus melindungi kemudahan persendirian, tetapi mereka perlu berhenti menghalang bukan tetamu di kawasan pasir awam. Papan tanda mungkin perlu diubah daripada bahasa yang membayangkan eksklusiviti kepada panduan jelas yang membezakan kemudahan perniagaan daripada pantai awam. Tali dan sempadan hiasan yang memberi gambaran bahawa kawasan pasir itu milik persendirian mungkin perlu dialihkan. Laluan dari jalan ke pesisir perlu ditandakan dengan jelas supaya orang ramai tidak berasa terpaksa merentas lobi atau taman.

Penganjur acara perlu merujuk kalendar tempatan dan berunding dengan pemimpin masyarakat lebih awal, khususnya bagi pertunjukan bunga api, muzik yang dikuatkan atau perhimpunan besar berhampiran air. Banyak pengendali sudah menjalin hubungan ini dan berjaya dengan menyelaraskan acara mengikut jadual masyarakat. Peraturan yang menetapkan denda dengan jelas akan mewujudkan persaingan yang adil supaya perniagaan yang mematuhi peraturan tidak dirugikan oleh pihak lain yang melampaui batas.

Pengalaman destinasi lain menunjukkan bahawa keseimbangan yang boleh dilaksanakan memang wujud. Mexico memperkukuh jaminan nasional tentang akses pantai percuma dan mengenakan denda terhadap sesiapa yang menyekat laluan. Pendekatan itu mengekalkan hak awam sambil membolehkan perniagaan meraih keuntungan daripada kemudahan dan perkhidmatan, bukan daripada kawalan ke atas pesisir. Peraturan yang dicadangkan Bali juga akan mengalihkan tumpuan nilai kepada hospitaliti, reka bentuk, keselamatan dan kepekaan budaya, sambil menjadikan kawasan pasir sebagai ruang bersama.

Akses awam, perlindungan alam sekitar dan keselamatan

Memastikan pantai terbuka kepada semua tidak bercanggah dengan usaha melindungi alam semula jadi dan keselamatan. Hal ini bergantung pada pengurusan yang bijak. Zon pantai boleh dipetakan untuk pelbagai kegunaan seperti berenang, meluncur, melancarkan bot, rekreasi keluarga dan upacara. Pengumpulan sampah, tandas awam dan petugas penyelamat membantu memastikan pesisir selamat dan bersih apabila lebih ramai orang dapat mengunjunginya. Daerah boleh menyelaraskan kerja penyelenggaraan dengan organisasi kampung supaya hari yang sibuk tidak membebankan petugas tempatan.

Destinasi pelancongan popular lain berdepan pertimbangan yang sama. Di beberapa kawasan Australia, peningkatan jumlah kabana pantai mencetuskan perdebatan mengenai keselamatan dan kesesakan visual. Pasukan penyelamat meminta laluan akses yang lebih jelas dan bebas daripada halangan. Di sepanjang pesisir Queensland, saintis pemuliharaan menyifatkan lalu lintas kenderaan di atas pasir sebagai ancaman kepada bukit pasir, burung dan anak penyu. Sesetengah wilayah telah mengharamkan kereta di pantai tertentu, menetapkan larangan bermusim pada waktu malam atau mengetatkan syarat permit. Contoh-contoh itu menunjukkan bahawa akses awam boleh wujud bersama perlindungan alam sekitar yang ketat. Bali boleh menggandingkan jaminan akses dengan pengezonan dan perlindungan bermusim bagi pantai tempat penyu bertelur, peraturan pencahayaan dan bunga api serta had terhadap kenderaan atau peralatan berat berhampiran bukit pasir.

Perkara yang perlu dilakukan oleh pelancong dan penduduk sekarang

Jika peraturan itu diluluskan, pengalaman berada di pantai sepatutnya menjadi lebih mudah. Jangkakan lebih banyak papan tanda yang jelas menuju ke laluan awam, lebih sedikit pagar atau tali di pesisir dan pemisahan yang lebih baik antara kemudahan persendirian dengan pantai. Gunakan laluan bertanda untuk ke pantai, khususnya di kawasan peranginan, bagi mengelakkan anda berjalan melalui taman persendirian. Tiada bayaran dikenakan untuk memasuki pantai awam, walaupun perniagaan boleh mengenakan bayaran bagi kemudahan seperti payung, katil pantai atau akses ke kelab di dalam sempadan hartanah mereka.

Jika seseorang menghalang akses anda ke pasir awam, bertenang dan minta untuk bercakap dengan pengurus atau pegawai kampung tempatan. Pemimpin desa adat dan pecalang boleh membantu jika upacara terjejas atau laluan disekat. Talian hotline wilayah dan daerah juga mungkin diwujudkan untuk merekodkan aduan selepas peraturan itu berkuat kuasa. Dokumentasi boleh membantu, tetapi pertengkaran jarang menjadikan hari bersiar-siar lebih baik, jadi cuba selesaikan dahulu melalui pengantaraan tempatan.

Menghormati upacara ialah asas kepada keseimbangan ini. Jika upacara sedang berlangsung, perlahankan muzik, berundur daripada perarakan dan patuhi arahan pemimpin masyarakat. Ramai pelawat menganggap detik-detik ini menyentuh perasaan dan mendidik. Panduan paling mudah ialah menganggap pesisir laut sebagai ruang suci dan sosial bersama, bukannya lanjutan mana-mana premis tertentu.

Perkara penting

• Gabenor Bali mengemukakan draf peraturan wilayah yang akan mengharamkan pantai persendirian dan menjamin akses awam di sepanjang pesisir.
• Langkah itu menyusuli laporan bertahun-tahun bahawa hotel, vila dan kelab pantai menyekat atau menyukarkan penduduk tempatan serta pelancong untuk ke pantai.
• Upacara keagamaan seperti Segara Kerthi, Pakelem dan Melasti bergantung pada laluan terbuka ke laut.
• Peraturan nasional 2016 mentakrifkan pantai sebagai tanah awam yang menjangkau sekurang-kurangnya 100 meter ke darat dari garisan air pasang tertinggi.
• Insiden di Pantai Geger, Sanur dan Temukus menonjolkan ketegangan antara premis persendirian dengan pengguna pantai.
• Pada Oktober 2024, acara bunga api di Pantai Berawa berlangsung serentak dengan upacara, sekali gus menguatkan desakan supaya peraturan yang jelas ditetapkan.
• Pihak berkuasa mengalihkan penghadang terapung berhampiran Serangan selepas nelayan melaporkan akses mereka disekat.
• Pantai Pandawa memperkenalkan sistem ulang-alik untuk mengurus akses dengan selamat tanpa menyekat pesisir awam.
• Wilayah itu menyasarkan agar peraturan akses pantai diluluskan sebelum penghujung 2025 dan sedang mempertimbangkan peraturan pengurusan pelancongan yang lain.
• Contoh dari Mexico dan Australia menunjukkan bahawa akses awam boleh dilindungi sambil memperkukuh perlindungan keselamatan dan alam sekitar.