Bolehkah Minyak Sawit Mampan Membekalkan Makanan kepada Dunia yang Semakin Berkembang Tanpa Mengorbankan Hutan?

Mengapa tanaman ini menjadi tumpuan perdebatan tentang guna tanah

Minyak sawit terdapat dalam separuh daripada produk berbungkus di rak pasar raya dan di jutaan dapur isi rumah. Kepentingannya bukan sekadar kerana kegunaannya yang pelbagai. Ia juga berkaitan dengan tanah. Kelapa sawit menghasilkan jauh lebih banyak minyak sehektar berbanding tanaman bijian minyak utama yang lain, menjadikannya penting bagi dunia yang perlu menghasilkan lebih banyak makanan dengan keluasan tanah yang terhad. Brazil kini mula memasuki pasaran ini sebagai pengeluar, sekali gus menarik perhatian baharu terhadap cara pengeluaran minyak sawit dapat dikembangkan tanpa mencetuskan gelombang baharu kehilangan hutan.

Bukti sains menyokong kelebihan penggunaan tanah ini. Pokok kelapa sawit matang lazimnya menghasilkan 4 hingga 5 tan minyak sehektar di kawasan tropika dan terus mengeluarkan hasil selama kira-kira 30 tahun. Pada peringkat global, kelapa sawit meliputi sekitar satu persepuluh daripada tanah yang ditanami tanaman minyak, namun menghasilkan lebih satu pertiga daripada minyak sayuran boleh dimakan dunia. Menggantikan minyak sawit dengan alternatif seperti kacang soya, bunga matahari atau sesawi memerlukan tanah berkali ganda lebih luas, sekali gus mendorong kegiatan pertanian kembali memasuki habitat semula jadi.

Kritikan terhadapnya memang berasas. Perluasan tanaman kelapa sawit dikaitkan dengan penebangan hutan, pengeringan tanah gambut dan kebakaran, khususnya di Asia Tenggara. Kumpulan pemuliharaan menganggarkan bahagian minyak sawit dalam penebangan hutan tropika sekitar 5 peratus dan kira-kira 2.3 peratus daripada penebangan hutan di seluruh dunia. Angka itu serius di kawasan yang kaya dengan biodiversiti, walaupun komoditi dan guna tanah lain mempunyai jejak yang lebih besar. Persoalannya kini bukan lagi sama ada minyak sawit boleh dihasilkan secara mampan, tetapi apa yang diperlukan untuk merealisasikannya pada skala besar dengan bukti yang boleh dipercayai.

Ketika permintaan terhadap makanan dan barangan pengguna meningkat, usaha mengurangkan kesan alam sekitar bergantung pada peningkatan hasil di tanah sedia ada, perlindungan lebih kukuh untuk hutan dan tanah gambut, pemprosesan lebih bersih serta peningkatan taraf hidup pekebun kecil yang mengusahakan sebahagian besar tanaman ini. Langkah awal Brazil, perkembangan terkini di Indonesia dan Malaysia serta perubahan dasar dan teknologi sedang menguji pendekatan tersebut.

Mengapa minyak sawit ialah minyak makan yang paling cekap dari segi penggunaan tanah

Biologi kelapa sawit menjelaskan kelebihannya. Setiap pokok menghasilkan tandan buah yang besar sepanjang tahun dalam keadaan tropika yang stabil. Fotosintesis yang cekap dan buah yang kaya dengan minyak menghasilkan tuaian yang jauh mengatasi tanaman minyak di kawasan beriklim sederhana. Analisis senario terkini oleh para penyelidik yang membandingkan kelapa sawit Indonesia, kacang soya Brazil dan sesawi Jerman mengunjurkan bahawa menjelang 2040, dengan andaian peningkatan yang bercita-cita tinggi, kelapa sawit boleh mencapai hasil kira-kira 4.8 tan minyak mentah sehektar, berbanding sekitar 3.1 tan bagi kacang soya dan 2.6 tan bagi sesawi. Perbezaan itu dapat mengelakkan penukaran berjuta-juta hektar tanah jika permintaan dipenuhi dengan minyak sawit dan bukannya alternatif.

Bagaimana hasil dan kitaran hayat yang panjang menjimatkan tanah

Tempoh produktif kelapa sawit selama 30 tahun mengurangkan kekerapan tanah perlu digunakan semula, gangguan tanah dan penggunaan input berbanding tanaman tahunan. Kanopi pokok turut menaungi tanah, sekali gus mengurangkan hakisan dan penyejatan. Jika diurus dengan baik, kestabilan ini menyokong peningkatan hasil secara berperingkat melalui bahan tanaman yang lebih baik, pembajaan dan amalan penuaian. Ladang paling produktif sudah melepasi 6 tan sehektar, dan merapatkan jurang antara hasil purata dengan amalan terbaik kekal sebagai peluang terbesar untuk menjimatkan tanah.

Mengapa menggantikan minyak sawit dengan minyak lain boleh memakan diri

Organisasi pemuliharaan mengingatkan agar pengguna tidak memboikot minyak sawit. Minyak alternatif memerlukan kawasan tanah yang lebih luas, sekali gus boleh mengalihkan tekanan penebangan hutan ke kawasan baharu. Dengan kata lain, pilihannya bukan antara minyak sawit dengan tiada minyak langsung. Pilihannya ialah minyak sawit yang dihasilkan dengan pematuhan ketat terhadap larangan penebangan hutan, atau tanaman yang memerlukan lebih banyak tanah dan turut memberi kesan kepada padang rumput, sabana dan hutan.

Rekod penebangan hutan dan titik perubahan

Minyak sawit mendorong penukaran kawasan hutan secara meluas pada 1990-an dan 2000-an apabila ladang berkembang di Indonesia dan Malaysia. Tempoh itu menyaksikan episod jerebu akibat kebakaran di tanah gambut yang dikeringkan, kehilangan habitat orang utan dan spesies terancam lain serta peningkatan pelepasan gas rumah hijau. Bukti terkini menunjukkan kemajuan. Penebangan hutan yang dikaitkan dengan minyak sawit telah menurun ke paras terendah dalam beberapa tahun di negara pengeluar utama, termasuk ketika harga tinggi. Beberapa faktor menjelaskan perubahan ini.

Berapakah bahagian penebangan hutan yang berpunca daripada minyak sawit

Pertanian global kekal sebagai punca utama kehilangan hutan. Dalam sektor ini, minyak sawit menyumbang bahagian yang sederhana kepada jumlah penebangan hutan global, tetapi kesan ekologinya boleh menjadi tidak seimbang apabila tanaman ini bertindih dengan landskap yang mempunyai simpanan karbon dan biodiversiti tinggi. Menghalang penanaman baharu di hutan primer, tanah gambut yang masih utuh dan kawasan pemuliharaan lain ialah garis pemisah utama antara bekalan yang berimpak rendah dengan yang berimpak tinggi.

Mengapa kadar penebangan hutan menurun di Asia Tenggara

Kerajaan memperketat peraturan melalui moratorium kekal atau jangka panjang terhadap pembukaan hutan primer dan tanah gambut. Skim pensijilan turut diperkukuh. Pembeli korporat menerima pakai komitmen Tiada Penebangan Hutan, Tiada Gambut dan Tiada Eksploitasi, serta menyokongnya dengan kebolehkesanan dan saringan pembekal. Pemantauan satelit kini menyediakan amaran hampir masa nyata apabila pembukaan tanah bermula di kawasan sensitif. Secara bersama, langkah ini menunjukkan bahawa pertumbuhan komoditi dan perlindungan hutan boleh dipisahkan apabila dasar, tekanan pasaran dan ketelusan bergerak seiring.

Ujian Brazil: pengembangan tanpa pembukaan hutan

Potensi Brazil untuk tanaman kelapa sawit adalah besar di beberapa bahagian Amazon timur dan kawasan pesisir yang sesuai. Program Pengeluaran Minyak Sawit Mampan kerajaan, yang dilancarkan pada 2010, bertujuan mengarahkan pengembangan ke tanah bukan hutan dengan menggunakan pengezonan agroekologi. Penilaian bebas di negeri Pará mendapati bahawa dari 2006 hingga 2014, keluasan tanaman kelapa sawit meningkat lebih tiga kali ganda kepada kira-kira 219,000 hektar. Sekitar 91 peratus ladang baharu menggantikan kawasan ragut, manakala penukaran langsung hutan yang masih utuh merosot dengan ketara selepas program itu bermula, kepada kurang daripada 1 peratus daripada kawasan baharu.

Hasil tersebut menunjukkan bagaimana pengezonan dan dasar yang sejajar dapat mengehadkan penebangan hutan secara langsung. Ia juga menonjolkan kekangan praktikal. Pembangunan ketinggalan berbanding anggaran kesesuaian tanah disebabkan kos pembukaan ladang yang tinggi, kekurangan kepakaran tempatan dan jurang infrastruktur. Satu lagi kajian yang memetakan tanah yang sesuai dari segi alam sekitar menggunakan pendekatan GIS kabur menyimpulkan bahawa tapak yang tersedia sering berpecah-pecah, dan peningkatan hasil di ladang sedia ada, pemulihan biodiversiti serta sokongan kepada pekebun kecil mungkin memberikan hasil lebih baik berbanding pembangunan ladang baharu secara besar-besaran.

Kawasan yang boleh dibangunkan

Kawasan keutamaan termasuk tanah ragut terdegradasi dan tanah yang pernah diusahakan, di luar kawasan perlindungan, zon bernilai pemuliharaan tinggi dan kawasan gambut. Menyalurkan pelaburan ke tapak ini, dengan syarat perlindungan sosial dan alam sekitar yang kukuh dipatuhi, dapat mengekalkan tekanan terhadap hutan pada tahap rendah sambil mewujudkan pekerjaan dan sumber pendapatan baharu. Bukti dari Pará menunjukkan pendekatan ini boleh dilaksanakan, tetapi hanya dengan penguatkuasaan dan pemantauan yang teliti.

Pensijilan, kebolehkesanan dan ikrar korporat

Piawaian bebas dan dasar korporat kini membentuk cara minyak sawit ditanam dan diperdagangkan. Meja Bulat Minyak Sawit Mampan (RSPO) menetapkan kriteria untuk penanam dan pihak dalam rantaian bekalan. Skim kebangsaan, termasuk Piawaian Minyak Sawit Mampan Malaysia dan Piawaian Minyak Sawit Mampan Indonesia, melengkapi RSPO dan disepadukan dalam dasar awam. Peraturan import baharu di pasaran utama memberikan insentif tambahan. Peraturan Penyahhutanan Kesatuan Eropah melarang minyak sawit daripada dipasarkan jika diperoleh dari tanah yang mengalami penebangan hutan selepas 31 Disember 2020, serta mewajibkan bukti asal usul berasaskan geolokasi.

RSPO dan piawaian kebangsaan

Kira-kira satu perlima pengeluaran minyak sawit global diperakui di bawah RSPO. Malaysia mewajibkan piawaian kebangsaannya pada 2020, dengan tarikh tutup bagi penanaman baharu pada penghujung 2019. Indonesia menubuhkan platform pelbagai pihak berkepentingan untuk memandu pembaharuan sektor serta pelan tindakan kebangsaan bagi mengukuhkan penyertaan pekebun kecil dan tadbir urus. Kerangka ini paling berkesan apabila pembeli menuntut minyak yang diperakui atau disahkan bebas daripada penebangan hutan, pengawal selia menguatkuasakan undang-undang tanah, dan pengeluar mendapat akses kepada pembiayaan serta sokongan teknikal untuk memenuhi piawaian.

Langkah pembeli dan pedagang besar

Pedagang utama dan syarikat makanan telah menerima pakai dasar NDPE serta papan pemuka awam yang menjejak kemajuan dan aduan. Sebuah pedagang global menyatakan bahawa ia tidak akan mendapatkan bekalan daripada pembekal yang membuka hutan, mengeringkan tanah gambut atau mengeksploitasi pekerja, dan melaporkan secara berkala tentang pematuhan pembekal serta tindakan pembetulan. Sebuah pengeluar makanan besar melaporkan bahawa semua minyak sawit mentah dan minyak isirung sawit yang dibelinya diliputi pensijilan atau kredit, dengan kebolehkesanan hingga ke kilang sebanyak 99 peratus dan hingga ke ladang melebihi 90 peratus. Syarikat itu menggunakan pemantauan satelit untuk mengesahkan kawasan sumber bekalannya kekal bebas daripada penebangan hutan terkini, menerbitkan senarai pembekal serta menjalankan program berkaitan hak pekerja, hak milik tanah dan pemuliharaan di landskap sensitif.

Teknologi dan genetik berusaha mengurangkan jejak alam sekitar

Alat pemantauan telah mengubah ketelusan. Satelit beresolusi tinggi, pembelajaran mesin dan set data awam kini dapat mengesan pembukaan tanah walaupun di sebalik litupan awan. Kerajaan negara pengeluar sedang membina platform kebolehkesanan yang mendaftarkan ladang dan memautkan permit, peta serta rekod bekalan. Ini membantu syarikat mematuhi keperluan import baharu dan membolehkan juruaudit mengesahkan dakwaan menggunakan data objektif.

Pokok dan amalan yang lebih baik

Peningkatan hasil mengurangkan tekanan terhadap tanah. Pemetaan genom dan pembiakbakaan terpilih telah menghasilkan bahan tanaman berprestasi lebih tinggi yang boleh meningkatkan hasil sebanyak dua angka peratusan. Seorang pengeluar besar melaporkan bahawa baka yang dibangunkannya menghasilkan kira-kira 20 peratus lebih banyak minyak sehektar. Pengurusan nutrien yang tepat, pengurusan perosak bersepadu dan rutin penuaian yang lebih baik memberikan peningkatan tambahan. Meluaskan teknik ini kepada pekebun kecil, yang mengurus sebahagian besar kawasan tanaman, amat penting. Latihan, akses kepada pembiayaan dan laluan pensijilan yang lebih mudah membantu mereka meningkatkan produktiviti tanpa mengembangkan tanaman ke kawasan hutan.

Mengurangkan pelepasan kilang dan mengelakkan tanah gambut

Jejak gas rumah hijau minyak sawit sebahagian besarnya berpunca daripada perubahan guna tanah di kawasan gambut dan metana daripada efluen kilang. Menghentikan penanaman baharu di tanah gambut dan memulihkan tanah gambut yang dikeringkan dapat menghapuskan punca pelepasan terbesar. Sistem pemerangkapan metana di kilang menukar gas daripada air sisa kepada biogas untuk tenaga, sekali gus mengurangkan pelepasan bagi setiap tan minyak sawit mentah dengan ketara. Pemodelan senario menunjukkan bahawa jika kilang memerangkap metana dan penukaran kawasan gambut dihentikan secara berperingkat, keamatan pelepasan minyak sawit boleh menyamai atau bahkan mengatasi minyak pesaing menjelang sekitar 2040. Penggunaan produk sampingan dan hasil sampingan sebagai tenaga atau makanan ternakan juga memperbaiki imbangan ini.

Biodiversiti dan hak komuniti kekal sebagai kayu ukur

Minyak sawit mampan mesti melindungi koridor hidupan liar, zon penampan riparian serta kawasan bernilai pemuliharaan tinggi dan stok karbon tinggi. Kawasan yang diketepikan dan usaha pemulihan di dalam serta sekitar ladang dapat mengekalkan keterhubungan landskap bagi spesies dan melindungi mutu air. Pengeluar di beberapa bahagian Asia Tenggara menyertai inisiatif pemuliharaan berskala besar merentas sempadan, seperti program yang memulihara kawasan hutan luas sambil menyokong komuniti yang bergantung pada hutan.

Pensijilan perlu, tetapi belum mencukupi

Kes aduan menunjukkan pentingnya penguatkuasaan yang berkesan. Kumpulan masyarakat sivil di Afrika Barat telah mendokumentasikan pelanggaran hak komuniti dan kehilangan hutan yang dikaitkan dengan projek ladang, serta mendesak badan pensijilan mengekalkan moratorium sehingga pelan pemulihan selesai. Kes ini menegaskan bahawa piawaian mesti disokong pemantauan telus, sekatan tepat pada masanya dan penglibatan bermakna dengan komuniti terjejas. Sokongan kepada pekebun kecil juga penting. Walaupun penebangan hutan oleh ladang perindustrian besar semakin berkurang, pembukaan hutan oleh pengusaha kecil meningkat di sesetengah kawasan. Latihan untuk meningkatkan hasil, akses kepada hak milik tanah yang sah dan kontrak pembelian yang adil membantu mengurangkan tekanan untuk membuka kawasan baharu.

Perubahan iklim mengancam hasil tanpa langkah penyesuaian

Kelapa sawit sensitif terhadap haba, tekanan air dan perubahan masa taburan hujan. Tinjauan terhadap kajian sains terkini mengaitkan kenaikan suhu dan hujan yang tidak menentu dengan hasil lebih rendah, lebih banyak serangan perosak dan wabak penyakit serta risiko pengeluaran yang lebih tinggi. Pekebun kecil menanggung beban paling berat. Tanpa penyesuaian, tekanan iklim boleh mengecilkan kawasan yang sesuai untuk tanaman kelapa sawit dan meningkatkan turun naik pengeluaran.

Keutamaan penyesuaian bagi pengeluar dan penggubal dasar

Pembiakbakaan varieti tahan iklim ialah keutamaan utama, disertai pelaburan dalam pengurusan air seperti kawalan saliran dan pengairan yang mampu menangani hujan lebat serta tempoh kering yang lebih panjang. Amalan pintar iklim, termasuk penggunaan sungkupan, tanaman penutup bumi, jalur pinggir agroforestri dan input tepat, menjadikan ladang lebih berdaya tahan. Pada peringkat dasar, perancangan guna tanah yang kukuh, perlindungan hutan dan tanah gambut serta insentif untuk pemerangkapan metana dan tenaga boleh baharu di kilang dapat mengurangkan pelepasan sambil mengekalkan produktiviti. Kajian turut menunjukkan jurang yang perlu diberi perhatian, termasuk data lebih baik tentang penyesuaian pekebun kecil dan kesihatan tanah jangka panjang.

Perkara Penting

• Kelapa sawit menggunakan sebahagian kecil tanah yang diperlukan oleh tanaman minyak lain dan boleh menghasilkan 4 hingga 5 tan minyak sehektar, dengan senario menunjukkan hasil lebih tinggi menjelang 2040.
• Menggantikan minyak sawit dengan alternatif berkemungkinan meningkatkan jumlah penukaran tanah dan mengalihkan tekanan kepada ekosistem lain.
• Bahagian minyak sawit dalam penebangan hutan tropika dianggarkan sekitar 5 peratus, manakala bahagian globalnya kira-kira 2.3 peratus.
• Penebangan hutan yang dikaitkan dengan minyak sawit telah menurun di Indonesia dan Malaysia hasil moratorium, undang-undang lebih kukuh, pensijilan dan dasar sifar penebangan hutan oleh syarikat.
• Pendekatan pengezonan Brazil di Pará mengarahkan kebanyakan penanaman sawit baharu ke kawasan ragut, dengan penukaran hutan secara langsung merosot kepada kurang daripada 1 peratus selepas program bermula.
• RSPO, piawaian kebangsaan dan Peraturan Penyahhutanan Kesatuan Eropah mendorong rantaian bekalan yang boleh dijejaki dan bebas daripada penebangan hutan.
• Syarikat utama melaporkan tahap kebolehkesanan yang tinggi dan mempunyai dasar Tiada Penebangan Hutan, Tiada Gambut dan Tiada Eksploitasi, disokong pemantauan satelit dan sistem aduan.
• Penambahbaikan genetik, agronomi yang lebih baik dan pemerangkapan metana di kilang dapat meningkatkan hasil serta mengurangkan keamatan pelepasan.
• Kawasan yang diketepikan untuk biodiversiti, perlindungan hak komuniti dan penguatkuasaan lebih kukuh penting untuk mengekalkan kemajuan.
• Perubahan iklim mengancam produktiviti, menjadikan varieti tahan lasak dan pertanian pintar iklim keutamaan mendesak.